II SA/Go 846/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia [...] marca 2009r. W.Z. zwrócił się do Wójta Gminy o wymeldowanie R.K. oraz jej małoletniego syna K. z mieszkania w miejscowości [...]. Podał, że wymienione osoby wyprowadziły się z tego lokalu w grudniu 2008 roku i do dnia złożenia wniosku nie przebywają w nim. R.K. zamieszkuje w [...]. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wykazały, iż dnia [...] listopada 2008r. w domu przy ul. [...] doszło do awantury rodzinnej, po której śmierć poniósł małżonek R.K., zaś ona wraz z małoletnim synem opuściła to miejsce, przenosząc się do krewnych. Od tego czasu W.Z. nie wpuszcza córki do domu. R.K. utrzymywała natomiast, iż nadal ma zamiar tam mieszkać, miejsce to opuściła pod przymusem, z obawy o swoje życie. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2009r. Wójt Gminy, powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz na ustawę z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił wymeldowania R.K. oraz jej nieletniego syna K. z pobytu stałego z budynku nr [...]. Zdaniem organu I instancji warunkiem wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące, jest dobrowolne opuszczenie miejsca zameldowania i niedopełnienie przez nią obowiązku wymeldowania się. W ocenie Wójta Gminy opuszczenie przez R.K. miejsca dotychczasowego pobytu trudno nazwać dobrowolnym, gdyż uciekła ona z domu w obawie o życie swoje i syna. Pismem z dnia [...] maja 2009r. W.Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył odwołanie od powyższej decyzji. Zdaniem odwołującego się, okoliczności wzięte pod uwagę przez organ I instancji nie mają w sprawie decydującego znaczenia. W.Z. podniósł, iż żaden przepis ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie stawia wymogu, aby opuszczenie miejsca pobytu stałego – jako przesłanka do wymeldowania – miało charakter dobrowolny. W odwołaniu podkreślono, że R.K. nie skorzystała z przysługujących jej środków ochrony prawnej naruszonego posiadania. W.Z. wskazał ponadto, że ewidencja ludności ma charakter wyłącznie rejestracyjny, z tego więc względu organy administracji winny dążyć do zachowania zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami ewidencyjnymi. Dodatkowo podkreślono, że kwestia meldunkowa nie wpływa na uprawnienia cywilnoprawne stron do nieruchomości. Z uwagi na powyższe, odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o wymeldowanie R.K. wraz z małoletnim synem K., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009r. Wojewoda, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu R.K. wraz z dzieckiem z miejsca pobytu stałego, z lokalu przy ul. [...]. Organ odwoławczy podzielił pogląd Wójta Gminy, iż R.K. opuściła dom przymuszona okolicznościami (w wyniku konfliktu rodzinnego). Wojewoda w uzasadnieniu decyzji stwierdził jednak, iż po opuszczeniu lokalu R.K. nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego miejsca, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Bezsprzecznym w ocenie organu II instancji jest, że od listopada 2008r. R.K. nie przebywa w lokalu i nie podjęła działań w celu zamieszkania w domu przy ul. [...]. Z tego też względu, zdaniem organu odwoławczego, zaistniały w sprawie przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu tej osoby. Ewentualne problemy w pożyciu rodzinnym i ich skutki poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. Decyzję Wojewody zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. R.K.. Uzasadniając skargę podała, iż skoro Wojewoda, zgodnie z przyjętym orzecznictwem, uznał za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu usunięcie z niego skarżącej przez jego głównego dysponenta w sytuacji, gdy skarżąca nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to tego rodzaju rozstrzygnięcie mogło zapaść dopiero po upływie terminu przedawnienia do wystąpienia na drogę cywilnoprawną z żądaniem przywrócenia naruszonego posiadania. Zaskarżona decyzja - jako wydana przed upływem rocznego terminu przedawnienia tego roszczenia - była przedwczesna. Skarżąca wyjaśniła, że o przysługującym jej uprawnieniu dowiedziała się dopiero z treści zaskarżonej decyzji. Poinformowała, że niezwłocznie po powzięciu tej informacji wystąpiła do Sądu Rejonowego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Z powyższych względów zaskarżona decyzja jako naruszająca prawo winna zostać uchylona. