II SA/Go 815/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G Spółka z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2012r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. G Sp. z o.o. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach. Na podstawie zarządzenia z dnia 16 października 2012 r. Przewodniczącego Wydziału skarżąca Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Dnia 30 października 2012 r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącej spółki o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca Spółka podała, że nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi. Łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest spółka znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Nadto w stosunku do Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego. W uzupełnieniu złożonego wniosku Spółka przedłożyła zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu za 2011 r., bilans za okres od [...] lipca 2012 r. do [...] września 2012 r., odpisy deklaracji miesięcznych dla podatku VAT oraz wyciąg z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na to, iż wniosek o przyznanie tego prawa nie zawierał usprawiedliwionych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia. Skarżąca Spółka nie wykazała bowiem, że wygospodarowanie w jej sytuacji majątkowej sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu sądowego nie mieści się w jej możliwościach finansowych. Ograniczyła się jedynie do wskazania, że wszelkie pozostające w jej dyspozycji środki o takim charakterze przeznacza na pokrycie danin publicznoprawnych i na bieżącą działalność. W dniu 10 grudnia 2012r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw G Sp. z o.o. na ww. postanowienie referendarza sądowego, wnosząc o ponowne rozpoznanie wniosku. Skarżąca Spółka nie zgodziła się z argumentacją powołaną w postanowieniu z dnia 22 listopada 2012r. Uzasadniając swój sprzeciw strona skarżąca wskazała między innymi podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz przepisy prawa, które w jej ocenie diametralnie zmieniły zasady prowadzenia działalności w obszarze automatów do gier o niskich wygranych (np. wprowadzono od 1 stycznia 2010r. podatek od gier w wysokości 2000 zł miesięcznie od gier urządzanych na każdym automacie) i pogorszyły sytuację finansową podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym sytuację G Sp. z o.o. Spółka podała, że mając na uwadze między innymi brak notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych "nie sposób przyjąć, iż Spółka mogła przewidzieć i uwzględnić w swoich planach finansowych potrzebę prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych". Reasumując strona skarżąca wniosła o ponowne przeanalizowanie przedłożonej na wniosek Sądu dokumentacji, załączając aktualne zestawienie zaległości Spółki na dzień [...] grudnia 2012r., sporządzone przez Urząd Skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, na podstawie art. 245 § 3 ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Należy przede wszystkim wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności decyzji organu administracji publicznej przez niezawisły sąd. Trzeba podkreślić, że przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie strona skarżąca powinna zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż wypełnia hipotezę przepisu art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy tym to do Sądu kierującego się powołaną wyżej zasadą, wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Nie należy przy tym zapominać, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tego typu przywilej (nazywany niekiedy "prawem ubogich") przyznawany jest wolą ustawodawcy osobom najuboższym, które nie mają rzeczywistej możliwości uiszczenia należnych kosztów. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w całości. Strona ograniczyła się do ogólnego przedstawienia swojej trudnej sytuacji finansowej, związanej ze zmianą zasad prowadzenia działalności gospodarczej w obszarze automatów do gier o niskich wygranych, nie przedstawiając wystarczających dowodów wskazujących na jej niezdolność do poniesienia kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Spółka podnosi, że między innymi drastyczna podwyżka podatku od gier ze 180 euro na 2000 złotych od każdego automatu eksploatowanego przez Spółkę spowodowała, że sytuacja finansowa podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych uległa pogorszeniu. Tymczasem z akt sprawy wynika (np. formularz PPPr), iż Spółka osiągnęła w 2011r. zysk w wysokości 91.916.79 zł oraz przychody za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r. w kwotach odpowiednio 42.129,43 zł, 73.806,51 zł, 88.779,43 zł (rachunek zysków i strat). Ponadto nie może być też wystarczającym dowodem w sprawie wyciąg z jednego rachunku bankowego, na których wykonywane są dwie, trzy operacje finansowe miesięcznie i to wyłącznie opłaty za prowadzenie rachunku. Podkreślić trzeba, że podstawą do zwolnienia nie może być ponoszenie przez nią kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym ponoszeniem ciężarów fiskalnych, czy ich egzekucja, które stanowią swoistą konsekwencję prowadzonej działalności, z którą spółka bezspornie winna się liczyć. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza bowiem przerzucenie tego ciężaru na ogół obywateli, dlatego też prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a preferowanie przez podmiot gospodarczy innych zobowiązań, zwłaszcza zobowiązań prywatnoprawnych nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Podsumowując wskazać należy, iż przedstawiona sytuacja finansowa Spółki nie pozwala Sądowi na przyjęcie, iż nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych i tym samym nie uzasadnia ona uwzględnienia jej wniosku. Nie negując zatem ponoszonych przez stronę skarżącą wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, należy uznać, iż Spółka nie wykazała w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia.