II SA/Go 827/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.J. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 150 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 października 2015 r. E.J. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w wysokości 500 zł. 12 listopada 2015 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wraz z żoną z tytułu świadczeń emerytalnych osiągają dochód wynosi 2.362,95 zł (netto), zaś jego córka otrzymuje rentę socjalną w kwocie 600 zł. E.J. podał, że jego syn zawiesił działalność gospodarczą. Skarżący przedstawił koszty związane z eksploatacją domu (podatek od nieruchomości za 2015 r.– 389 zł, odpady – 113 zł, woda 63 zł, gaz – 47 zł, energia elektryczna – 92 zł). W uzupełnieniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie posiada konta bankowego. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zważyć trzeba, że E.J. wraz z żoną dysponują miesięcznie dochodem z tytułu emerytur w wysokości 2.362 zł (netto). Córka skarżącego otrzymuje rentę socjalną w kwocie 600 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Wymaga podkreślenia, że skarżący nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Nie można jedna pominąć, że dochody skarżącego i jego żony z tytułu emerytur nie są wysokie. Nadto z treści formularza wynika, że skarżący nie posiada oszczędności. Z tych względów uznano, że sytuacja majątkowa E.J. umożliwia mu uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 150 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.