II SA/Go 755/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego A.D. kwotę 400 zł (czterysta złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2, art. 89 ust. 1 pkt 3,art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 125 poz. 874), nałożył karę pieniężną w wysokości 3000 zł na A.F.D. za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Decyzję organ wydał na podstawie następującego stanu faktycznego. W dniu [...] września 2006 r. na drodze krajowej nr [...] do kontroli został zatrzymany samochód ciężarowy marki [...] o numerach rejestracyjnych [...] i dopuszczalnej masie całkowitej 6600 kg. Organ stwierdził, że z okazanych przez kierującego pojazdem A.D. wynika brak opłaty drogowej. Stąd też na podstawie art. 93 ust.1 ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia organ celny ma obowiązek nałożenia stosownej kary pieniężnej i od tego obowiązku organ nie może odstąpić. W odwołaniu od tej decyzji A.D. podał, że zastosowana wobec niego kara jest bardzo dotkliwa. Jest rolnikiem, ma żonę i troje dzieci, które się uczą. Jego gospodarstwo przynosi bardzo małe dochody, wystarczające zaledwie na utrzymanie rodziny. Stąd wniósł o odstąpienie od wymierzenia lub umorzenie postępowania w niniejszej sprawie. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., przepisów art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 42 ust. 1 i ust. 3a, art. 87 ust.1 i ust. 2 art. 89 ust.1 pkt.3, art. 92 ust.1 i ust.4, art. 93 ust.1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 125 poz. 874) oraz §§ 3, 4 i 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 150 poz. 1684) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ, odnosząc się do treści odwołania A.D. wskazał, że organ ma możliwość na podstawie art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym odstąpienia od orzeczenia kary pieniężnej i umorzenia postępowania w sprawie jej nałożenia w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek wydarzeń lub okoliczności których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć (na które nie miał wpływu ani poprzez działanie ani poprzez zaniechanie lub były spowodowane siłą wyższą). W rozpoznawanej sprawie takie okoliczności nie zachodziły a sam odwołujący powoływał się jedynie na trudną sytuację materialną. Jednocześnie odwołujący się został pouczony o prawie wniesienia skargi od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji. Decyzję organu II instancji doręczono skarżącemu w dniu 20 marca 2009 r. W dniu [...] marca 2009 r. (data stempla pocztowego - karta 26 akt administracyjnych, a więc w terminie dla wniesienia skargi do Sądu) A.D. skierował pismo do Naczelnika Urzędu Celnego w którym zwraca uwagę organowi l instancji, iż w sprawie zachodzą nowe okoliczności nie znane organowi które miały miejsce w dniu zdarzenia, tj. [...] września 2006 r. Okoliczności tych skarżący nie podnosił, bowiem nie zdawał sobie sprawy że mogą one mieć jakikolwiek znaczenie w sprawie. Mianowicie podczas wykonywania przewozu w dniu [...] września 2006 r. był obecny ze skarżącym jego brat A. jako pomocnik. Brat po spożyciu nieświeżego jedzenia poczuł bóle brzucha i aby udzielić mu pomocy skarżący udał się do apteki aby zakupić stosowne leki i dlatego musiał przejechać kilka kilometrów po drodze krajowej gdzie został zatrzymany. W jego ocenie ważniejsze było udzielnie pomocy choremu i dlatego kara winna być umorzona. Powyższe pismo Naczelnik Urzędu Celnego przekazał zgodnie z właściwością Izbie Celnej, która wystąpiła do A.D. w dniu [...] kwietnia 2009 r. (a więc w momencie, gdy upłynął już termin do wniesienia skargi do Sądu) z zapytaniem, jak należy traktować jego pismo z dnia [...] marca 2009 r. - jako skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego bowiem zostało ono wniesione w stosownym dla skargi terminie, czy też wniosek o zastosowanie nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego z art. 145 k.p.a. W odpowiedzi na wezwanie organu A.D. odpowiedział, że jego pismo to wniosek o zastosowanie nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego ze względu na nowe okoliczności które miały miejsce w dniu kontroli, a nie zostały wcześniej przedstawione organom celnym. Okoliczności te miały charakter nadzwyczajny, ponieważ w grę wchodziło zdrowie a może nawet życie drugiego człowieka. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 149 § 3, art. 148 § 1, art. 150 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu organ podał, że żądanie wznowienia postępowania dotyczy decyzji ostatecznej na podstawie nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydawania decyzji a nieznanych organowi. W takich okolicznościach obowiązkiem organu, który wydał decyzję w II instancji, było zbadanie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Przepis ten stanowi, że podanie w przedmiocie wznowienia postępowania wnosi się do organu administracji publicznej pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wnioskodawca musi zatem udowodnić kiedy (w jakiej dacie) dowiedział się o tych okolicznościach ze ścisłością dostateczną do ustalenia czy podanie o wznowienie postępowania wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu określonego w wyżej powołanym przepisie. W