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W skierowanym do Sądu piśmie z dnia [...] grudnia 2009r. swoje stanowisko w sprawie przedstawił również uczestnik postępowania – W.Z.. W szczególności powołał on fakt , zawarcia w dniu [...] sierpnia 2009r., przed Sądem Rejonowym, ugody pomiędzy R.K., a uczestnikiem W.Z. oraz jego pozostałymi dziećmi w przedmiocie działu spadku i zniesienia współwłasności nieruchomości przy ul. [...]. Na mocy tej ugody przysługujący skarżącej udział we własności nieruchomości został przeniesiony na jej rodzeństwo, w zamian za co pozostałe strony ugody zobowiązały się solidarnie do zapłaty na rzecz skarżącej kwoty 12.500 zł, co też uczyniły. Powyższy fakt, zdaniem uczestnika postępowania, wskazuje jednoznacznie, że skarżąca zrzekła się dobrowolnie prawa do nieruchomości, co czyni bezzasadnym pozew o ochronę naruszonego posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, uznać należało, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, mającym istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Wojewody, uchylającej decyzję Wójta Gminy oraz orzekającej o wymeldowaniu R.K. wraz z dzieckiem z dotychczasowego miejsca pobytu stałego (tj. z lokalu położonego w [...]) stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), na mocy którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że skarżąca wraz z synem K. opuściła miejsce pobytu stałego w dniu [...] listopada 2008r. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z treści wniosku W.Z. o wymeldowanie z dnia [...] marca 2009r., jak również, złożonych w trakcie prowadzonego przez Wójta Gminy postępowania administracyjnego, oświadczeń R.K. oraz jej ciotki – H.D. wynika, iż od opuszczenia miejsca pobytu stałego skarżąca wraz z synem zamieszkują w domu H.D., w miejscowości [...]. Akta zawierają informację, że W.Z. uniemożliwia R.K. i jej synowi powrót do miejsca pobytu stałego. Okoliczność ta wynika z treści sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2009r. "protokołu oględzin", zawierającego opisanie sytuacji, że W.Z. odmówił, w dniu sporządzenia tegoż protokołu, wpuszczenia skarżącej do spornego lokalu, jak również oświadczył, iż nie chce, aby jego córka – R.K. przebywała w tymże lokalu. Podnieść przede wszystkim należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00). W judykaturze wykształcił się powszechnie akceptowany pogląd, że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu sytuacja, w której osoba w nim zamieszkująca zostaje do tego zmuszona, jeżeli podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2002r., sygn. akt II SA/Wr 1320/2001). Zwraca się nadto uwagę na konieczność podjęcia obrony prawnej przed naruszonym posiadaniem "we właściwym czasie" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2006r., sygn. akt II OSK 1244/05). Wskazać trzeba, iż środek taki przewidziany został przez ustawodawcę w art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), na mocy którego przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza, ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Przyjąć należy, że wytoczenie powództwa posesoryjnego suponuje domniemanie, iż dana osoba, korzystając z przysługującego jej środka prawnego stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. Podkreślić należy, co słusznie podniosła również skarżąca, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego wygasa, jeżeli nie będzie dochodzona w ciągu roku od chwili dokonania naruszeń, o czym stanowi ustawodawca w art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego. Tak zatem dopiero w sytuacji, gdy dana osoba przez ponad rok nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania, świadczyć