II SA/Go 757/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, na rzecz radcy prawnego E.J., wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r, nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 7 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 4 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 r, Nr 115, poz. 728, ze zm.) i § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 135, póz. 950 ) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania D.B. zasiłku celowego w postaci przydziału wykwalifikowanej sprzątaczki do kompleksowego posprzątania całego mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, że strona wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. strona wystąpiła o jednorazową pomoc w postaci przydziału wykwalifikowanej sprzątaczki do kompleksowego posprzątania całego mieszkania, uzasadniając tym, iż mieszkanie od co najmniej siedmiu lat nie jest sprzątane co wynika z jej złego stanu zdrowia, braku odkurzacza, innych środków czystości i higieny oraz braku czasu na wykonywanie porządków z uwagi na obciążenie wymuszoną przez opiekę społeczną aktywnością skierowaną na dochodzenie swoich praw w różnorodnych wymiarach sprawiedliwości, co odbywa się kosztem stanu mieszkania. Ponadto D.B. podała, iż przewlekłe schorzenia związane z układem kostno-stawowym, kręgosłupem, narządem ruchu, gastryczne, ginekologiczne oraz o charakterze neurologicznym uniemożliwiają forsowanie się i wykonywanie wymienionych o własnych siłach. Stan mieszkania, wszelkie braki w jego utrzymaniu, ładzie i higieny są Ośrodkowi znane, ponieważ mieszkanie "wizytowane" było wielokrotnie, a dołączone dokumenty medyczne z informacją, nadal są aktualne i ważne. Organ l instancji zawiadomił stronę o wyznaczonym na dzień [...] sierpnia 2008 r. terminie wizyty pracownika socjalnego mającego na celu dokonanie oględzin wszystkich pomieszczeń w mieszkaniu i sporządzenie na ich podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, jednak strona zwróciła zawiadomienie ze swoją adnotacją, iż organ l instancji powinien z urzędu podjąć działania we wszystkich poruszanych sprawach, gdyż otrzymał dokumenty na wszystkie wskazywane przez stronę kwestie, organ również zna stanowisko strony. Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. D.B. domagała się wskazania terminu wizyty pracownika sanepidu i pielęgniarki środowiskowej, gdyż pracownicy socjalni nie mają kompetencji i kwalifikacji do oceny spraw wymienionych w zawiadomieniu, a także odmówiła oceny jej stanu zdrowia przez wyznaczonych przez organ l instancji biegłych podając, że można poszukać nowych biegłych, którzy wydadzą opinię w oparciu o materiały źródłowe i zgromadzony materiał dowodowy. Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował stronę, iż decyzja zostanie wydana na podstawie dostępnych dokumentów oraz aktualizacji wywiadu środowiskowego z [...] kwietnia 2008 r. wyjaśniając, że do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest uprawniony pracownik socjalny Ośrodka oraz poinformowano stronę o prawie zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, złożenia wyjaśnień na piśmie lub złożenia dodatkowych dokumentów. Wobec powyższego ocenę zasadności wniosku dokonano w oparciu o posiadaną przez organ dokumentację. Na jej podstawie ustalono, że D.B. jest osobą samotnie gospodarującą. Źródło jej utrzymania stanowią świadczenia przyznane z tytułu zaliczenia do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, t.j. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł i zasiłek stały w wysokości 324 zł. Łącznie dochód wynosi 477 zł i tym samym spełnia ona kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Strona posiada własnościowe mieszkanie o pow. 50,20 m2 i z uwagi na nadmetraż nie ma możliwości uzyskania dodatku mieszkaniowego. Zdaniem organu z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, iż strona porusza się samodzielnie, bez żadnych ograniczeń, nie wymaga pomocy w codziennych potrzebach życiowych: przygotowywaniu posiłków, zrobienia zakupów, sprzątaniu, praniu, a także w zakresie opieki higienicznej, pielęgnacji, kontaktów z otoczeniem. Nadto organ l instancji przedstawił analizę środków finansowych jakimi dysponował w 2008 roku, oraz ich przeznaczenie podnosząc, że wymienione we wniosku skarżącej potrzeby znacznie wybiegają poza możliwości finansowe Ośrodka, a ich realizacja stałaby w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej wobec pozostałych osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb życiowych, których dochód jest znacznie niższy od kryterium dochodowego. Od przedmiotowej decyzji D.B. wniosła odwołanie, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z zaskarżonego rozstrzygnięcia i zażądała "bezzwłocznego skasowania w całości, uchylenia oraz bezzwłocznego przyznania wnioskowanej pomocy w zakresie co do którego organ nic nie robi, a decyzje są bezprawne, bezpodstawne, nielegalne i nie odpowiadają żądaniom strony". Odwołująca się wskazała, że nie ma żadnych realnych możliwości na zabezpieczenie potrzeb, których dotyczy decyzja, a nadto nie zgadza się z twierdzeniem, że posiada zasoby i możliwości poprawy sytuacji we własnym zakresie. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , na podstawie art. 39 ust.5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, póz. 856, ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., z uwzględnieniem art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1c, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r, Nr 115, póz. 728), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż decyzja organu l instancji nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a wnioskowane potrzeby nie znajdują uzasadnienia w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Kolegium ponadto wskazało, iż samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej) - organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jeśli organ pomocy społecznej w sposób prawidłowy ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że brak jest możliwości przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt l SA/Wa 1825/05). Ponadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zakres pomocy jakim dotychczas została objęta strona jest bardzo szeroki i zaspokaja jej podstawowe potrzeby życiowe, natomiast możliwości finansowe ośrodka są ograniczone. Stąd przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie wzięto pod uwagę z jednej strony uzasadnione potrzeby skarżącej, z drugiej natomiast słuszny interes społeczny tj. innych świadczeniobiorców. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła D.B., wnosząc o anulowanie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej pomocy w zakresie wymienionym we wniosku podnosząc, iż decyzja ta rażąco narusza prawo, jej interes i dobro oraz nie przystaje do złożonych przez nią wniosków. W ocenie skarżącej organy nie uwzględniły przede wszystkim zapisów lekarskich o ograniczonej zdolności do wykonywania wysiłku fizycznego oraz faktu, iż wymaga ona stałej opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, póz. 1270, ze zm.) podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznych reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593, ze zm.) oraz - stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071, zezm.). Organ prowadzący postępowanie winien w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Postawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowił przepis art. 39 cytowanej ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 1998 r. l SA 984/97, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 września 2003 r., II SA/Kr 2627/2001). Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przydziału wykwalifikowanej sprzątaczki do kompleksowego posprzątania całego mieszkania skarżącej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej - stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia przez organy administracji - zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Z powyższego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe jakimi dysponował w 2008 r. Organy przyznając świadczenia w ramach pomocy społecznej biorą pod uwagę ustawowe przesłanki do uzyskania pomocy, ale mają także prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na dany rodzaj świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r, sygn. akt l OSK 624/07, LexPolonica nr 1854370. Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, iż skarżąca nie wykazuje żadnych starań w kierunku zmiany swojej sytuacji, poza składaniem kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z akt administracyjnych i toczących się spraw sądowych przed tutejszym Sądem, D.B. od wielu lat objęta jest pomocą społeczną, wykazuje ona postawę roszczeniową, oczekując od organów pomocy społecznej zapewnienia pokrycia wszelkich kosztów związanych z jej utrzymaniem. Sąd podtrzymuje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt II SA/Go 72/08), w którym stwierdzono, iż w kontekście cytowanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej osoby, które spełniają przesłanki do objęcia ich systemem wsparcia w ramach pomocy społecznej, nie mogą oczekiwać tego rodzaju kompleksowych usług. Brak zatem jakiejkolwiek podstawy prawnej, do udzielenia D.B. pomocy polegającej na "przyznaniu wykwalifikowanej i z praktyką sprzątaczki, która w najbliższym czasie, nieodpłatnie, w sposób gruntowny jest w stanie wysprzątać całe mieszkanie". Jak słusznie wskazują organy osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy musi w pierwszej kolejności w ramach posiadanych możliwości, zasobów i środków sama zabezpieczać swoje potrzeby związane z codzienną egzystencją, a dopiero gdy one okażą się niewystarczające korzystać z pomocy państwa. Skarżąca D.B. nie wykazała, aby jej stan zdrowia, nawet uwzględniając jej stopień niepełnosprawności, uniemożliwiał wykonywanie codziennych czynności pielęgnacyjnych w tym systematycznego sprzątania swojego mieszkania. Powyższe nie wymaga dużych nakładów finansowych, które przekraczałyby możliwości skarżącej. Dokonując analizy całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście treści żądania strony należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji utrzymana przez nią w mocy nie naruszają przepisów prawa. W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270, ze zmianami), jednocześnie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej zasądzono wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 cytowanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.