okolicznościach faktycznych danej sprawy bieg terminu dla wznowienia postępowania rozpoczął się w dniu, w którym strona dowiedziała się o uzasadniających je okolicznościach, tj. w dniu zdarzenia czyli [...] września 2006 r. Wniosek o wznowienie postępowania z daty [...] marca 2009 r. należało zatem uznać za wniesiony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 kpa co skutkować musiało odmową wznowienia postępowania. Decyzję tę podpisał p.o. Zastępcy Dyrektora Izby Celnej starszy rewident celny R.L.. W pouczeniu organ wskazał skarżącemu, iż od tej decyzji służy stronie prawo wniesienia do Dyrektora Izby Celnej w terminie 14 dni licząc od dnia doręczenia orzeczenia, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. A.D. taki wniosek złożył. We wniosku tym wskazał, że jest rencistą w związku z przewleką chorobą jaką jest depresja lękowa. Choroby tej nie ujawniał, bowiem jest ona chorobą wstydliwą i nie obnosi się z nią publicznie. Na przytoczone okoliczności przedstawił stosowne zaświadczenie o stanie swojego zdrowia. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] (również podpisaną przez p.o. Zastępcy Dyrektora Izby Celnej Starszego rewidenta celnego R.L.), wydaną na podstawie art. 138 § 1, art. 149 § 3, art. 148 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując w uzasadnieniu wszystkie dotychczasowe argumenty co do przekroczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. A.D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się rozpoznania sprawy w jej całokształcie i wydanie stosownego wyroku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów o właściwości instancyjnej, wobec czego dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a., co skutkowało również naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a. oraz art., 127 § 2 k.p.a.) W przedmiotowej sprawie rozpatrywanej w trybie zwykłym organem właściwym jako organ l instancji do wydawania decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 125 poz. 874) - art. 93 ust. 1 - jest naczelnik urzędu celnego z mocy art. 1 c pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie celnej (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 156 poz. 1641 - obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji) właściwy ze względu na miejsce przeprowadzonej kontroli (art. 93 ust. 1 i 1a ustawy o transporcie drogowym). Organem odwoławczym zgodnie z art. 1b pkt. 3 ustawy o Służbie celnej - będzie właściwy dyrektor izby celnej. Ponieważ niniejsza sprawa dotyczyła wznowienia postępowania, a zatem trybu nadzwyczajnego wzruszenia decyzji ostatecznej - właściwość organu określa art. 150 § 1 i 2 k.p.a. Stanowi on, że organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. - a więc w sprawach objętych wstępnym badaniem dopuszczalności wniosku o wznowienie postępowania jest organ który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, chyba że przyczyną wznowienia postępowania jest działalność tego organu. Wówczas o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, (art. 150 § 2 k.p.a.) Odnosząc te przepisy na grunt niniejszej sprawy należy wskazać iż przesłankami wznowienia postępowania wskazanymi przez stronę były nowe okoliczności nie znane organowi w chwili wydawania decyzji a które w jego ocenie mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Jednakże nie wynikały one z winy organu, lecz leżały po stronie skarżącego, bowiem nie ujawnił ich on w postępowaniu przed organem l i II instancji. A skoro tak to organem właściwym do wznowienia postępowania w tej sprawie był Dyrektor Izby Celnej. Wydając zatem decyzję o odmowie wznowienia postępowania winien stronę pouczyć o możliwości wniesienia odwołania od tej decyzji, co wynika żart. 127 § 1 k.p.a. Zawarte pouczenie o wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego samego organu który wydał decyzję o odmowie wznowienia postępowania jest błędne. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem, iż tylko od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie należy uznać, iż organem właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art., 127 § 2 k.p.a. jest organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż organami wyższego stopnia w stosunku do organów administracji publicznej innych niż wymienione w pkt. 1 i 2 tego artykułu są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. W okolicznościach niniejszej sprawy żadne przepisy nie wskazują istnienia innego organu administracji publicznej niż minister do spraw finansów jako organ wyższego stopnia w stosunku do dyrektora izby celnej, który wydał decyzję o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 lipca 2009 r., II GSK 1104/08. Biorąc zatem pod uwagę wymienione wyżej okoliczności należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji. Jedynie na marginesie Sąd stwierdza, że z mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. podlega wyłączeniu pracownik organu administracji publicznej, który brał udział w wydawaniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy od pierwszej decyzji przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.) - w niniejszej sprawie obie decyzji w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podpisała ta sama osoba, tzn. R.L..