II SA/Go 853/10

Dnia 9 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. nakazującą A.M., M.D., J.B. i Z.B. oraz J.R. usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w budynku mieszkalnym wielorodzinnym na działce o nr ewid. [...]. Na powyższą decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego A.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 grudnia 2010 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w powyższym zakresie. Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca podniosła, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Posiadane dochody wystarczają na zabezpieczenie bieżących zobowiązań. Nadto obecnie jest w zaawansowanej ciąży bliźniaczej i z tego tytułu ponosi wysokie koszty związane z zakupem leków i badań lekarskich. Odnosząc się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego skarżąca dodała, iż wprawdzie wysokość miesięcznych dochodów jej rodziny jest znaczna, jednak biorąc pod uwagę wszelkie miesięczne zobowiązania oraz konieczne wydatki należy wskazać, iż po uregulowaniu tych zobowiązań małżonkom pozostaje niewielka kwota. Same zobowiązania związane z eksploatacją mieszkania oraz spłatą kredytów to kwota ok. 3100 zł miesięcznie. Zakup wyżywienia, niezbędnych artykułów gospodarstwa domowego, chemii, paliwa, tj. bieżące koszty utrzymania pochłaniają łącznie kwotę około 2.100 zł miesięcznie. Wydatki związane z ciążą bliźniaczą (leki, badania lekarskie) pochłaniają około 400 zł miesięcznie. Skarżąca będzie musiała także dokonać w najbliższym czasie niezbędnych zakupów związanych z narodzinami dzieci. Nadto skarżąca i jej mąż mają na utrzymaniu jeszcze syna K.M.. Oprócz bieżących kosztów związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb syna ponoszą wydatki związane z jego edukacją w kwocie ok. 400 zł miesięcznie. Nie można również zapominać o konieczności zaspokojenia potrzeb skarżącej i jej męża związanych z zakupem ubrania, butów czy kosmetyków. Dodatkowo skarżąca zwróciła uwagę, iż nie została zwolniona z kosztów postępowania również w sprawie o sygn. akt II SA/Go 853/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało ocenić jako niezasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma zapobiec sytuacji, w której rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Chodzi tu o osoby żyjące w ubóstwie, tj. przykładowo osoby bezrobotne, w tym również bez prawa do zasiłku, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEK nr 550323). W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby obiektywnie nie była w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Łączny dochód skarżącej i jej małżonka wynosi miesięcznie 8000 zł brutto, przy czym skarżąca otrzymuje z tytułu zasiłku chorobowego kwotę 3800 zł, zaś dochód jej męża z tytułu umowy o pracę wynosi 4200 zł (wniosek PPF karta nr 19 akt sądowych). Analiza przedłożonych przez skarżącą dokumentów prowadzi do wniosku, iż z punktu widzenia strony, opisane przez nią okoliczności i wydatki mają istotne znaczenie w sferze codziennej egzystencji, bowiem wiążą się z niemałym obciążeniem finansowym. Jednakże nawet przy uwzględnieniu tych okoliczności, zarówno wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i jej małżonka, jak również posiadane wolne środki finansowe, według stanu rachunku bankowego na dzień 31 stycznia 2011 r., nie pozwalają na przyjęcie, iż rodzina skarżącej znajduje się w stanie ubóstwa, czy nawet na tyle trudnej sytuacji finansowej, która mogłaby faktycznie pozbawić ją możliwości poniesienia kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. Uzasadnienia przyznania prawa pomocy nie może stanowić w tej sytuacji powoływanie się na bieżące koszty utrzymania rodziny czy też spłaty kredytu, względnie planowane wydatki związane z przyjściem na świat dzieci. Nie kwestionując sposobu wyliczenia miesięcznych kosztów wskazanych przez stronę w uzasadnieniu sprzeciwu z dnia 1 marca 2011 r. Sąd stwierdził, iż dochody osiągane przez skarżącą oraz jej małżonka oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym, nawet przy uwzględnieniu wskazanych przez stronę wydatków, w ocenie Sądu umożliwiają jej poniesienie kosztów sądowych postępowania. Instytucja prawa pomocy skierowana jest natomiast w istocie do osób najuboższych i co do zasady przyznawana jest w wyjątkowych przypadkach, bowiem pociąga za sobą przeniesienie konieczności poniesienia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy, wobec czego w oparciu o art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.