II SA/Go 619/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi L. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., znak sprawy [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., znak sprawy: [...], II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej L. O. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2025 r. znak sprawy: [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wypłacone L. O. świadczenie wychowawcze na dziecko – M. O. za okres od [...].06.2023 r. do [...].05.2024 r. w łącznej kwocie 7.500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm., dalej jako u.p.p.w.d.). W decyzji organ poinformował jedynie o konieczności uwzględnienia przy zwrocie nienależnie pobranego świadczenia odsetek i pouczył o sposobie dokonania wpłaty należnej kwoty. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Prezesa ZUS, w którym podała, że świadczenie nie zostało pobrane nienależnie, ma bowiem wraz z synem legalny pobyt w Polsce od [...] stycznia 2023 r. Wskazała, że od [...] stycznia 2023 r. ma z synem przyznany status UKR i od momentu przyjazdu nie opuszczali Polski. Poinformowała, że syn uczęszczał do polskiego przedszkola, a obecnie chodzi do szkoły podstawowej. Jednocześnie wyjaśniła, że przed przybyciem do Polski krótki czas przebywała z synem we Włoszech i status ochrony skończył się tam w marcu 2023 r. Po przybyciu do Polski zgłosiła wszystkie zmiany administracyjne, wydano nowy dokument podróżny dla syna i w Polsce przyznano im ochronę i status UKR. W piśmie z dnia [...] maja 2025 r. odwołująca dodatkowo złożyła wyjaśnienia dotyczące okoliczności przedmiotowej sprawy. Potwierdziła, że przebywa wraz z dzieckiem w Polsce nieprzerwanie od [...] stycznia 2023 r., a w dniu [...] stycznia 2023r. nadano im numer PESEL UKR (uchodźca w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy). W sierpniu 2024 r. zorientowała się, żę status UKR został wycofany i przywrócono go jej, o czym poinformowała ZUS. Odnośnie ochrony tymczasowej we Włoszech strona wyjaśniła, że jej termin ważności wygasł [...] marca 2023 r., ponieważ nie przedłużała tej ochrony i wróciła go Polski przed wygaśnięciem dokumentu. Jednocześnie odwołująca podała, że po otrzymaniu decyzji ZUS natychmiast skierowała zapytanie do włoskiego urzędu z prośbą o weryfikację jej statusu w bazie, potwierdzenie, że nie występowała o przedłużenie i zwróciła się o usunięcie jej danych z ich systemu. Wobec braku odpowiedzi ponowiła prośbę, zwróciła się też do konsula o pomoc i podjęła wszelkie działania, aby wykazać, że nie miała na celu uzyskanie podwójnej ochrony. Jednocześnie strona podała, że Komendant Główny Straży Granicznej w piśmie z [...] lutego 2025 r. wyjaśnił, że organ ten nie przyznaje, nie przywraca i nie cofa statusu PESEL UKR, gdyż jest to kompetencja organu wykonawczego gminy. Zdaniem strony decyzję ZUS uznać należy za błędną, skoro od 1 lipca 2024 r. zgodnie z art. 4 pkt 17i ustawy z dnia 15 maja 2024 r. Straż Graniczna nie jest organem właściwym do potwierdzania w/w statusu. Odwołująca podkreśliła, że nie działała w złej wierze i nie podejmowała prób równoległego korzystania z ochrony w dwóch państwach, a skoro opuściła Włochy 10 stycznia 2023 r. i podjęła wszelkie działania mające na celu zakończenie ochrony we Włoszech, za niezasadne uznała żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Odwołująca załączyła do odwołania dokumenty potwierdzające jej stanowisko, w tym m.in. zaświadczenie z rejestru PESEL wydane przez Urząd Miasta [...]z [...] sierpnia 2024 r., które potwierdza status UKR jej i dziecka. Decyzją z dnia [...] września 2025 r. znak sprawy: [...]Prezes ZUS, powołując się na art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz ustawę z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji, ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że strona oraz jej dziecko nie posiadają legalnego pobytu w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Prezes ZUS wyjaśnił, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy ww. ustawy. Organ wskazał, że obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, a status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. W myśl przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, obywatel Ukrainy, który podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Następnie organ wyjaśnił, że z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że strona wraz z dzieckiem posiadają legalny pobyt w Polsce w okresie od [...] marca 2022 r. do [...] stycznia 2023 r. Natomiast z dniem [...] stycznia 2023 r. strona utraciła wraz z dzieckiem legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski i zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Organ wskazał, iż ZUS zwrócił się do strony z wezwaniem z dnia [...] października 2024 r. z prośbą o zawnioskowanie o usunięcie danych strony z platformy unijnej EUROPEAN UNION. Ponadto organ poinformował, że związku ze zgłoszeniem się przez stronę do organu miasta, jak wynika z przedłożonych powiadomień z dnia [...] stycznia 2023 r., o nadaniu numeru PESEL, w celu zarejestrowania wjazdu poprzez złożenie wniosku o ponowne nadanie UKR, dane te Urząd Miasta powinien przekazać do Rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i na tej podstawie Komendant w ciągu 30 dniu umieszcza dane w prowadzonym rejestrze Straży Granicznej. Oznacza to, że na podstawie zarejestrowanego w urzędzie gminy/miasta wjazdu poprzez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna, Komendant dokonuje aktualizacji zapisów w rejestrze. Prezes ZUS poinformował, że w dniu wydania decyzji dokonano ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i w rejestrze tym nadal widnieje zapis potwierdzający, że strona utraciła wraz z synem uprawnienia pobytowe w Polsce w związku z zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Prezes ZUS podał, że [...] sierpnia 2024 r. Straż Graniczna zaktualizowała rejestry, z których wynika, że strona posiada wraz z dzieckiem legalny pobyt w Polsce w okresie od [...] marca 2022 r. do [...] stycznia 2023 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ZUS oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL. Wyjaśniono, że jedynie za okres od [...] do [...] stycznia 2023 r. stronie przysługuje świadczenie, ponieważ posiada wraz z dzieckiem w tym okresie legalny pobyt w Polsce i w okresie tym spełnione zostały warunki wynikające z art. 2 ust 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Od powyższej decyzji strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając jej naruszenie: 1) art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy strona należycie wykazała, iż jej dziecko spełnia wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania prawa do wypłaty świadczenia wychowawczego za okres 2023/2024, 2) art. 26 ust. 3c, 3d, 3g ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewdrożenie procedury wyjaśnienia wątpliwości w sprawie, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym bezzasadnego przyjęcia, iż pobyt małoletniego na terenie Polski należy uznać jako nielegalny, podczas gdy z akt spraw wynikają zgoła odmienne wnioski; 3) art. 7, 76 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pism z których wynika, iż dziecko otrzymało na terenie Polski nr PESEL jako uchodźca w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, oraz niezwrócenie się przez organ do właściwej placówki Straży Granicznej celem ustalenia, czy dziecko widnieje w rejestrze jako osoba, które przekroczyła granicę polsko-ukraińską, a jeśli tak to kiedy, a także bezpodstawne uznanie, że skarżąca posiada status ochrony czasowej na terenie innego państwa niż Polska, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności pobytu dziecka w Polsce za nielegalny; 4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z dnia [...] lutego 2025 r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i utrzymanie prawa do pobierania świadczenia wychowawczego za okres 2022/2023. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zobowiązanie organu do przywrócenia prawa do pobierania świadczenia wychowawczego i wyrównania świadczenia za okres wstrzymania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, zgodnie ze stawką wynikająca z faktury, to jest rzeczywiste poniesione przez skarżącą koszty (w kwocie 3.690 zł). W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżąca mieszka na terenie Polski od dnia [...] stycznia 2023r. Skarżąca wraz z małoletnim synem otrzymali numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca ,,UKR", zgodnie z wymogami stawianymi przez art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Dziecko uczęszcza na terenie Polski do szkoły, korzysta także z pomocy placówek specjalistycznych i wsparcia psychologicznego, co świadczy o realnej integracji rodziny w Polsce. Skarżąca nie opuszcza granic kraju, nieprzerwanie jest w Polsce wraz z małoletnim synem, a zatem spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia 800. Mimo powyższego, organ stanął na stanowisku, iż rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wiedzie prym nad pozostałymi dokumentami i ustaleniami w sprawie, i nie pochylił się nad wyjaśnieniem rozbieżności. Skarżąca podkreśliła, że nie ma wpływu na przekazywane przez Urząd Miasta dane do Rejestru, na aktualność prowadzonego przez Straż Graniczną rejestru i modyfikowane tam dane, niemniej jednak, legitymuje się dokumentami, które potwierdzają, iż małoletniemu został nadany numer PESEL i spełnia ustawowe wymogi do uzyskania świadczenia 800+ począwszy od dnia [...] stycznia 