II SA/Go 731/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi F sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry na skutek sprzeciwu F sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. F sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. Wraz ze skargą Spółka wniosła m.in. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Posiadane automaty gry w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne, co pozbawia spółkę możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Nadto w uzasadnieniu wniosku podano, że spółka nie posada zdolności kredytowej, a jej jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Spółka z końcem lutego 2016 r. nie posiada rachunku bankowego. Spółka wskazała, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wynoszą 3.000.0000 zł, a zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług wynoszą 4.049.842 zł. Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II SA/Go 731/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania Spółce prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz wskazał m.in., że Spółka nie przedstawiła zestawienia wartości przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące i odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością. W takiej sytuacji, nie jest możliwe wszechstronne zbadanie sytuacji majątkowej spółki. Referendarz stwierdził, że o możliwościach płatniczych skarżącej spółki świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego i w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Natomiast fakt odnotowania straty przez spółkę nie uzasadnia odmiennego wniosku. Ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Ponadto spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy spółka podała, że jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Powyższa okoliczność, zdaniem referendarza może świadczyć tylko o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W konsekwencji skarżącą Spółka nie wykazał, że zachodzi wobec niej ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – określanej dalej jako p.p.s.a.). Od powyższego postanowienia referendarza sądowego Spółka F z o.o. pismem z dnia [...] listopada 2016 r. wniosła sprzeciw. Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie mimo, że w sprawie tej zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła w konsekwencji o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r., zmianie uległy zasady rozpoznawania sprzeciwu od rozstrzygnięć referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 2 powołanej ustawy, przepisy ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga sądowa w niniejszej sprawie wniesiona została po wejściu w życie ustawy zmieniającej, dlatego rozpoznanie sprzeciwu od rozstrzygnięcia referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy winno nastąpić na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., w nowym brzmieniu, nadanym mu przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, wedle którego rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12). Podkreśla się nadto (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt I FZ 63/05), że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca Spółka, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie odpowiedziała na wezwanie Sądu. Nie dopełniła zatem obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem nie było możliwe wszechstronne zbadanie sytuacji majątkowej Spółki. Dokonując analizy wniosku skarżącej Spółki, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie stwierdzić trzeba, że zarzuty zawarte w sprzeciwie są bezzasadne. Zdaniem Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie opłaty sądowej, która na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości 720 zł. Prezentowana argumentacja sprowadza się bowiem do wskazania, że działalność prowadzona jest ze stratą, wobec Spółki prowadzona jest egzekucja, a także, że Spółka dysponuje trudno zbywalnym majątkiem. Starszy referendarz sądowy trafnie uznał, w ocenie Sądu, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, jest w swoich wnioskach trafna i nie wymaga powielenia. W konsekwencji doprowadziła do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w jakiejkolwiek części w sytuacji. Ostatecznie zatem zasadnie referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej Spółki nie dawały podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Spółka nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Również argumentacja sprzeciwu nie została poparta stosownymi dokumentami źródłowymi. Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia starszego referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.