II OZ 391/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 579/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 579/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu [...] w Warszawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego [...] w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzech członków, którzy są zobowiązani do uiszczania składki członkowskiej w wysokości 50 zł miesięcznie. Dziewięciu byłych członków Stowarzyszenia współpracuje z organizacją wyłącznie na zasadach wolontariatu. Sąd podkreślił, że ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, obejmującą także występowanie w postępowaniach sądowych (punkt 4.5 regulaminu Stowarzyszenia Ekologicznego [...]). Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych jest, w ocenie Sądu, niezasadne. Jak wskazał Sąd, skarżący odstępuje też od możliwości przekształcenia w stowarzyszenie "rejestrowe", rezygnując tym samym z rozszerzenia zakresu prawnie dopuszczalnych form pomnażania majątku przez takie stowarzyszenie. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne [...]. Stowarzyszenie nie zgodziło się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, że nie podejmuje ono skutecznych działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej. W kontekście uzasadnienia skarżonego postanowienia Stowarzyszenie wskazało, że podejmuje ono takie działania, o czym świadczy ilość wnoszonych do sądu i dotychczas opłacanych skarg. Stowarzyszenie podkreśliło, że w ubiegłym roku na ten cel przeznaczyło łącznie 5353 zł (średnio 50 zł na członka Stowarzyszenia na miesiąc). Aktualnie wszystkie środki Stowarzyszenie przeznacza wyłącznie na opłaty sądowe. W przekonaniu Stowarzyszenia Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, że członkowie Stowarzyszenia nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na działalność Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać jednak nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, iż nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy na pokrycie wydatków (tak m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym może nastąpić bowiem tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Należy podkreślić, że w związku z licznymi wnioskami Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy sądy wielokrotnie już wskazywały na dopuszczalne możliwości poprawy kondycji finansowej Stowarzyszenia. W tej kwestii zasygnalizować jedynie należy, że ustalenie wysokości składki członkowskiej na poziomie 50 zł nie jest okolicznością, która mogłaby świadczyć o realizacji celów statutowych Stowarzyszenia, w sytuacji, gdy aktualnie wykazywana liczba członków to jedynie trzy osoby, a Stowarzyszenie nie wykazało dostatecznej aktywności w pozyskiwaniu nowych członków. Podnoszone przez Stowarzyszenie w zażaleniu argumenty, iż ilość wnoszonych i opłacanych dotychczas skarg świadczy o tym, że Stowarzyszenie podejmuje skuteczne działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej kolidują z oświadczeniami Stowarzyszenia mającymi na celu wykazanie, że nie dysponuje ono środkami finansowymi na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzi również prowadzenie sporów sądowych. Słusznie Sąd I instancji wskazał, że starania podejmowane przez Stowarzyszenie w celu zabezpieczenia środków na działalność regulaminową są niewystarczające w stosunku do stopnia jego aktywności w realizowaniu zadań przewidzianych regulaminem, jak również nieadekwatne do zmieniających się realiów funkcjonowania Stowarzyszenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie jest uzasadnione przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie również z punktu widzenia działalności organizacyjnej Stowarzyszenia wynikającej z regulaminu strony wnioskującej. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych ( punkt 4.5 regulaminu Stowarzyszenia), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie musi mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jego członkowie powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, oraz II OZ 266/08). Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem zażalenia nie może być podnoszony przez Stowarzyszenie argument, że część członków Stowarzyszenia zrezygnowała z angażowania się w sprawy Stowarzyszenia oraz iż część skarg wniesionych przez Stowarzyszenie została odrzucona właśnie z powodu ich nieopłacenia ( tak NSA w postanowieniach z dnia: 13 stycznia 2015 r. II OZ 1400/14 i z 7 listopada 2014 r. II OZ 1172/14). Również polemika z rozstrzygnięciami sądów administracyjnych w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego nie może przesądzać o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.