2023 r. Zgodnie z art. 26 ust. 3c, 3g, 3 h i 3i ustawy, ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ (wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z dnia 10 września 2024 r. sygn. III SA/Kr 974-981, w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. II SA/Ke 257/24, w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. II SA/GI 629/24). Zdaniem skarżącej w dacie wydawanych przez organy decyzji, przedłożone przez stronę dokumenty i wyjaśnienia potwierdzały istnienie jej uprawnienia do świadczenia wychowawczego, mimo że co innego wynikało z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia skarżącej do świadczenia wychowawczego. Skarżąca nie miała przy tym realnego wpływu na zaktualizowanie danych w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej, a także na to czy Urząd Miasta przekazał dane do rejestru. Organy ZUS pominęły pochodzące od strony informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Odnośnie kosztów wskazano, że sprawa wymagała pozyskania dowodów z Włoch (INPS) oraz zastosowania przepisów prawa międzynarodowego, co wykracza poza standardowe postępowania administracyjne, a przy tym doszło do obiektywnej konieczności poniesienia kosztów przez skarżącą, gdyż zmuszona była do skorzystania z pomocy pełnomocnika w celu ochrony praw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ podał, że wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024 został złożony w dniu [...] kwietnia 2023 r. Prawo do świadczenia rozpatrzono w postępowaniu automatycznym i informacją z dnia [...] maja 2023 r. powiadomiono wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego. W dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust. 1 ww. ustawy z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, a status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. W myśl przepisów ww. ustawy obywatel Ukrainy, który podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że strona wraz z dzieckiem posiadali legalny pobyt w Polsce w okresie od [...].03.2022 r. do [...].01.2023 r. Z dniem [...] stycznia 2023 r. utracili legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski i zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Przy czym ZUS wskazał, że zwracał się do wnioskodawczyni wezwaniem z dnia [...] października 2024 r. z prośbą o zawnioskowanie o usunięcie danych z platformy unijnej EUROPEAN UNION. Ponadto poinformowano, że na podstawie zarejestrowanego w urzędzie gminy/miasta wjazdu poprzez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna, Komendant dokonuje aktualizacji zapisów w rejestrze. Z uwagi na brak aktualizacji w rejestrze Straży Granicznej, ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. uchylił stronie prawo do świadczenia wychowawczego od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r. Od decyzji tej nie wpłynęło odwołanie i w konsekwencji wydane zostały objęte skargą decyzje. Zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ZUS oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL. W dniu [...] października 2025 r. dokonano ponownego odczytu z rejestru Straży Granicznej, z którego wynika, że dane nie zostały zmodyfikowane, a skarżąca wraz z dzieckiem nie posiadają legalnego pobytu w Polsce po dniu [...] stycznia 2023 r. z uwagi na zarejestrowanie się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Na podstawie u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom spełniającym warunki legalnego pobytu w Polsce oraz posiadania dostępu do rynku pracy. Organ podał, że objęte skargą decyzje zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia są konsekwencją prawomocnych decyzji ZUS rozstrzygających kwestie prawa do świadczeń za okres 2022/2023 i 2023/2024. Skoro decyzje są prawomocne i nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, to zaskarżone decyzje zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń są prawidłowe. Zgodnie z art. 25 ust. ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 u.p.p.w.d. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach. W doktrynie przyjęto, że w przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d, nie bierze się pod uwagę. świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna ze stron w terminie czternastu dni od dnia zawiadomienia od złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie w trybie uproszczonym złożyły w sprawie obie strony. