II SA/Go 76/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska, Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Asesor WSA ANNA Juszczyk - Wiśniewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2005 przy udziale sprawy ze skargi D.B. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Zasiłek okresowy Uchylono decyzję I i II instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2004r.. po rozpatrzeniu odwołania D.B. od decyzji nr [...] Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2004r. odmawiającej przyznania zasiłku okresowego - działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym, art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 31 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że D.B. złożyła wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. Organ I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo. Osiąga łączny miesięczny dochód w wysokości 461 zł, w tym zasiłek stały w kwocie 319,30 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 141,70 zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2004r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując się na przepis art. 43 ust. 1 i art. 3 1a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił przyznania D.B. zasiłku okresowego. D.B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od powyższej decyzji, w którym powołała się na swoją trudną sytuację materialną i ponownie wystąpiła o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. Organ II instancji rozpatrując sprawę zważył, iż zgodnie z treścią art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało ponadto, że na mocy art. 31 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowym rodziny, ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1 a dochodem tej osoby lub rodziny. Organ II instancji zaznaczył, iż kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło - zgodnie z art. 4 ust. l ustawy o pomocy społecznej - 461 zł. Uwzględniając, że D.B. jest osoba samotną, której miesięczny dochód wynosił 461,00 zł uznano, że w świetle art. 31 ust. 4 ustawy nie kwalifikuje się ona do otrzymania zasiłku okresowego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła D.B.. zarzucając bezprawne działanie oraz bezczynność ze strony organów wobec zgłaszanych przez nią problemów. Skarżąca podkreśliła, iż pomimo zgłaszanych wniosków, nie otrzymuje adekwatnej do potrzeb pomocy ze środków pomocy społecznej. Ponadto D.B. powołała się na swoją trudną sytuację materialną i życiową. Wyjaśniła m.in. że uzyskiwany przez nią bardzo niski dochód przeznacza w całości na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, co przy bierności organów pomocy społecznej uniemożliwia jej normalną egzystencje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze, organ II instancji stwierdził, iż ze względu na rozmiar i rodzaj zgłaszanych przez stronę - pod adresem opieki społecznej - żądań, ich pełne zaspokojenie nie jest możliwe. Opierając się na treści przepisu art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium podkreśliło, że instytucja opieki społecznej jest ukierunkowana na zaspakajanie wyłącznie niezbędnych potrzeb bytowych osób zainteresowanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącą. Skarżąca, zawierając w jednym piśmie skargę na cztery różne decyzje, nie sformułowała żadnych konkretnych zarzutów co do poszczególnych rozstrzygnięć podjętych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Zasadniczo całość ogólnikowych twierdzeń przytoczonych w skardze sprowadza się do krytyki działalności organów pomocy społecznej. Zaznaczyć jednak w tym miejscu trzeba, że zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej ppsa - sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd uznał, że wydana ona została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z treści zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynika, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 31 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414). Według tego przepisu zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy, a dochody oraz posiadane przez nią zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Oznacza to, że zasadniczą przesłanką uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z wymienionym przepisem kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, według stanu prawnego obowiązującego w czasie wydania zaskarżonych decyzji, wynosiło w stosunku do osoby samotnie gospodarującej 461 zł (ust. 2 pkt 2 lit. "a" obwieszczenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 kwietnia 2003r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2003 r. - M.P. Nr 21, poz. 326 - zwanego dalej obwieszczeniem). Z ustaleń faktycznych w sprawie wynika, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, a jej miesięczny dochód z tytułu pobieranych zasiłków stałego i pielęgnacyjnego wynosi 461,00 zł. W tych okolicznościach organy obu instancji przedwcześnie odmówiły zakwalifikowania D.B. do osób uprawnionych do otrzymania zasiłku okresowego. Osiąganie bowiem dochodu równego, a nie przekraczającego kryterium dochodowego, nie stanowi negatywnej przesłanki z art. 31 ust. 1 cyt. ustawy. W konsekwencji rzeczą organu było zbadanie dalszych okoliczności warunkujących przyznanie omawianego zasiłku okresowego. Wskazywana natomiast przez organ l instancji okoliczność, iż występuje zerowa różnica pomiędzy kryterium dochodowym, a dochodem skarżącej oznacza, że w takim razie przysługiwałby stronie zasiłek w najniższej wysokości przewidzianej ustawą. W dalszym toku postępowania administracyjnego konieczne zatem będzie ustalenie wszystkich okoliczności, które są istotne dla oceny ustawowych warunków, niezbędnych do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie z pomocy społecznej. Pamiętać przy tym należy, że przewidziany w art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy nie ma charakteru obowiązkowego i jego przyznanie uzależnione jest od uznania organu pomocy społecznej. Rozstrzygając niniejszą sprawę organ będzie musiał mieć na względzie nie tylko sytuację i oczekiwania skarżącej, ale też wielkość posiadanych środków przeznaczanych na świadczenia oraz liczbę osób ubiegających się o objęcie ich pomocą społeczną. Słusznie w odpowiedzi na skargę organ wskazał, że pomoc społeczna ukierunkowana jest na zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych tych osób, które nie są w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych, przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości. Podkreślić też trzeba, że stosownie do art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ uwzględnia potrzeby osoby, jeżeli odpowiadają one możliwościom pomocy społecznej. Zatem rozmiar świadczeń, a przede wszystkim ich przyznanie przez organ zależy nie tylko od potrzeb i żądań wnioskodawcy, ale także od możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb osób i rodzin znajdujących się w podobnie trudnych warunkach materialnych oraz od rozmiaru środków finansowych, jakimi organ dysponuje na realizację powierzonych ustawowo zadań. Odnosząc się jeszcze do zaskarżonej decyzji zauważyć trzeba, że organ odwoławczy nie dostrzegł sprzeczności w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym, polegającej na tym, że jako podstawę prawną decyzji Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał przepis art. 3la ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a w uzasadnieniu zawarł ustalenia i rozważania dotyczące regulacji z art. 31 ust. 1 wymienionej ustawy. Wadliwość ta jest o tyle istotna, gdyż pierwszy z powołanych przepisów dotyczy bezzwrotnego specjalnego zasiłku okresowego lub celowego, a drugi przepis stanowi o innym rodzajowo świadczeniu, mianowicie o zasiłku okresowym. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 135 oraz art. 152 ppsa.