II SA/Go 851/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M Spółka z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 listopada 2009 r. M sp. z o.o. została wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 338 zł. W dniu 18 listopada 2009 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącej spółki o udzielenie pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z powodu kryzysu gospodarczego oraz zaległości w płatnościach kontrahentów spółki. Spółka wskazała, że kapitał zakładowy wynosi 230.000 zł, wartość środków trwałych -2.294.078 zł, a w 2008 r. osiągnęła zysk w wysokości 221.684 zł. Nadto na czterech rachunkach bankowych spółki stan konta wygląda następująco: -39.906,98 zł, -724.490 zł, - 752.660 zł,, - 99.236,93 zł. W uzupełnieniu złożonego wniosku spółka podała między innymi, że rozpoczęła spłatę kredytów inwestycyjnych w łącznej wysokości 1.628.000 zł. Obciążają ją koszty związane z inwestycjami (22.000 zł) i kredytami obrotowymi, które musiała zaciągnąć w grudniu 2008 r. Przyznane i odnawiane obecnie limity wynoszą łącznie 150.000 zł. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na to, iż wniosek o przyznanie tego prawa nie zawierał usprawiedliwionych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia. W uzasadnieniu ww. postanowienia stwierdzono, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a zatem utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Spółka osiąga bowiem dochód, spłaca należności z tytułu różnych kredytów, ponosi koszty związane z inwestycją (22.000 zł miesięcznie). Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że wpływają na jej konto należności od kontrahentów spółki. Wysokość wpisu od skargi (338 zł) nie jest wysoka w porównaniu z innymi bieżącymi kosztami działalności spółki. W dniu 21 grudnia 2009r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw M Sp. z o.o. na ww. postanowienie referendarza sądowego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że okoliczności powołane przez skarżącą we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie są wystarczające. W uzasadnieniu strona skarżąca podała, iż ustalenia faktyczne Sądu kłócą się z informacjami odnośnie stanu majątkowego skarżącej zawartymi w aktach sprawy. Zdaniem strony Sąd nie wziął pod uwagę, że osiągany przez skarżącą dochód musi wystarczyć na realizacje celu gospodarczego oraz zaspokojenie potrzeb pracowniczych, w tym na wynagrodzenia dla pracowników. Jednocześnie skarżąca wskazała, iż działalność gospodarcza, którą próbuje prowadzić doznaje szeregu ograniczeń ze strony organów administracyjnych, skarżąca próbuje dochodzić swych praw przed sądem, zmuszona jest znaczną część uwagi poświęcić toczącym się postępowaniom, zamiast realizować cele przedsiębiorstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – zwaną dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba przede wszystkim wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności decyzji organu administracji publicznej przez niezawisły sąd. Należy zaznaczyć, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Trzeba podkreślić, że przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie strona skarżąca powinna zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż wypełnia hipotezę przepisu art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy tym to do Sądu kierującego się powołaną wyżej zasadą, wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Nie należy przy tym zapominać, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tego typu przywilej (nazywany niekiedy "prawem ubogich") przyznawany jest wolą ustawodawcy osobom najuboższym, które nie mają rzeczywistej możliwości uiszczenia należnych kosztów. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w całości. Należy podkreślić, iż skarżąca spółka nie uzasadniła w sposób wystarczający swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona ograniczyła się do ogólnego przedstawienia swojej trudnej sytuacji finansowej, związanej z kryzysem gospodarczym i koniecznością zapewnienia dalszego prawidłowego jej funkcjonowania, nie przedstawiając dowodów wskazujących na jej niezdolność do poniesienia kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego w wysokości 338 zł. Nie zasługuje bowiem na uwzględnienie argumentacja skarżącej zaprezentowana w toku postępowania odnosząca się do konieczności zapewnienia środków na realizację celu gospodarczego, spłatę zaciągniętych kredytów oraz na zaspokojenie potrzeb pracowniczych, w tym na wynagrodzenia dla pracowników. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza bowiem przerzucenie tego ciężaru na ogół obywateli, dlatego też prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a preferowanie przez podmiot gospodarczy innych zobowiązań, zwłaszcza zobowiązań prywatnoprawnych nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Przeciwko twierdzeniom spółki o jej trudnej sytuacji ekonomicznej przemawia informacja wynikająca z rachunku zysku i strat za 2008 roku (k. 47 akt sprawy), która wskazuje, iż osiągnęła ona dodatni wynik działalności w wysokości 221.683,99 zł. Ponadto z rachunku tego wynika, że strona w 2007r. roku również osiągnęła zysk w kwocie 122.473,70 zł, czyli można na tej podstawie stwierdzić, iż sytuacja spółki uległa w 2008r. poprawie. Jednocześnie z uchwały nr [...] z [...] czerwca 2009r. Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników M Spółka z o.o. (k. 49 akt sprawy) wynika, że osiągnięty zysk netto został przeznaczony na podwyższenie kapitału zapasowego. Nadto w ocenie Sądu również wielkość bieżących obrotów na przedłożonych wyciągach z rachunków bankowych skarżącej potwierdza jej dobrą kondycję finansową i pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do uiszczenia kosztów postępowania. Obroty na rachunku bankowym w sierpniu 2009r. wyniosły 292.136,48 zł (k. 74 akt sprawy), we wrześniu 2009r. 347.016,00 zł (k. 64 akt sprawy), w październiku 2009r. 234.695,37 zł (k. 56 akt sprawy), podobnie sytuacja przedstawia się z obrotami na drugim rachunku bankowym ([...] S.A.). Z załączonego do akt sprawy zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2008r. (k. 36 - 39 akt sprawy) wynika, że dochód skarżącej spółki wyniósł 282.083,99 zł. Na podstawie rachunku zysku i strat wykonanym na dzień [...] października 2009r. (k. 86 -87 akt sprawy) można stwierdzić, iż zysk netto skarżącej wynosił 121.447,20 zł. Wobec powyższego nie można dokonać stwierdzenia, iż mimo największych starań strona nie może poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie strona podniosła, iż próbuje dochodzić swych praw przed sądem i przez to zmuszona jest znaczną część uwagi poświęcić toczącym się postępowaniom, zamiast realizować cele przedsiębiorstwa. Nie sposób zgodzić się z tym argumentem, ponieważ strona skarżąca jako osoba prawna realizuje cele gospodarcze w formie organu spółki, zatrudnia pracowników, co oznacza, że fakt "poświęcania uwagi procesowi" nie uniemożliwia jej działalności gospodarczej co do istoty. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, należy uznać, iż skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tych powodów na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 a contrario ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.