II SA/Go 630/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Ośrodka [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej Zakład Pracy Chronionej o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dnia 22 lipca 2013 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek Syndyka Masy Upadłości Ośrodka [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej Zakład Pracy Chronionej o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku syndyk podał, że upadły nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Syndyk wskazał, że od czerwca 2013 r. masa upadłości uzyskuje przychód w wysokości 3.106 zł (netto) z tytułu czynszów najmu, z czego będą pokrywane koszty postępowania upadłościowego (wynagrodzenia rzeczoznawców majątkowych, pracowników, należności publicznoprawne). W uzupełnieniu złożonego wniosku syndyk przedłożył wyciąg z rachunków bankowych, zbiorcze zestawienie wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za okres od 04/2013 do 06/2013. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżący z samego faktu toczenia się postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, nie może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych. Przeciwko uwzględnieniu wniosku, zdaniem Referendarza, przemawiała również ilość posiadanych środków na rachunku bankowym, która na dzień [...] lipca 2013 r. wynosiła 41.115,25 zł, dochód miesięczny do masy upadłości w wysokości 3.106 zł netto oraz znaczna wartość środków trwałych w wysokości 665.075 zł. Od ww. postanowienia strona skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, że kwota 41.115,25 zł, na którą powołuje się Referendarz Sądowy, zawiera w znacznej części środki, które syndyk otrzymał do masy z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, celem ich wypłaty pracownikom upadłej spółki (co wynika z załączonego do pisma z dnia [...] sierpnia 2013r. wyciągu nr [...], w którym widoczny jest wpływ 172 659,44 zł). Środki te muszą zostać w całości wypłacone wyłącznie na rzecz pracowników, są to tzw. środki celowe i syndyk nie może przeznaczać ich na żadne inne cele. Skarżący zwrócił uwagę, że z tego samego wyciągu wynika, że saldo przed wpłatą z Funduszu na rachunku bankowym skarżącego wyniosło 1.160,19 zł. Skarżący podkreślił, że przedłożony Sądowi wyciąg bankowy z dnia [...] lipca 2013 r. (Nr [...]) opiewa na wpłatę własną w kwocie 6.560,00 zł. Jednakże były to również środki otrzymane z FGŚP na rzecz pracowników, z tym, że zostały one przez Skarżącego w pierwszej kolejności wypłacone, albowiem pracownik zadeklarował się ich odbiór gotówką, a następnie zmienił zdanie, wnioskując o ich przelew na rachunek bankowy. Następnie dnia [...] lipca 2013 r. Skarżący dokonał przelewu tych środków na rzecz pracownika, wskazując w tytule przelewu, że jest to wypłata środków z FGŚP. Strona podała, że okres tej wypłaty nie był objęty żądaniem referendarza, stąd skarżący jej nie przedłożył. Skarżący nie podzielił również stanowiska Referendarza, iż uzyskiwany jest dochód miesięczny w kwocie 3.106,00 zł, albowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że uzyskuje przychód w tej wysokości, a nie dochód. W ocenie skarżącego wysokość przychodu nie odzwierciedla rzeczywistych środków jakie skarżący ma do dyspozycji, albowiem z uzyskanym przychodem wiąże się konieczność poniesienia wydatków, w tym podatku od nieruchomości, opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu, kosztów mediów, pracownika - księgową obsługującego najemców. Zatem dochód skarżącego jest znacznie niższy od przyjętego przez referendarza sądowego. Odnosząc się natomiast do wartości posiadanych środków trwałych, skarżący podał, że nie został sprzedany jeszcze żaden składnik mienia, albowiem postępowanie upadłościowe znajduje się we wczesnej fazie, tj. m.in. uzyskiwania zgody Sędziego Komisarza na odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości czy w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Pismem z dnia [...] września 2013 r. (data nadania) strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 27 sierpnia 2013 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie natomiast do treści art. 245 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Przede wszystkim wskazać należy, że dla oceny możliwości płatniczych spółki, w imieniu której występuje Syndyk, punktem odniesienia winna być kwota wpisu od skargi, albowiem wpis od skargi stanowi zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższy koszt sądowy. W związku z tym, należało ocenić, czy spółka jest w stanie uiścić kwotę 100 zł. Ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych – w świetle przytoczonej wyżej regulacji – sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własnej i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku do osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., regułą jest, iż każdy obowiązany jest ponosić koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ta zasada jest konsekwencją kwalifikacji kosztów sądowych jako daniny publicznej. Stanowią one zatem wierzytelności Skarbu Państwa, a te mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Ponadto, zgodnie z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale również m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie (zob. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 430/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Co prawda w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia ze szczególną kategorią podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jakim jest syndyk masy upadłości, jednakże okoliczność ta nie przesądza o konieczności automatycznego zwolnienia go od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. W niniejszej sprawie ocenie podlegają możliwości płatnicze spółki z o.o., która działalności nie prowadzi i znajduje się w upadłości likwidacyjnej, a więc jej majątek służy przede wszystkim do zaspokojenia wierzycieli, stąd Sąd dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z nadesłanego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego oraz nadesłanych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r. Sąd Rejonowy ogłosił upadłość Spółki. Według oświadczenia strony skarżącej z dnia [...] czerwca 2013 r. wysokość kapitału zakładowego/majątku/środków finansowych wynosi minus 816.553,97 zł, wartość środków trwałych to 665.075,00 zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 672.815,27 zł. Deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres kwiecień-czerwiec 2013 r. wskazują dokonywaną w tym okresie dostawę towarów oraz świadczenie usług. Z zestawienia przychodów i kosztów uzyskania przychodów wynika, że Spółka osiągnęła przychód w wysokości 30.237,60 zł, a koszty uzyskania przychodów wyniosły 12.047,91 zł. Stan konta w momencie wniesienia wniosku o prawo pomocy wyniósł 5,93 zł. Stan kasy w miesiącu maju 2013 r. wskazuje na stan środków w wysokości 2.375,78 zł. Według oświadczenia skarżącego Spółka osiąga miesięczny przychód w wysokości 3.106 zł netto z tytułu czynszów najmu. Analiza przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego, popartego przedłożonymi w trakcie postępowania dowodami, prowadzi do wniosku, że spółka posiada środki pieniężne wystarczające do opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które sprowadzają się w obecnym jej stadium do wpisu od skargi, który zgodnie § 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi jedynie 100 zł. Powyższa kwota nie przekracza wysokości środków zgromadzonych na koncie i ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentach. Zauważyć trzeba, że strona skarżąca osiąga miesięcznie przychód w wysokości 3.106,00 zł netto, zatem dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi w kasie i na rachunku bankowym, które przewyższają wielokrotnie wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie. Środki te nie są przeznaczane na wynagrodzenia, gdyż te są wypłacane z pieniędzy wypłacanych z FGŚP. Strona skarżąca mogła zatem poczynić stosowne rezerwy na opłacenie kosztów sądowych, zwłaszcza, że o konieczności ich ponoszenia strona winna się spodziewać najpóźniej w dniu wniesienia skargi. Ta zaś jest datowana na [...] czerwca 2013 r. Należy w tym miejscu wskazać, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08 Legalis). Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wartość majątku, w tym środków trwałych, nie pozwala przyjąć, aby spółka była pozbawiona środków finansowych. Co prawda działalność gospodarcza przynosiła spółce straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest bowiem okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, Sąd na postawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji orzeczenia.