II SA/Go 689/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niezłożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. W.D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyjaśnienie statusu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. (RDZ) nadanego w dniu 7 maja 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej w jednej kopercie wraz z wnioskiem o świadczenie postojowe (RSP-D). Strona do przedmiotowego pisma dołączyła kserokopię wniosku RDZ. Organ w odpowiedzi na powyższe pismo podał, że nie odnotował wpływu wskazywanego przez stronę wniosku, następnie zawiadomieniem z [...] września 2020 r., nr [...], wszczął postępowanie na wniosek strony w sprawie niezłożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, aktualnie: t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1842, ze zm., dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej jako: u.s.o.s.) stwierdził, że W.D. nie złożył wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec-maj 2020 r. (RDZ) do 30 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.o.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Organ podkreślił, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalił, iż w przesyłce nadanej 7 maja 2020 r. zaadresowanej: ZUS ul. [...] znajdował się tylko wniosek o świadczenie postojowe (RSP-D). W przesyłce nie było wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. (RDZ). W ocenie organu odkształcenia koperty nie wskazują, by znajdowały się w niej dwa wnioski (5 kartek złożonych na pół). Organ podał, że w związku z niezłożeniem wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek w ustawowym terminie nie mógł zwolnić strony z obowiązku ich zapłaty. W.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (właściwego do rozpoznania niniejszej sprawy według stanu obowiązującego do dnia 15 marca 2021 r.) skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.), poprzez: - brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, co doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych nieuprawnionych ustaleń; - naruszenie art. 7, 8 i 11 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i nieuwzględnienie w orzekaniu wyjaśnień składanych w toku postępowania, - naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa i zasady legalności wyrażonych w art. 2 i 7 Konstytucji RP oraz naruszenie art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i 11 k.p.a. - naruszenie art. 9 i 10 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, a także naruszenie art. 75 k.p.a. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego organ wydając zaskarżoną decyzję ustalił stan faktyczny jedynie na podstawie stwierdzenia, że odkształcenie koperty nie wskazuje, aby znajdowały się w niej dwa wnioski. Nadto w ocenie skarżącego organ w wydanej decyzji nie odniósł się do twierdzeń strony, nie uwzględnił złożonych w toku postępowania wyjaśnień i argumentów, a także nie odniósł się do złożonych oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej o przesłaniu dwóch wniosków (RSP-D oraz RDZ), tym samym pozbawił stronę możliwości "zrozumienia stanowiska organu" oraz "toku rozumowania organu". Skarżący podkreślił, że z uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia nie wynika, jakimi aspektami organ kierował się w przedmiotowym postępowaniu, a użyty przez Zakłąd Ubezpieczeń Społecznych argument dotyczący odkształcenia koperty jest absurdalny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2600/20, stwierdził swą niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. – zgodnie z treścią § 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.) – w wersji obowiązującej od dnia 16 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. W analizowanej sprawie ZUS wskazał, że w przesyłce nadanej przez skarżącego 7 maja 2020 r. zaadresowanej do tegoż organu znajdował się tylko wniosek o świadczenie postojowe (RSP-D). W przesyłce nie było wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. (RDZ). W pierwszej kolejności należy wskazać, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej k.p.a.), stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 , 12 lutego 1997 r., III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na lakoniczną argumentację organu, który podał, że odkształcenia koperty nie wskazują, by znajdowały się w niej dwa wnioski (5 kartek złożonych na pół). Zdaniem Sądu stanowisko organu jest dowolne, albowiem nie poddaje się obiektywnej weryfikacji. Wskazać trzeba, że pocztowe potwierdzenie nadania przesyłki poleconej nie zawiera opisu zawartości tej przesyłki. Dlatego też potwierdzenie takie stanowi jedynie dowód, że określony nadawca wysłał w określonym dniu przesyłkę do określonego adresata. Dokument ten nie potwierdza natomiast zawartości przesyłki – nie jest to bowiem okoliczność "urzędowo stwierdzona" w treści tego dokumentu. Oczywistym jest przy tym, iż nadawca przesyłki ma prawo wykazywać, że przesyłka zawierała określone dokumenty i przedstawiać dowody na potwierdzenie swoich twierdzeń w tym zakresie, a organ powinien umożliwić mu przedłożenie tych dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., I FSK 1566/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Wymaga podkreślenia, że ZUS nie wyjaśnił z jakich przyczyn nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego i K. P-A. wskazujących, że w nadanej przesyłce znajdował się również wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. (RDZ). Wskazać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z § 1 art. 75 k.p.a. jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio. Organ nie skorzystał z możliwości odebrania od skarżącego oświadczenia, ZUS może też prowadzić postępowanie dowodowe, np. przesłuchać osobę, która złożyła oświadczenia co do zawartości przesyłki nadanej 7 maja 2020 r. w charakterze świadka. Organ powinien również wziąć pod uwagę okoliczności towarzyszące nadaniu przesyłki (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, słuszny interes strony postępowania. Obowiązkiem organu jest uwzględnienie całokształtu okoliczności występujących w sprawie i poddanie je wszechstronnej ocenie. Z powyższych względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez ZUS przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygając sprawę ponownie organ zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.).