II SA/Go 685/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Asesor sądowy Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.H. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. J.H., po wezwaniu przez Sąd do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie (pismo z dnia 30 października 2008 r. uzupełnione w dniu 12 listopada 2008 r. r. -formularz PPF, k. 17). Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, iż wysokość miesięcznego dochodu skarżącego oraz jego oszczędności w wysokości 10000 zł wskazuje na to, że posiada on możliwość poniesienia kosztów związanych z przedmiotowym postępowaniem. Nie zaistniały zatem przesłanki do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. W dniu 2 grudnia 2008 r. J.H. wniósł do tutejszego Sądu pismo, w którym podniósł, iż jest mu przykro że jego prośba została odrzucona z uwagi na "majętność", o której w jego ocenie nie świadczy posiadanie oszczędności w wysokości 10000 zł, starego samochodu [...] oraz uzyskiwanie wynagrodzenia z ciężkiej pracy. Skarżący dodał, że jest inwalidą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (chore nogi i kręgosłup). Jego żona choruje na kręgosłup i zapalenie biodra, grozi jej więc operacja wszczepienia endoprotezy, której koszt określa się prywatnie na ok. 20 000 zł, a w kolejce (NFZ) trzeba czekać minimum 3 lata. Dodał, iż w tej sytuacji samochód jest niezbędnym środkiem lokomocji. W ocenie skarżącego postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy jest niesprawiedliwe i oczekuje zmiany stanowiska referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje: Sąd zważył, iż pismo J.H. z dnia 2 grudnia 2008 r. (data nadania) stanowi w istocie, zgodnie z pouczeniem zawartym w doręczonym w dniu 26 listopada 2008 r. odpisie postanowienia referendarza z dnia 20 listopada 2008 r., sprzeciw od tego postanowienia. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), przywoływana dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wnioskujący wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy jednocześnie podkreślić, iż ciężar udowodnienia powyższego faktu spoczywa na osobie wnioskującej o uzyskanie przywileju prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie nie dają podstaw do uznania, że wykazał on ,iż jego sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia mu poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Na obecnym etapie postępowania koszty te ograniczają się do wpisu sądowego w wysokości 500 zł Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tego typu przywilej (nazywany niekiedy "prawem ubogich") przyznawany jest wolą ustawodawcy osobom najuboższym, które nie mają rzeczywistej możliwości uiszczenia należnych kosztów. Błędnie zatem interpretuje skarżący, iż powodem odmowy przyznania mu prawa pomocy było uznanie go za osobę majętną. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Ciężar dowodu wykazania, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie przez Sąd prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z panującym w orzecznictwie poglądem instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd nie może zatem rozstrzygać na zasadzie dowolności i przypuszczeń, lecz jest zobligowany szczegółowo badać, w zakresie określonym przez wnioskodawcę oraz w oparciu o analizę akt sprawy, wystąpienie w konkretnej sprawie przesłanek ustawowych. Skarżąca nie dołożyła należytej staranności aby wykazać, że obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wniosek J.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest uzasadniony. W pierwszej kolejności skarżący nie wykazał, iż córka nie osiąga żadnego dochodu, nie przedłożył dowodu, że jest ona bezrobotna. Ponadto podkreślenia wymaga, iż dobrowolne łożenie przez rodziców na uzupełnianie wykształcenia pełnoletniej córki, nie uzasadnia z tego powodu przejęcia przez Państwo od skarżącego kosztów związanych z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowoadministracyjnym. Skarżący nie wykazał również w jakimkolwiek zakresie, iżby poziom jego miesięcznych wydatków związanych z podstawowymi potrzebami bytowymi uniemożliwiał mu uiszczenie opłaty sądowej w wysokości 500 zł. W szczególności posiadane oszczędności wskazują na możliwość czasowego pokrycia z nich kosztów postępowania sądowego. Także wskazane przez skarżącego w sprzeciwie okoliczności - zły stan zdrowia jego oraz żony nie uzasadniają przyznania całkowitego prawa pomocy wobec posiadanych zasobów finansowych. Skarżący nie wykazał, iżby żona już została skierowana na operację za którą musi uiścić w najbliższym czasie określoną kwotę. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, w tym również pokrywania kosztów leczenia, należy uznać, iż skarżący nie wykazał w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.