II SA/Go 653/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.N. i J.N. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.K. i K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a: 1.odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2012 r. oddalił skargę M.K. i K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik skarżących. 6 marca 2012 r. wpłynęła do sądu odpowiedź na skargę kasacyjną uczestników postępowania B.N. i J.N. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. 21 marca 2012 r. uczestnicy postępowania wnieśli do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku B.N. i J.N. wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczyli, że ich miesięczny dochód z tytułu emerytur wynosi 2.409 zł (netto). Uczestnicy podali, że są osobami schorowanymi. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez uczestników postępowania B.N. i J.N. wraz z odpowiedzią na skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika skrzących. Zważyć trzeba, że na obecnym etapie postępowania kasacyjnego nie obciążają uczestników postępowania jakiekolwiek koszty sądowe. Nadto należy dodać, że miesięczny dochód B.N. i J.N. wynosi około 2.400 zł (netto). W orzecznictwie stwierdza się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W konsekwencji odmówiono przyznania B.N. i J.N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniony jest natomiast wniosek uczestników postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Z treści formularza PPF wynika, że uczestnicy nie posiadają oszczędności. Nie można również pominąć, że przedłożone zaświadczenia lekarskie potwierdzają, że B.N. i J.N. cierpią na liczne schorzenia. W związku z powyższym ponoszą znaczne wydatki na zakup lekarstw. Z tych względów uznano że dodatkowy koszt związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości materialne uczestników postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.