II SA/Go 76/08

Dnia 13 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant Specjalista Joanna Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2008 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Ponownie rozpoznając sprawę po uchyleniu pierwszego rozstrzygnięcia przez organ II instancji, Burmistrz Miasta K., decyzją nr [...] , z powołaniem na przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U Nr 98, poz. 1085 ze zm. - dalej jako: Kpa ), art. 85 ust. 4, art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 dalej jako: ustawa) w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 roku w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 219, poz. 2229), § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 roku w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228, poz. 2306) oraz pkt 2 obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 18 października 2005 roku w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2006, nałożył na A. S.ą i . S.iego karę w wysokości 2.628,90 zł. za usunięcie bez zezwolenia, z terenu działki o nr ewid. [...], trzech drzew gatunku modrzew o obwodach pni na wysokości 130 cm wynoszących 6,3 cm. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji podał, iż w związku z uzyskaniem informacji o usunięciu drzew iglastych podczas prac budowlanych prowadzonych na działce o nr ewid. [...] wszczęte zostało z urzędu postępowanie administracyjne. W pierwszej kolejności organ ustalił, iż właścicielami działki są że skarżący. W wyniku przeprowadzonych przy udziale m. in. współwłaścicielki działki A. S. oględzin działki nr [...], organ ustalił, że na działce tej prowadzone są roboty budowlane oraz, że z terenu tej działki - wg informacji strony - usunięte zostały krzewy iglaste nieznanego gatunku o wysokości ok.1,50 m, które przeszkadzały w prowadzeniu robót budowlanych. Fakt ten potwierdził również, przesłuchany w charakterze świadka, kierownik budowy B.K.. W oparciu o zeznania pozostałych świadków przesłuchanych w sprawie tj. [...] organ ustalił, iż usunięte drzewka pochodziły z nasadzeń dokonywanych na terenie miasta K. w roku 2000 i wiążacych się z wykonanym w tym samym roku uporządkowaniem terenu wokół byłej przychodni lekarskiej w związku wynajęciem części jej pomieszczeń na biuro SLD. W oparciu o te zeznania organ ustalił również iż usunięte drzewka miały powyżej 5 lat, bowiem w roku 2000 były nasadzane nie z nasion ale jako sadzonki powyżej 1 roku ( zazwyczaj 2-3 letnie) jak też ustalił gatunek –modrzew. Uznając zeznania wskazanych osób za kluczowe dla ustalenia wieku usuniętych drzew i ich gatunku organ wywiódł, iż wskazani świadkowie osobiście uczestniczyli w nasadzeniu drzew, określając ich gatunek jako modrzew w sposób nie budzący wątpliwości zwłaszcza, iż jeden z nich jest z wykształcenia leśnikiem. Odmienne co do wieku usuniętych drzew stanowisko strony i świadka, sprawującego funkcję kierownika budowy, nie jest wiarygodne z uwagi na ich brak wiedzy z zakresu dendrologii oraz nieuczestniczenie w nasadzaniu drzew. Organ wskazał, iż uznając za uwiarygodnioną okoliczność, iż wiek usuniętych drzew przekraczał 5 lat zwrócił się do Klubu Przyrodników w Świebodzinie o opinię co do szacunkowej wartości pierśnicy tj. średnicy drzew na wysokości 130 cm. W odpowiedzi Klub wskazał, iż na podstawie pomiarów 30 modrzewi w wieku ok. 8 lat i w wysokości od 1,5 do 2 m średnia arytmetyczna pierśnicy wnosi 2,7 cm co odpowiada 8,5 centymetrowemu obwodowi pnia drzewa mierzonemu na wysokości 130 cm. Klub podał również, iż pomiary wykazały, że minimalny obwód pnia mierzonych drzew wyniósł 6,3 cm a maksymalny 11,5 cm. Przytaczając powołane w rozstrzygnięciu przepisy ustawy o ochronie przyrody, obligujące organ do wymierzenia kary w przypadku stwierdzenia usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia, organ wskazał na sposób wyliczenia nałożonej kary. Ustalając jej wysokość organ uznał, iż zważywszy na fakt, że usunięte drzewa rosły w niesprzyjających warunkach, a ich wysokość nie przekraczała 1,5 m, jak zeznał usuwający je kierownik budowy, zasadne jest przyjęcie najmniejszego obwodu pnia tj. wynoszącego 6,3 cm. