II SA/Go 726/16

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku Społecznego Komitetu [...] o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 września 2016 r. Społeczny Komitet [...] został wezwany do uzupełnienia braku w terminie 7 dni braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPPr, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.). W wyznaczonym terminie (28 września 2016 r.) wpłynął do sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPPr w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ii ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Społeczny Komitet [...] jest tzw. stowarzyszenie zwykłym, które nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku trwałego ani konta bankowego. Nadto wskazano, że Stowarzyszenie składa się z 5 członków, którzy opłacają symboliczną składkę (1 zł miesięcznie). Środki te wystarczają jedynie na pokrycie niezbędnych materiałów biurowych i kosztów korespondencji. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2016 r., poz. 718 – zwanej dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu. Wpis od skargi wynosi 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W niniejszej sprawie skargę wniosło Stowarzyszenie zwykłe które w świetle przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust 1, 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy). Społeczny Komitet [...] (dalej jako –Stowarzyszenie) składa się z 5 członków, którzy opłacają składkę w wysokości 1 zł miesięcznie. Stowarzyszenie nie posiada innego źródła dochodu. Należy podkreślić, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568). Wymaga podkreślenia, że Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., II OZ 317/08 (www.orzeczenia,.nsa.gov.pl) członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Nadto odnosząc się do niewielkiego dochodu Stowarzyszenia należy wskazać, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., I OZ 428/11, LEX nr 990354). Zważyć trzeba, że ustalenie wysokości składki członkowskiej na poziomie 1 zł miesięcznie nie jest okolicznością, która mogłaby świadczyć o realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. Jak już wyżej wskazywano, Stowarzyszenie musi mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jego członkowie powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2015 r., II OZ 391/15, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r., II OZ 49/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także dodać, że Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego (poprzez zwiększenie ilości członków czy zwiększenie wysokości składki). W istocie rzeczy Stowarzyszenie przyjęło bierną postawę w przedmiocie zorganizowania potrzebnych środków finansowych zarówno na wpis jak i profesjonalną pomoc prawną. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że strona skarżąca nie wykazała, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.