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w rozpoznawanej sprawie decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2025 r. o nałożeniu na skarżącą obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na syna za okres od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r. w kwocie 7.500 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wraz z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, choć należy zwrócić uwagę, iż organ I instancji w decyzji z [...] lutego 2025 r. wskazał jedynie ogólnie jako podstawę art. 25 u.p.p.w.d., a organ II instancji przywołał z kolei w zaskarżonej decyzji art. 28 u.p.p.w.d. oraz art. 2 ust. 1 i art. 26 ust. 3 i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W istocie dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał precyzyjnie przepis prawa, w oparciu o który wydana została zaskarżona decyzja tj. art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Zagadnienie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uregulowane jest bowiem w art. 25 u.p.p.w.d. W myśl ust. 1 tego artykułu osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zgodnie z ust. 2 pkt 6 cyt. artykułu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mino braku prawa do tego świadczenia. W komentarzu M. Podsiadło-Żmuda [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Gdańsk 2019, art. 25, wskazuje się, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, ze świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania. W przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Z istoty tego przepisu wynika, że odnosi się on zarówno do okoliczności wyłączających nabycie prawa do świadczenia wychowawczego, które istniały już w chwili przyznania tego świadczenia (i to niezależnie od tego czy organ przyznający świadczenie o nich wiedział, czy też nie miał takiej wiedzy), ale i do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, które zaistniały dopiero w trakcie jego pobierania. W wyroku z dnia 3 lipca 2024 r., I OSK 1405/23 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA) NSA wskazał, że przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. ma charakter nieostry. Określenie "brak prawa do świadczenia wychowawczego" będzie obejmowało wszystkie przypadki, kiedy osobie nieuprawnionej przyznano lub wypłacono świadczenie wychowawcze, a więc osobie, która nie miała prawa do świadczenia wychowawczego ubiegając się o nie albo to prawo utraciła w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego. Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 u.p.p.w.d. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że skarżąca - będąca obywatelem Ukrainy - pobrała w okresie od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r. nienależnie świadczenie wychowawcze na syna, gdyż w ich ocenie świadczenie to w tym okresie jej nie przysługiwało tj. skarżąca przestała spełniać przesłanki uprawniające do uzyskania prawa do tego świadczenia wychowawczego. Organy opierając się na danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustaliły, że skarżąca przebywała legalnie wraz z synem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (a od tego uzależnione jest prawo do świadczenia wychowawczego) od [...] marca 2022 r. do [...] stycznia 2023 r., natomiast od [...] stycznia 2023 r. utraciła w Polsce status legalnego pobytu wraz z dzieckiem. Organ wskazał w tym zakresie na zmianę wprowadzoną ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185, dalej jako ustawa zmieniająca), nie podając przy tym konkretnego przepisu, ani nie przytaczając dokładnie treści przepisu, a jedynie wskazując, że na skutek tej zmiany. Organ podał, że w związku ze zmianą w w/w ustawie obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, a status UKR (uchodźca z Ukrainy, tj. obywatel Ukrainy, który przebywa na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium jego kraju) nabyty w Polsce zostaje anulowany. Zdaniem organu według rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną skarżąca utraciła legalny pobyt [...] stycznia 2023 r., ponieważ podlegała ubezpieczeniu w innym kraju (organ nie podał przy tym dokładnie o jaką ochronę chodzi i w którym kraju), a tym samym świadczenie wychowawcze przez nią pobierane było nienależne za wskazany okres. Skarżąca natomiast w postępowaniu odwoławczym, a potem także w skardze, kwestionując stanowisko organu, przede wszystkim zwróciła uwagę, że jej pobyt na terenie Polski był w spornym okresie legalny i nadal taki pozostaje. Skarżąca wyjaśniła, że co prawda przebywała we Włoszech, gdzie została zarejestrowana w tamtejszym systemie i była nim objęta do [...] marca 2023 r. Jednak nie chcąc zostać we Włoszech, nie tylko nie przedłużyła ochrony w systemie włoskim, ale nawet przed upływem tej ochrony wróciła wraz z synem do Polski i przebywa tu nieprzerwanie od [...] stycznia 2023 r. (czego organ w sprawie nie kwestionował). Syn skarżącej w tym czasie uczęszczał najpierw do przedszkola a obecnie do szkoły podstawowej w Polsce. Skarżąca podała, że w związku z powrotem do Polski w styczniu 2023 r., udała się do Urzędu Miasta [...], gdzie wraz z synem uzyskała numer PESEL z odnotowanym statusem