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji A. S. oraz A. S. złożyli odwołanie, podnosząc w nim okoliczności podważające, ich zdaniem, ustalenia organu co do wieku wyciętych przez nich drzew. Wywodzili, iż nabywając działkę nr [...] w akcie notarialny zostali zobowiązani do zachowania wartościowych drzew uwidocznionych na wyrysie mapy i obowiązku tego dochowali, lokalizując budowaną przychodnię w sposób gwarantujący ich zachowanie. Podnosili, że ich zdaniem, wysokość usuniętych drzew nie przekraczała 1,5 i nie osiągnęły one wieku 5 lat o jakim mowa w ustawie o ochronie przyrody. Zarzucali, iż w toku oględzin pracownicy organu ocenili wizualnie wiek innych młodych drzewek o wysokości 1,5 m a nawet wyższej, znajdujących się na działce na poniżej 5 lat. Ich zdaniem usunięte przez nich drzewka nie były starsze od tych ocenionych jako nieprzekraczające 5 lat. Wywodzili, iż stanowisko organu oparte jest na przypuszczeniach i domniemaniach, bo brak dokumentów potwierdzających dokonanie nasadzeń na działce przy ul. W. Jeżeli tak nawet było to z zeznań świadków wynika, iż posadzone drzewka częściowo zostały zniszczone, a pozostałe nie przetrwały w wyniku niesprzyjających warunków ( zostały nasadzone na gruzach sklepienia piwnic przedwojennego szpitala). Trzy sporne drzewka, zdaniem skarżących, mogły zatem być samosiejkami lub pochodzić z innych późniejszych nasadzeń. Zdaniem skarżących, zeznania świadków na których oparł się organ nie są wiarygodne a ponadto ze względu na brak drzewek nie ma możliwości oceny ich wieku . Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Wskazał, w sposób nie budzący wątpliwości ustalił on zarówno wiek usuniętych drzew jak i ich gatunek. Natomiast uzupełniające postępowanie wyjaśniające pozwoliło na ustalenie w sposób prawidłowy obwodu pni usuniętych drzew. Tym samym, zdaniem Kolegium, również wymierzona kara za ich usunięcie została wyliczona prawidłowo. Na decyzję organu odwoławczego skargę do sądu wnieśli A. S.a oraz A. S., domagając się uchylenia jej oraz poprzedzającej decyzji Burmistrza Miasta K. W jej uzasadnieniu przedstawiali te same argumenty jakie zostały podniesione w ich odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę SKO w G. podtrzymało argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływanej jako ppsa), przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa sądowo-administracyjna, rozumiana jako kontrola przez sąd administracyjny działalności administracji publicznej. Sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do kontroli legalności funkcjonowania tej administracji, a jedynym kryterium orzekania przez sąd administracyjny jest legalność tj. zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu administracyjnym obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wykonaniu tego obowiązku, gdyż do jego kompetencji należy jedynie kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. W ramach tak określonej kognicji uchylenie zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny jest możliwe jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przy jego wydawaniu nastąpiło naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub dające podstawę do wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 ppsa ). Nadto wskazać należy na przepis art. 134 § 1 ppsa zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że ocenia sprawę w jej całokształcie a nie jedynie w granicach wyznaczonych zarzutami. W ocenie Sądu skarga okazała się uzasadniona aczkolwiek zasadniczo nie z powodów w niej podniesionych. Przedmiotem zaskarżenia była decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą organ ten nałożył na skarżących karę za usunięcie drzew bez zezwolenia w wysokości 2. 628,90 zł. Organy obu instancji uznały zgodnie, iż wyniki postępowania wyjaśniającego pozwoliły na niewątpliwe ustalenie faktu usunięcia drzew przez skarżących jako właścicieli działki nr [...], ilości usuniętych drzew, ich gatunku oraz wieku drzew (ponad 5 lat), jak też obwodu pnia na wysokości 130 cm jako warunków koniecznych do nałożenia kwestionowanej skargą kary - przy bezspornym fakcie braku pozwolenia na wycięcie drzew. Zdaniem Sądu, ocena zebranych w sprawie dowodów zaprezentowana przez organ I instancji w uzasadnieniu jego decyzji, podzielona przez organ II instancji, nie nosi znamion dowolności w zakresie w jakim dotyczy ustaleń co do ilości wyciętych drzew, bo usunięcie trzech potwierdziła też sama skarżąca