to może o woli opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Z tego względu uznać zatem trzeba, że sformułowana przez Wojewodę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena charakteru opuszczenia przez R.K. miejsca pobytu stałego jest przedwczesna. Zważywszy bowiem, iż opuszczenie przez R.K. i jej syna miejsca pobytu stałego nastąpiło w dniu [...] listopada 2008r. przyjąć należało, iż termin do przedawnienia roszczenia o ochronę naruszonego posiadania w dacie wydawania zaskarżonej decyzji tj. dnia [...] sierpnia 2009r. jeszcze nie upłynął. Z tego względu za nietrafną uznać trzeba konstatację organu odwoławczego, że skarżąca w stosownym czasie nie skorzystała ze środków prawnych, które umożliwiłyby jej powrót do lokalu. Odnosząc się do przedstawionej przez W.Z. ugody sądowej z dnia [...] sierpnia 2009r., na mocy której skarżąca zrzekła się odpłatnie na rzecz rodzeństwa swego udziału we współwłasności nieruchomości przy ul. [...], a także wraz z pozostałymi uczestnikami postępowania złożyła oświadczenie, że zawarta ugoda "wyczerpuje wszelkie roszczenia z tytułu posiadania przedmiotowej nieruchomości, a także z nakładów na nieruchomość" (pkt 3 ugody), w ocenie Sądu oświadczenie to odnosi się jedynie do przysługujących skarżącej roszczeń wynikających ze współwłasności tejże nieruchomości. Orzekający Sąd nie podziela poglądu uczestnika postępowania – W.Z., iż z uwagi na treść zawartej ugody bezzasadny jest pozew R.K. o ochronę naruszonego posiadania. Zdaniem Sądu roszczenie R.K. o przywrócenie posiadania opuszczonej nieruchomości zostanie rozpoznane przez sąd powszechny a wydany w tamtej sprawie wyrok rozstrzygnie sporną kwestię. Niezależnie od powyższego zwrócić uwagę należy należy, że wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Jednocześnie podkreślić należy, iż przebywanie w innym lokalu (w innej miejscowości) nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88 ONSA 1989/2/72, oraz wyrok NSA z 15 października 2008 w spr II OSK 1575/08). Jak bowiem stanowi powoływany przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z uwagi na treść zaskarżonej decyzji, zwrócić należy również Wojewodzie uwagę na konieczność każdorazowego, precyzyjnego określania adresatów wydawanych decyzji. Organ musi mieć na względzie, iż zgodnie z art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jednym z bezwzględnie koniecznych elementów decyzji administracyjnej (obok oznaczenia organu, rozstrzygnięcia oraz podpisu upoważnionej osoby) jest oznaczenie strony, do której decyzja ta jest skierowana. Decyzja administracyjna - jako wywierająca wpływ na sferę praw i obowiązków danej osoby - powinna w sposób nie budzący wątpliwości wskazywać adresata, do którego jest skierowana. W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie wymogu tego nie spełnia określenie przez Wojewodę jednego z dwojga adresatów decyzji mianem "dziecko". Zauważyć należy, że drugi, obok R.K., adresat zaskarżonej decyzji nie został skonkretyzowany z imienia i nazwiska, zarówno w rozstrzygnięciu decyzji, jak również w jej uzasadnieniu. W konsekwencji powyższego, nie podzielając stanowiska Wojewody, iż spełnione zostały przesłanki do wymeldowania R.K. oraz jej małoletniego syna K. z miejsca pobytu stałego, zaskarżoną decyzję uznać należało za przedwczesną i naruszającą art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w stopniu mającym niewątpliwy wpływ na wynik tejże sprawy. Wojewoda przy ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku W.Z. zobowiązany będzie, stosownie do dyspozycji art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w powyższym uzasadnieniu. Z przedstawionych powyżej względów należało, dostrzegając naruszenie w zaskarżonym orzeczeniu przepisów prawa materialnego, z powołaniem się na dyspozycję zawartą w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2002r., Nr153, poz. 1270 ze zm.) uchylić wymienioną decyzję. Zgodnie z przepisem art. 152 wymienionej ustawy, Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.