II SA/Go 824/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu i odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] września 2011r. nr [...], działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, odmówił M.Z. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, za okres od miesiąca lutego 2011 r. do miesiąca kwietnia 2011 r. w łącznej kwocie 2.609, 24 zł. Decyzja wydana została na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało doręczone w dniu 4 października 2011 r., w trybie doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 43 k.p.a., A.Z. – babci skarżącego. W dniu 8 grudnia 2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wpłynął wniosek M.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej powyższą decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2011 r. W piśmie skarżący zawarł również wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wskazał, iż dopiero w dniu 7 grudnia 2011 r. jego babcia przekazała mu skarżoną decyzję, którą odebrała bez wiedzy i zgody skarżącego. Babcia jest w wieku 91 lat, jest niewidoma, cierpi na chorobę Alzhaimera oraz na demencję starczą. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ uznał za bezsporną okoliczność, że decyzja organu pierwszej instancji doręczona została pełnoletniemu domownikowi A.Z., która własnoręcznie pokwitowała jej odbiór. Niewątpliwym jest, że decyzja doręczona została w sposób wskazany w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) tj. zastępczy, natomiast takie doręczenie traktowane jest jak doręczenie bezpośrednio do rąk adresata. Z kolei przy braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., organ powinien przyjąć "obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy". Zdaniem organu w analizowanej sprawie nie można uznać, aby po stronie skarżącego występował brak winy w niezachowaniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie jest przekonywująca. W ocenie organu usunięcie przeszkody w terminowym podjęciu czynności procesowej mogło nastąpić poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia o doręczaniu korespondencji bezpośrednio do rąk skarżącego. Od powyższej decyzji M.Z. wniósł skargę, w której przytoczył argumentację zawartą wcześniej we wniosku o przywrócenie terminu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie II SA/Go 121/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję. W jego uzasadnieniu wskazano, że stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Z przepisu tego wynika, że osoba zainteresowana winna jedynie uprawdopodobnić brak winy ze swojej strony w uchybieniu terminu. Przepis nie nakłada na osobę obowiązku udowodnienia braku winy. Osoba zainteresowana winna natomiast przedstawić okoliczności sprawy, z których wynikać będzie co najmniej prawdopodobieństwo, że uchybienie terminu nie nastąpiło z jej winy. Ciężar uprawdopodobnienia braku winy spoczywa w całości na danej osobie. Rolą organu administracyjnego jest natomiast ocena sprawy pod względem formalnym i merytorycznym z poszanowaniem zasad ogólnych k.p.a. (art. 7, art.8, art. 9 k.p.a.). Sąd podkreślił, że zadaniem organu jest ustalenie, czy przywołane przez wnioskodawcę okoliczności odpowiadają stanowi faktycznemu. Dopiero po udokumentowaniu i wyjaśnieniu okoliczności, na które powołał się skarżący, organ administracyjny będzie mógł ocenić, czy uprawdopodobnił on brak winy w uchybieniu terminu. Na obecnym etapie postępowania, gdy organ a priori przyjął, że przywołane przez skarżącego we wniosku powody nie uprawdopodabniają braku winy, rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia i odmowy przywrócenia terminu było przedwczesne. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej uzasadnieniu wskazano, że realizując wskazówki zawarte w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. wydanego w sprawie II SA/Go 121/12 organ zobowiązał M.Z. do przedłożenia dokumentów potwierdzających stan zdrowia A.Z. (demencja starcza, choroba Alzheimera). Zdaniem organu z przedstawionego przez wnioskodawcę zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2012r., a także uzyskanej z urzędu opinii Głównego Lekarza Orzecznika O/ZUS wynika, że A.Z. przebyła udar mózgu, jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, że choruje na demencję starczą lub chorobę Alzheimera. W konsekwencji, zdaniem organu, skarżący nie uprawdopodobnił braku winy wnioskodawcy w uchybieniu terminu i z tych względów na podstawie art. 58 oraz art. 59 § 2 oraz art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 1 i 4, art. 83b ust 1 oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Zakresem kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 3 § 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a), objęte jest orzekanie w sprawach skarg na decyzje, wydane przez organy administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne odbywa się zgodnie z zasadą legalności, kryterium stanowi zatem zgodność z prawem danej formy działania organu administracji publicznej. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ograniczony zaś jest granicami danej sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny jest władny, uwzględniając skargę na tę formę działania organów administracji publicznej, decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność, ewentualnie stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny uchyla decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie nastąpiło w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Zatem ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego i dotyczy wykładni przepisów prawnych oraz sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W sprawie ocena ta dotyczyła przedwczesnego, zdaniem sądu, rozstrzygnięcia w przedmiocie zawinienia skarżącego w uchybieniu terminu. W tym zakresie zadaniem organu było poczynienie ustaleń co do okoliczności mających wpływ na skuteczność doręczenia zastępczego, a związanych ze stanem zdrowia A.Z. podnoszonych przez skarżącego. Jednakże przy ponownym rozpoznaniu sprawy organowi umknęły dwie zasadnicze kwestie. Pierwsza dotyczy samej konstrukcji doręczenia zastępczego , a druga uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. Doręczenie wywołuje skutek prawny, jeżeli jest dokonane za pokwitowaniem do rąk dorosłego domownika. Podmiot doręczający musi zatem wręczyć pismo dorosłemu domownikowi. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Jednym ze sposobów zwalczania domniemania jest wykazywanie, że przesyłka nie została doręczona skutecznie lub w inny, niż przyjęto terminie, z przyczyn niezawinionych przez adresata, a leżących po stronie osoby, która zastępczo odebrała przesyłkę. Obalenie domniemania o doręczeniu pisma rodzi prawo do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności prawnej. Do typowych przesłanek uwalniających stronę od winy należy powoływanie się na stan zdrowia uniemożliwiający dokonanie czynności. W niniejszej sprawie dotyczy to stanu zdrowia dorosłego domownika, który podjął się oddania przesyłki adresatowi. Istotne jest jednak, że ustawa nie wymaga od strony ścisłego wykazania (udowodnienia) przesłanek uwalniających ją od winy, lecz jedynie ich uprawdopodobnienia. O uprawdopodobnieniu w obszarze prawa procesowego można mówić jako o niższym stopniu prawdopodobieństwa lub zasadności danego twierdzenia, niż wymagane dla jego udowodnienia. Przyjmuje się przy tym, że stopień prawdopodobieństwa może być minimalny w tym sensie, że chodzi o powzięcie przez organ przekonania o wyższym stopniu, niż przekonanie o nieistnieniu danego faktu. Zdaniem Sądu prezentowane przez organ w tym zakresie stanowisko jest zbyt rygorystyczne. Z lakonicznej treści decyzji wynika jedynie, że zdaniem organu nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy A.Z. choruje na demencję starczą lub chorobę Alzhaimera. Zadaniem skarżącego nie było jednak wykazanie dokładnie zdiagnozowanego typu schorzenia, na które cierpi A.Z., lecz uprawdopodobnienie, że jej wiek, przebyte choroby lub urazy, mogą mieć wpływ na zaniechanie pewnych czynności lub obowiązków związanych z oddaniem przedmiotowej przesłanki. Owa jednoznaczność, której domaga się organ wykracza przy tym poza zakres uprawdopodobnienia. Natomiast organ nie wziął pod uwagę tego, że to nie do skarżącego należy profesjonalne określenie charakteru danego schorzenia oraz nie rozważył w treści decyzji wniosków płynących ze zgromadzonej dokumentacji medycznej stwierdzającej u A.Z. stan poudarowy, z zaburzeniami ruchowymi, organicznymi oraz zaawansowaną miażdżycą, które mogą potwierdzać okoliczności wskazywane na skarżącego. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że zadaniem organu jest odniesienie się do konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności i wyczerpujące ich omówienie w uzasadnieniu decyzji. Jednakże nie tylko uchybienie w zakresie błędnej wykładni art. 58 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. przemawia za uchyleniem zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu przedstawione przez skarżącego oraz pozyskane z urzędu przez organ dokumenty w sposób wystarczający uprawdopodabniają przebieg zdarzeń w zakresie wymaganym dla uwzględniania wniosku. Nie potrzeba bowiem wiedzy specjalnej, by na podstawie tych dokumentów, którym orzecznik ZUS nie zaprzeczył oraz wieku A.Z., powziąć uzasadnione wątpliwości co do jej pełnej sprawności psychofizycznej, co czyni wersje zdarzeń podaną przez skarżącego dostatecznie prawdopodobną. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało orzec jak w wyroku.