II SA/Go 819/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2019 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. D. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Dnia 31 grudnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, iż przebywa w zakładzie karnym, jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, co uniemożliwia mu podjęcie pracy oferowanej w placówce penitencjarnej, w której przebywa. Nie posiada żadnych środków pieniężnych na koncie ani do swojej dyspozycji. Według własnego oświadczenia nie uzyskuje dochodów z jakichkolwiek źródeł. Nie posiada oszczędności, nieruchomości, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych, jak również nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił zaświadczenia z placówek penitencjarnych o braku środków pieniężnych do swojej bieżącej dyspozycji, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz pisma z Aresztu Śledczego z dnia [...] października 2018 r., Aresztu Śledczego w z dnia [...] listopada 2018 r. oraz z Zakładu Karnego z dnia [...] listopada 2018 r. potwierdzające, iż w 2018 roku bezskutecznie ubiegał się o zatrudnienie w tych placówkach penitencjarnych. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2019 r. referendarz sądowy uwzględnił częściowo wniosek o przyznanie prawa pomocy - w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata – odmówił przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko referendarz wskazał, że analiza sytuacji materialnej D. C. prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu referendarz stwierdził, iż brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata czy radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego skargę w pierwszej instancji. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył D. C., który podał, iż jako strona wykazał prawidłowo, że nie jest w stanie samodzielnie ustanowić adwokata. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje to w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie referendarz sądowy słusznie uznał, w wyniku dokonanej analizy sytuacji życiowej i finansowej wnioskodawcy, iż należy skarżącego zwolnić z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika, referendarz w sposób prawidłowy ocenił, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie Sąd podziela w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z dnia 27 maja 2008r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 2 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Skarżący jako osoba pozbawiona wolności ma możliwość pełnego przedstawienia swojego stanowiska procesowego na piśmie, a w myśl art. 140 § 2 p.p.s.a. odpis ewentualnego wyroku zostanie doręczony skarżącemu, z odpowiednim pouczeniem co sposobu i trybu dalszego postępowania. Nie pozbawi to również skarżącego możliwości wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika na dalszym etapie sprawy, w szczególności w razie zamiaru ewentualnego zaskarżenia wyroku kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Gwarantowane konstytucyjnie prawo skarżącego do sądu nie dozna więc w ten sposób żadnego uszczerbku. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko referendarza sądowego i w konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.