w toku oględzin. Uprawniona okazała się też ocena dowodów organów obu instancji prowadząca do przyjęcia, iż nasadzenie drzewek na terenie byłej przychodni przy ul. W., obecnie obejmującym działkę na której skarżący prowadzą roboty budowlane, nastąpiło w roku 2000 oraz, że nasadzono tam drzewka z gatunku modrzew. Fakty te wynikają jednoznacznie z zeznań osób uczestniczących w tych czynnościach tj. świadków [...] wskazujących czas i miejsce nasadzeń tj. i podająych w sposób zbieżny okoliczności w jakich doszło do posadzenia ( porządkowanie terenu wokół przychodni w związku z planowanym otwarciem biura SLD w wynajętych w przychodni pomieszczeniach w ramach prowadzonej przez miasto i inne podmioty w roku 2000 akcji 700 drzew na 700-lecie miasta ). Zeznania te pozwoliły też określić gatunek sadzonek - modrzew. Ustalając gatunek drzew organy zasadnie zwróciły uwagę na zawód świadka K. – leśnik, co pozwalało przyjąć w sposób pewny jakie drzewa wówczas posadzono. Ze wskazanymi zeznaniami korespondują zeznania świadka Wróbla, który co prawda nie pamiętał kiedy sadzenie miało miejsce, ale potwierdził, iż w takich czynnościach na terenie wokół przychodni przy ul. W. uczestniczył. Wbrew wywodom skargi zeznania tych osób, złożone po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, trudno uznać za zeznania osób przypadkowych. Tym zeznaniom skarżący nie przeciwstawili w toku postępowania wyjaśniającego żadnych innych wniosków dowodowych dla wykazania podnoszonych twierdzeń, iż wszystkie zasadzone drzewka zostały zniszczone lub wyginęły z powodu niekorzystnych warunków w jakich rosły, a te przez nich usunięte były samosiejkami bądź zostały nasadzone w okresie późniejszym niż wskazali świadkowie. Tak więc zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione. Skoro więc, jak przyznał sprawujący funkcję kierownika budowy św. K., trzy drzewka zostały usunięte w czerwcu 2006 roku, to w połączeniu z faktem, że w 2000 roku sadzono sadzonki, a nie nasiona modrzewi oznacza, iż na działce [...] rosły one ponad 5 lat. Okoliczność ta przesądza więc kwestię wieku drzew w momencie ich usuwania z działki skarżących. Oznacza to, że usunięte drzewa miały ponad 5 lat, ale nie przesądza ich rzeczywistego wieku. Odmienne wywody skarżących w tym zakresie są jedynie pozbawioną merytorycznych podstaw polemiką z prawidłowymi ustaleniami organu. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż organy prawidłowo przyjęły za wykazany fakt usunięcia przez skarżących jako właścicieli, a tym samym i posiadaczy nieruchomości, a więc zobowiązanych do uzyskania stosownego zezwolenia ( art. 83 ust. 1 ustawy ) trzech modrzewi w wieku ponad 5 lat, co rodziło obowiązek nałożenia na nich kary o jakiej mowa w art. 88 ustawy o ochronie przyrody w wysokości wynikającej z przepisu 89 ustawy. Zgodnie z postanowieniami art. 89 ust. 1 ustawy regułą jest, że wysokość kary pieniężnej za usunięcie albo zniszczenie drzew lub krzewów stanowi trzykrotność opłaty za zgodne z przepisami usunięcie drzew lub krzewów. Podstawą do ustalenia wysokości kary jest obwód pnia ściętego bez zezwolenia drzewa (art. 89 ust. 1). Natomiast w przypadku gdy ustalenie obwodu jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody dane do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, powiększając ją o 50% (art. 89 ust. 2). Powyższe rozwiązanie ma ułatwić organom administracji dokonanie ustaleń wielkości drzew lub krzewów, które zostały usunięte bez wymaganego zezwolenia oraz pozbawić skuteczności starania podmiotów usuwających bez zezwolenia drzewa lub krzewy zmierzające do uniemożliwienia dokonania ustaleń faktycznych w tym zakresie. W toku postępowania wyjaśniającego wielkość drzewa będzie mogła być ustalona przez podjęcie próby ustalenia wieku drzewa np. na podstawie relacji świadków. Następnie na tej podstawie w przybliżeniu (lub dokładnie) ustalonego wieku drzewa powinny być podjęte działania mające na celu ustalenie obwodu pnia drzewa, co może uzasadniać powołanie biegłego lub biegłych. Ustalenia w omawianym zakresie nie mogą być bowiem czynione w sposób dowolny, wymagają bowiem wiedzy z dziedziny dendrologii. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji w celu ustalenia jaki był obwód usuniętych drzew dwukrotnie zwracał się do Klubu Przyrodników w Świebodzinie. Oznacza to w istocie, że organ uznał potrzebę uzyskania wiedzy specjalnej i zasięgnął opinii biegłych na okoliczność szacunkowego ustalenia tzw. pierśnicy czyli średnicy pnia drzewa mierzonej na wysokości 130 cm czyli podstawowej wielkości dla ustalenia obwodu pnia drzewa na tej wysokości. Mając na uwadze informacje o statusie prawnym tego Klubu, jego strukturze, profilu działalności i zatrudnianych specjalistach, zamieszczone na stronach www.kp.org.pl. oraz fakt iż w imieniu klubu wypowiedział się jego prezes i osoba legitymująca się wyższym wykształceniem z dziedziny leśnictwa można uznać iż podmiot ten dawał gwarancję posiadania niezbędnej w niniejszej sprawie wiedzy fachowej. Zdaniem Sądu jednak organ I instancji, zasadnie zwracając się do wskazanego stowarzyszenia w powyższej kwestii, podał mu do wyrażenia opinii dowolne dane, nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Stały się one podstawą analizy dokonanej przez Klub i miały wpływ na jej wynik, a tym samym na wyliczony obwód drzewa przyjęty do ustalenia kary administracyjnej. W piśmie z dnia 5 października 2006 roku organ wskazał, bowiem, iż w roku nasadzenia drzewek na działce miały one dwa lata, a w momencie ich usuwania z działki wysokość drzew wynosiła od 1,5 do 2 metrów wysokości. W konsekwencji Klub Przyrodników wskazał, że dla ustalenia średnich arytmetycznych pierśnicy i obwodu modrzewi dokonał pomiarów trzydziestu 8-letnich drzew tego gatunku i we wskazanej wysokości. Tymczasem wiek drzewek w momencie ich sadzenia nie został w toku postępowania wyjaśniony. Z zeznań przesłuchanych świadków jedynie św. K. zeznał, iż sadzonki drzew miały dwa lata; wskazał też źródło ich pochodzenia oraz wielkość ( 0,5 – 1m ). Pozostali świadkowie nie podali wieku sadzonek. Jedynie świadek L. określił ich wielkość w momencie nasadzania na 15-20 cm. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał natomiast, iż "sadzono młode, wieloletnie drzewka, które przeznacza się do sadzenia, gdy mają więcej niż rok ( zazwyczaj są to sadzonki 2-3 letnie )". Co do wysokości drzew w momencie ich usuwania, to w tym zakresie wiedzę posiadał świadek K., który zeznał, iż miały one około 1,5 m , potwierdzając tym samym oświadczenie skarżącej A. S. złożone w toku oględzin na działce [...] . Wprawdzie świadek G. zeznał, iż inne drzewa nasadzone w tym samym czasie, co usunięte modrzewie miały w czasie, gdy składał zeznania około 2 metrów to z protokołu nie wynika o jakich drzewach ( jakiego gatunku i gdzie rosnących ) świadek mówił . Wskazane wyżej okoliczności, bez ich dokładnego wyjaśnienia, nie uprawniały organu do sformułowania takich założeń wyjściowych dla Klubu Przyrodników jak w piśmie z dnia 31 sierpnia 2006 roku co do wieku drzew w momencie ich sadzenia oraz ich wysokości w czasie ich usuwania. Bez wątpienia przyjęty przez Klub na podstawie wskazanych danych bowiem wiek drzew (ustalony przez sugerowany wiek sadzonek i okres wzrostu na działce skarżących ) jak i wskazywana ( zawyżona w świetle dotychczasowych dowodów ) wysokość usuniętych drzew zadecydowała o selekcji drzew przyjętych przez Klub do pomiaru, mając wpływ na wielkość uzyskanych wyliczeń, a w konsekwencji i ustalony obwód pnia stanowiący o wysokości nałożonej kary. W ocenie Sądu uchybień w tym zakresie nie sanuje fakt przyjęcia przez organ I instancji do wyliczenia najmniejszego obwodu pnia wskazanego przez Klub przyrodnikow. Było to bowiem wynikiem uwzględnienia niekorzystnych warunków w jakich usunięte drzewa rosły. Przyjęcie tej najniższej wielkości można uznać za uzasadnione, ale poprzedzone to musi być wyliczeniami obwodu pnia opartymi na danych ustalonych w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie. Z tych przyczyn należało uznać, iż zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji zapadały z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 7 , 77 §1 , 80 i 107 § 3 Kpa , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie sprawy na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono jak w sentencji . Na podstawie przepisu art. 152 ppsa Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania Sąd nie orzekał wobec brak wnisku skarżących o ich przyznanie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu będzie uwzględnienie uwag zawartych w niniejszym uzasadnieniu.