cudzoziemca UKR. Skarżąca podkreśliła, że nie miała zamiaru korzystać podwójnie z systemów ubezpieczeń w dwóch państwach UE i podejmowała liczne działania mające na celu wyjaśnienie sytuacji i ewentualne usunięcie jej z rejestru we Włoszech (na potwierdzenie załączyła do odwołania oraz do skargi dokumenty potwierdzające prowadzoną korespondencję z urzędem we Włoszech). Stąd w ocenie skarżącej, dysponując numerem PESEL z informacją o statusie UKR i to w całym okresie pobierania spornego świadczenia wychowawczego (co potwierdza zaświadczenie z Urzędu Miasta [...]), organ błędnie orzekł o obowiązku zwrotu tego świadczenia. Mając na uwadze wskazane okoliczności należy wyjaśnić, iż poza cyt. wcześniej art. 25 u.p.w.w.d. zastosowanie w sprawie znalazły również przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (w stanie prawnym obowiązującym w okresie, którego dotyczy sporne świadczenie wychowawcze), w tym art. 26 ust. 1 pkt 2 zgodnie z którym, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w u.p.p.w.d. jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo nauki zgodnie z ustawą Prawo oświatowe (...). Z kolei w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. (kolejnymi zmianami ustawy termin ten był wydłużany aż do 4 marca 2026 r.). Przy czym ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185), która weszła w życie 28 stycznia 2023 r., wprowadzono zmianę w brzmieniu art. 2 ust. 3 w/w ustawy, określającego wobec kogo nie stosuje się ust. 1 i 2, poprzez dodanie pkt 3. W myśl przepisu, który został dodany obywatel Ukrainy korzystając z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium, nie jest uprawniony do uzyskania ochrony na terytorium Polski (statusu UKR). Przepis przejściowy art. 23 ustawy zmieniające stanowił zaś, że obywatel Ukrainy, który w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy korzysta z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej traci uprawnienie do legalnego pobytu (art. 23 ustawy zmieniającej). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy (art. 4 ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Stosownie do art. 26 ust. 3a ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2-4 tej ustawy, oraz dofinansowania, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 tej ustawy na terytorium tego państwa. Z art. 26 ust. 3c, 3g, 3 h i 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wynika, że ZUS jest istotnie obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy i z rejestru PESEL. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, Prezes ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Analiza opisanego stanu prawnego mającego w sprawie zastosowanie opisanych okoliczności sprawy doprowadziła do uwzględnienia skargi przez Sąd. Za powyższym przemawia po pierwsze błędna interpretacja przez organy art. 23 ustawy zmieniające z dnia 13 stycznia 2023 r. Z treści zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na skargę wynika, że organ posługuje się pojęciem ,,zarejestrowania w systemie państwa UE" podczas, gdy w art. 23 ustawy zmieniającej mowa jest o ,,korzystaniu z ochrony czasowej na terenie państwa UE". Zdaniem Sądu utożsamianie obu pojęć i zrównywanie ich jest błędne. Mając na uwadze, że w ustawie zmieniającej z 13 stycznia 2023 r. ustawodawca nie nadał pojęciu ,,korzystania z ochrony czasowej na terenie państwa UE" rangi definicji legalnej, w celu dokonania wykładni cyt. przepisu odwołać należy się zatem do słownikowego znaczenia tego pojęcia. Według Słownika Języka Polskiego (PWN) ,,korzystać’ oznacza: mieć pożytek z czegoś, wyzyskiwać coś, 2. użytkować coś, posługiwać się czymś jako narzędziem, środkiem itp., podobnie według Wikisłownik, gdzie słowo to oznacza: 1. używać czegoś, 2. Uzyskiwać z czegoś korzyści. W ocenie Sądu wykładnia językowa, ale także celowościowa i funkcjonalna, uwzględniająca cel jakiemu służyć ma pomoc obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium ich kraju, prowadzi do stwierdzenia, że istotne jest punktu widzenia ewentualnej utraty statusu legalnego pobytu, o którym mowa w art. 23 ustawy zmieniającej, korzystanie z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim, a nie jedynie sam fakt zarejestrowania w systemie ochrony innego państwa członkowskiego UE. Powyższe zaś ma szczególnie istotne znaczenie z punktu widzenia rozpoznania przedmiotowej sprawy i z punktu widzenia okoliczności podnoszonych przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, które to okoliczności w istocie zostały przez skarżony organ zignorowane, bowiem organ wydając zaskarżoną decyzję oparł się wyłącznie na treści objętej rejestrem Straży Granicznej. Tymczasem skarżąca podkreślała, starając się wykazać to w toku postępowania administracyjnego, że nie miała zamiaru korzystać