II SA/Go 614/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. C. od punktu 2 postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 27 listopada 2018 r. obejmującego odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. D. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Dnia 5 października 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, iż przebywa w zakładzie karnym, jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, co uniemożliwia mu podjęcie pracy oferowanej w placówce penitencjarnej, w której przebywa. Nie posiada żadnych środków pieniężnych na koncie ani do swojej dyspozycji. Według własnego oświadczenia nie uzyskuje dochodów z jakichkolwiek źródeł. Nie posiada oszczędności, nieruchomości, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych, jak również nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił zaświadczenia z placówek penitencjarnych o braku środków pieniężnych do swojej bieżącej dyspozycji, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz pisma z Aresztu Śledczego z dnia [...] października 2018 r., Aresztu Śledczego z dnia [...] listopada 2018 r. oraz z Zakładu Karnego z dnia [...] listopada 2018 r. potwierdzające, iż w 2018 roku bezskutecznie ubiegał się o zatrudnienie w tych placówkach penitencjarnych. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2018 r. referendarz sądowy uwzględnił częściowo wniosek o przyznanie prawa pomocy - w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 1 postanowienia), natomiast w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata – odmówił przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania (punkt 2 postanowienia). Uzasadniając swoje stanowisko referendarz wskazał, że analiza sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu referendarz stwierdził, iż brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata czy radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego skargę w pierwszej instancji. Sprzeciw od punktu 2 tego postanowienia złożył D. C. podnosząc, iż prawidłowo wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie ustanowić adwokata. Zdaniem skarżącego szukanie innych powodów i warunków wyznaczenia adwokata z urzędu nie jest zasadne na podstawie prawa strony ubogiej. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego i wyznaczenie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje to w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie referendarz sądowy słusznie uznał, w wyniku dokonanej analizy sytuacji życiowej i finansowej wnioskodawcy, iż należy skarżącego zwolnić z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika, zdaniem Sądu referendarz w sposób prawidłowy ocenił, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie Sąd podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Mając na uwadze treść art. 134 i art. 140 § 2 p.p.s.a. należy wskazać, iż nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Skarżący jako osoba pozbawiona wolności ma możliwość pełnego przedstawienia swojego stanowiska procesowego na piśmie, a na podstawie art. 140 § 2 p.p.s.a. odpis ewentualnego wyroku zostanie doręczony skarżącemu z urzędu z odpowiednim pouczeniem co sposobu i trybu dalszego postępowania. Nie pozbawi to również skarżącego możliwości wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika na dalszym etapie sprawy, w szczególności w razie zamiaru ewentualnego zaskarżenia wyroku kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Gwarantowane konstytucyjnie prawo skarżącego do sądu nie dozna więc w ten sposób żadnego uszczerbku. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko referendarza sądowego i w konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.