II SA/Go 812/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.T. i A.T. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia 1. odmówić A.T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. pozostawić sprzeciw A.T. bez rozpoznania. Dnia 4 grudnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga A.T. i A.T. oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że posiadają dwójkę dzieci, utrzymują się z dochodu uzyskiwanego przez A.T. z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.059 zł. Skarżący podali, że czynsz za mieszkanie wynosi 692 zł, ponoszą także znaczne wydatki związane z leczeniem i nauką dzieci. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2008 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: 1. przedstawienie miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę itp. wraz z rachunkami), 2. przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 10/2008 do 12/2008, 3. wskazanie, czy A.T. jest osobą bezrobotną (ewentualnie należy przedłożyć zaświadczenie z właściwego urzędu pracy), 4. przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego fakt korzystania z pomocy opieki społecznej, 5. przedstawienie ewentualnie ponoszonych kosztów zakupu leków, leczenia. Skarżący przedłożyli wskazane w wezwaniu dokumenty (rachunki) za wyjątkiem wyciągów z rachunków bankowych i zaświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009r. (sygn. akt II SA/Go 812/08) referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na to, iż skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 24 lutego 2009r. (data stempla pocztowego) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw A.T. i A.T. na ww. postanowienie referendarza sądowego, podpisany jedynie przez A.T.. W uzasadnieniu skarżący podali, iż nie byli w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego fakt korzystania z pomocy opieki społecznej bowiem od sierpnia 2008r. już z tej pomocy nie korzystali. Ponadto skarżący podali, iż nie mogą również wykazać, iż A.T. jest osobą bezrobotną, bowiem prowadzi on działalność gospodarczą, która od dłuższego czasu nie przyniosła dochodu, co poświadcza złożona do akt deklaracja PIT-28 za rok 2008r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do A.T. o uzupełnienie braku formalnego sprzeciwu poprzez jego podpisanie - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia sprzeciwu bez rozpoznania. Przesyłka z wezwaniem nie została przez adresata podjęta w terminie i wobec tego - zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.) oraz wyrokiem trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006r. (sygn. akt P 13/05) Sąd uznał, że została ona doręczona prawidłowo z dniem 14 maja 2009r. A.T. nie uzupełnił sprzeciwu w wyznaczonym terminie, tj. do dnia 21 maja 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późniejszymi zmianami) - zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności decyzji organu administracji publicznej przez niezawisły sąd. Należy zaznaczyć, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Trzeba podkreślić, że przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej wart. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżąca powinna zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż wypełnia hipotezę przepisu art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy, tj. że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tym to do Sądu kierującego się powołaną wyżej zasadą, wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w całości. W ocenie Sądu bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej czteroosobowej rodziny skarżąca ma możliwość poczynienia oszczędności umożliwiających uiszczenie wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 100 zł. Z załączonych do wniosku kserokopii rachunków wynika, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz za mieszkanie ok. 620 zł, gaz - ok. 20 zł, a prąd ok. 70 zł, po podsumowaniu jest to kwota około 710 zł, a nie jak podaje strona skarżąca w formularzu "PPF" 1100 zł (tak przynajmniej można stwierdzić na podstawie załączonych dokumentów). Ponadto z informacji z książeczki zdrowia W.T. jak i innych dokumentów nie wynika, chociażby w przybliżeniu, jakie koszty skarżąca ponosi na leczenie dziecka. Jednocześnie z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadsyłanych później dokumentów wynika, że skarżąca przestała otrzymywać pomoc z opieki społecznej w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci z uwagi na powiększenie dochodu. Zasiłek rodzinny, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, póz. 992 z późn. zm.) jest przyznawany, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. W przypadku rodziny A.T. do przekroczenia takiej kwoty musiało dojść, bowiem świadczenie to od sierpnia 2008r. nie zostało przyznane. Z tego wynika, iż dochód przypadający na członka rodziny A.T. większy niż 504 zł, a nawet większy niż 552 zł, biorąc pod uwagę, iż wcześniej to świadczenie przysługiwało. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 powołanej powyżej ustawy w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu to 48 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U.06.130.903)). Nie może również ujść uwadze Sądu, iż kwoty wynagrodzenia wynikające z przedstawionych rachunków bankowych (wynagrodzenie A.T. z Urzędu skarbowego oscyluje wokół kwoty 800 zł) znacznie różnią się od dochodu wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie w rubryce 10 - "Dochody" wpisana jest kwota 3059 zł osiągana ze stosunku pracy. Różnica ta jest znaczna, nawet jeśli kwota wpisana do formularza "PPF" jest kwotą brutto, co pozwala przypuszczać, iż strona nie załączyła kompletnych dokumentów świadczących o faktycznie uzyskiwanych przez jej rodzinę dochodach. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tego typu przywilej (nazywany niekiedy "prawem ubogich") przyznawany jest wolą ustawodawcy osobom najuboższym, które nie mają rzeczywistej możliwości uiszczenia należnych kosztów. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Ciężar dowodu wykazania, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie przez Sąd prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z panującym w orzecznictwie poglądem instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, a celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd nie może zatem rozstrzygać na zasadzie dowolności i przypuszczeń, lecz jest zobligowany szczegółowo badać, w zakresie określonym przez wnioskodawcę oraz w oparciu o analizę akt sprawy, wystąpienie w konkretnej sprawie przesłanek ustawowych. Skarżąca nie dołożyła należytej staranności aby wykazać, że obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, w tym również pokrywania kosztów leczenia, należy uznać, iż skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do braku uzupełnienia przez A.T. w wyznaczonym terminie braków formalnych sprzeciwu wskazać należy, iż zgodnie z art. 49 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Pismo nieuzupełnione lub niepoprawione w terminie pozostawia się bez rozpoznania. Tak też się stało w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł pismo, któremu nie można było nadać prawidłowego biegu i nie uzupełnił jego braków, wobec tego pozostawiono je w myśl art. 49 p.p.s.a. bez rozpoznania.