z systemów ochrony w dwóch państwach UE. Wyjaśniła, że nie korzystała z żadnych świadczeń na terytorium Włoch oraz że mając zamiar zostać w Polsce nie przedłużała ochrony we Włoszech, ale jeszcze przed wygaśnięciem tej ochrony przyjechała do Polski wraz z synem już [...] stycznia 2023 r. i [...] stycznia 2023 r. uzyskała w Polsce numer PESEL ze statusem UKR. Organy rozpoznając sprawę pominęły natomiast te okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę przesłanki legalności pobytu skarżącej w spornym okresie objętym zaskarżoną decyzją, poprzestając tylko na danych z rejestru Straży Granicznej. Ponadto Sąd z pewnością nie podziela prezentowanej w obu decyzjach argumentacji organów ZUS, iż wyłącznym dowodem, na podstawie którego ustalany jest stan faktyczny w sprawie jest rejestr, o którym wyżej była mowa. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ. Rejestr Komendanta Głównego Straży Granicznej z dokonanymi w nim adnotacjami jest w tym postępowaniu tylko dowodem w sprawie. Z przepisów k.p.a., który znajduje zastosowanej sprawie (art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy) wynika, że dowodem w postępowaniu administracyjnym może być bowiem wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (por. art. 75 § 1 k.p.a.). Zatem, mając na uwadze otwarty katalog dowodów, dane zdarzenie może być wykazane każdym legalnym dowodem. Dowodem są w szczególności dokumenty urzędowe (art. 76 k.p.a.). Dane zawarte w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej mają status dokumentu urzędowego, a organ administracji publicznej związany jest dokumentem urzędowym co do faktów. Nie oznacza to, że nie ma on obowiązku, w razie wątpliwości co do zgodności z prawdą, przeprowadzenia przeciwdowodu (art. 76 § 3 k.p.a.). Sprzeciwić się bowiem należy takiemu rozumieniu art. 76 k.p.a., które prowadziłoby do wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia na podstawie danych z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej niezgodnych ze stanem rzeczywistym. W tym też zakresie stanowisko sądów administracyjnych jest jednolite (z wielu por. wyroki WSA w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., II SA/Ke 257/24, WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2025 r., III SA/Kr 600/25; WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2025 r., I SA/Wa 1459/25 i WSA w Łodzi z dnia 30 stycznia 2026 r.; CBOSA). Zauważyć należy, jak wynika z cyt. art. 26 ust. 3c, 3g, 3 h i 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, że tak samo istotne dla ustaleń organu są dane z rejestru PESEL. Tymczasem skarżąca posiada nadany [...] stycznia 2023 r. numer PESEL z zaznaczeniem statusu UKR. Dodać należy, iż organ II instancji w uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności uzyskania numeru PESEL z dniem [...]17 stycznia 2023 r., podał, że dane te Urząd Miasta powinien przekazać do rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia Sąd zwraca uwagę iż strona nie może ponosić w takim przypadku negatywnych następstw ewentualnego nieprawidłowego działania organu administracji publicznej, a organ nie powinien z tego wywodzić negatywnych następstw dla sytuacji prawnej strony. W tej perspektywie należy uznać, że w niniejszym postępowaniu organy ZUS zaniechały samodzielnego ustalenia i oceny faktów istotnych z punktu widzenia przesłanek mających istotny wpływ na wynik sprawy – przysługującego prawa do świadczenia wychowawczego. W szczególności Prezes ZUS nie odniósł się we właściwy sposób ani do okoliczności przedstawionych w odwołaniu skarżącej, ani też nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczności podnoszone przez skarżącą. Tak w odwołaniu, jak w skardze skarżąca szczegółowo opisała stan faktyczny jej przypadku i co najmniej uprawdopodobniła to, że dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest zweryfikowanie tak jej twierdzeń, jak i stanu rejestrowego. Mając na względzie znajdujące pełne zastosowanie w sprawie zasady postępowania administracyjnego obowiązkiem organów było więc ustalenie rzeczywistego, indywidualnego stanu faktycznego w oparciu o każdej prawnie dopuszczalne dowody, a nie poprzestanie wyłącznie na "prawdzie formalnej". Takiego ograniczenia wskazane przez organy przepisy nie wprowadzają i jest ono niedopuszczalne w świetle art. 7 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. W orzecznictwie zwraca się tu uwagę, że ustawa wyraźnie wskazuje sytuacje wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania, ani uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., IV SA/Wr 316/23, CBOSA). W obliczu powyższego skarga musiała odnieść więc zamierzony skutek. Trafnie bowiem skarżąca podniosła, że w jej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania – art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto w motywach rozstrzygnięć obowiązkiem organu jest przedstawić nie tylko stan faktyczny, ale i prawny, tj. wskazać jaki przepis obowiązuje i ma zastosowanie w tym stanie faktyczny i jakie jest jego rozumienie oraz podać powody podjętego rozstrzygnięcia, stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. W tym przejawia się nie tylko zasada praworządności (art. 6 k.p.a.), ale i przekonywania (art. 11 k.p.a.) i po prostu dobrej administracji, która obejmuje obowiązek starannego, bezstronnego zbadania relewantnych okoliczności sprawy, obowiązek rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, obowiązek pełnego uzasadnienia decyzji, prawo do bycia wysłuchanym (K. Milecka, Zasada dobrej administracji w orzecznictwie sądów unijnych, cz. I., EPS 2012, nr 2, s. 33-38). W końcowych rozważaniach odnieść należy się do argumentacji podniesionej przez organ w odpowiedzi na skargę, choć w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ nie może w odpowiedzi na skargę uzupełniać argumentacji, która nie została wyrażona w zaskarżonej decyzji, gdyż ocenie z punktu widzenia zgodności z prawem podlega zaskarżona decyzja. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego poprzedzona została wydaną przez ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. o uchyleniu wobec skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r., która nie została objęta odwołaniem i stała się ostateczna. Organ zasugerował w ten sposób, że wydanie zaskarżonej decyzji było następstwem wydania decyzji z [...] grudnia 2024 r. i decyzje te są ze sobą związane. Nie ulega wątpliwości, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie poddaje kontroli decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2024 r., gdyż decyzja ta ma odrębny byt, podlegała odrębnemu zaskarżeniu, z którego strona nie skorzystała. Jednak Sąd wyjaśnia, iż z treści przepisów u.p.p.w.d. nie wynika, aby postępowanie w sprawie stwierdzenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 25) było uzależnione i sprzężone z koniecznością uprzedniego uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego (art. 27). Należy podkreślić, iż art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. stanowi samodzielną podstawę do orzekania przez organ w przedmiocie stwierdzenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, niezależną od decyzji o uchyleniu świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu decyzja o uchyleniu świadczenia wychowawczego nie wywiera zatem bezpośredniego skutku na decyzję o zwrocie nienależnie uiszczonego świadczenia, są to odrębne postępowania, a jedna decyzja nie jest zależna od drugiej. Szczególnie zaś w przedmiotowej sprawie, gdzie decyzja z [...] grudnia 2024 r. dotyczy świadczenia wychowawczego, które zostało już pobrane i wypłacone przed datą wydania decyzji uchylającej (świadczenie zostało skonsumowane). Sąd zwraca uwagę, iż w świetle utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d.). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu (wyrok WSA w Szczecinie z 20 listopada 2025 r., II SA/Sz 469/25, wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 grudnia 2025 r., II SA/Bd 525/24, wyrok NSA z 19 września 2025 r., I OSK 2198/23, CBOSA). W sytuacji gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), a dopiero później do orzekania (poprzez wydanie decyzji administracyjnej) o nienależnie pobranym świadczeniu za okres w jakim zostało ono wypłacone (por. wyrok WSA w Krakowie z 8 stycznia 2025 r., III SA/Kr 1010/25, CBOSA). Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku). Odnośnie zasądzenia kosztów postępowania sądowego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł (strona zwolniona z mocy ustawy z wpisu sądowego), Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118 ze zm.). Pomimo złożenia przez pełnomocnika skarżącej wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w trybie § 16 rozporządzenia z 22 października 2015 r. (załączona do skargi faktura VAT) Sąd na podstawie analizy akt sprawy i treści skargi oraz okoliczności sprawy, nie dostrzegł przesłanek przemawiających za zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego w podwyższonej wysokości. W sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w § 15 ust. 3 rozporządzenia z 22 października 2015 r. W ponownym rozpoznaniu sprawy organy, stosownie do postanowień art. 153 p.p.s.a. uwzględniając ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Organy obowiązane będą dokonać wskazanych powyżej ustaleń istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, odnosząc się do stanowiska strony i przedłożonych przez nią dowodów, a następnie po dokonaniu wnikliwej analizy podejmą właściwe rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.