II SA/Go 858/16

Dnia 3 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia na skutek wniosku B.D. o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego p o s t a n a w i a : odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego. Pismem z dnia [...] września 2016 r. B.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. Zarządzeniami z dnia 13 października 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, a także do usunięcia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie ośmiu jej odpisów – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone dnia 27 października 2016 r. na adres podany w skardze (k. 18 akt sądowych), odebrał je J.D. jako pełnomocnik pocztowy skarżącego. Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. (data stempla pocztowego na kopercie, k. 22 akt sądowych) skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego wskazując nadto, iż do wniosku o przyznanie prawa pomocy załącza osiem odpisów skargi własnoręcznie podpisanych. W rzeczywistości do wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonego nie na formularzu PPF, lecz w formie zwykłego pisma) skarżący załączył nie osiem odpisów skargi z dnia [...] września 2016 r., lecz osiem odpisów tego wniosku z dnia [...] listopada 2016 r. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Go 858/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił skargę B.D. ze względu na nieuiszczenie w wymaganym ustawą siedmiodniowym terminie wpisu sądowego od skargi, złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy cztery dni po upływie tego terminu, a także nieusunięcie w wymaganym terminie, tzn. do dnia 3 listopada 2016 r. braku formalnego skargi poprzez nadesłanie ośmiu jej odpisów. Powyższe postanowienie zostało doręczone dnia 26 lipca 2016 r., odebrał je również J.D. jako osoba uprawniona do odbioru przesyłki. Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. B.D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego oraz uzupełnienia braku formalnego skargi z dnia [...] września 2016 r. poprzez złożenie ośmiu jej odpisów. Wyjaśnił, że J.D., który odebrał skierowane do niego zarządzenie, choruje i oczekuje na leczenie, przy czym na żądanie sądu skarżący zobowiązał się do przedłożenia dokumentów na temat leczenia. Z powodu swojej choroby J.D. nie pamiętał, kiedy odebrał skierowane do skarżącego zarządzenie, a które doręczył skarżącemu na początku listopada. W odpowiedzi na wezwanie skarżący od razu wysłał wniosek o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od wpisu sądowego. Jednakże z doręczonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący dowiedział się, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony po terminie. Niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności, na które skarżący nie miał żadnego wpływu i tym samym brak winy skarżącego w uchybieniu terminu można zdaniem skarżącego uznać za co najmniej uprawdopodobniony. Natomiast brak dołączenia odpisów skargi wynikł z niezrozumienia przez skarżącego zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i dlatego zamiast odpisów skargi z dnia [...] września 2016 r. nadesłał osiem odpisów wniosku z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, o czym dowiedział się także z postanowienia o odrzuceniu skargi. Jednocześnie do powyższego wniosku skarżący załączył osiem odpisów skargi z dnia [...] września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu okazał się niezasadny. Stosownie do treści art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jeżeli jednak strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.), przy czym w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Opisana wyżej przyczyna uchybienia terminu ustała z chwilą doręczenia na adres podany przez skarżącego w dniu 12 grudnia 2016 r. odpisu postanowienia z dnia 30 listopada 2016 r. o odrzuceniu skargi, gdyż w jego uzasadnieniu została opisana przyczyna takiego rozstrzygnięcia. Skarżący dnia 19 grudnia 2016 r. złożył drogą pocztową wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego oraz usunięcia braku formalnego skargi poprzez przedłożenie ośmiu jej odpisów, dokonując jednocześnie tej ostatniej czynności procesowej. Z kolei wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony wcześniej, tzn. w dniu 7 listopada 2016 r. Należy zatem przyjąć, że skarżący uczynił zadość wymogom z art. 87 § 1 oraz § 4 p.p.s.a. Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu należy zwrócić uwagę, iż brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, czy też mylne poinformowanie strony o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. LexisNexis Warszawa 2008, s. 381 oraz przywołane tam orzecznictwo sądowe). Ponadto ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek świadczących o niezawinionym uchybieniu terminu obciąża osobę, która z wnioskiem takim występuje. Innymi słowy to właśnie ta osoba powinna co najmniej uprawdopodobnić zaistnienie przyczyn, które uniemożliwiły jej dokonanie czynności procesowej w przewidzianym do tego terminie. Analiza okoliczności podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu wskazuje, iż zaistniałe w niniejszej sprawie po stronie skarżącego uchybienie terminu było spowodowane dwiema przyczynami. Pierwszą przyczyną było nieprzekazanie skarżącemu B.D. przez J.D. korespondencji sądowej, zawierającej odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego oraz wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, przed upływem ustawowego siedmiodniowego terminu do dokonania tych czynności. Natomiast w odniesieniu do uzupełnienia braku formalnego skargi drugą przyczyną uchybienia terminu było błędne zrozumienie przez skarżącego treści wezwania sądowego i nadesłanie w odpowiedzi na to wezwanie odpisów wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] listopada 2016 r., zamiast wymaganych ośmiu odpisów skargi z dnia [...] września 2016 r. Jeśli chodzi o pierwszą ze wskazanych przyczyn uchybienia terminu, należy zwrócić uwagę, iż jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 18 akt sądowych) przesyłka sądowa zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego oraz uzupełnienia braku formalnego skargi nie została w dniu 27 października 2016 r. doręczona, lecz doręczyciel pozostawił zawiadomienie pod adresem wskazanym w skardze. Tego samego dnia J.D. odebrał przesyłkę w placówce pocztowej Siedlisko jako osoba legitymująca się pełnomocnictwem pocztowym. W myśl art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1113) operator pocztowy może przyjąć od adresata pisemne oświadczenie o udzieleniu innej osobie pełnomocnictwa do odbioru przesyłek lub przekazów pocztowych, zwanego "pełnomocnictwem pocztowym". Z kolei zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo pocztowe przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być wydana ze skutkiem doręczenia m.in. przedstawicielowi ustawowemu adresata lub pełnomocnikowi adresata upoważnionemu na podstawie pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych lub na podstawie pełnomocnictwa pocztowego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (postanowienia NSA z 21 czerwca 2011 r., II FZ 286/11 oraz z 11 stycznia 2012 r., I GZ 232/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Negatywnej przesłanki zawinienia, która wyłącza możliwość przywrócenia terminu, należy upatrywać w zaniechaniu przez wnioskodawcę tych wszystkich czynności, które przy dołożeniu przez niego należytej staranności zapobiegłyby konsekwencjom, jakie ustawodawca wiąże z upływem terminów do dokonania określonych czynności procesowych (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 444). Jeżeli istotnie, jak wynika z treści wniosku, u J.D. będącego pełnomocnikiem pocztowym skarżącego, występuje schorzenie powodujące zaniki pamięci wymagające leczenia (przy czym nie była to choroba nagła, skoro skarżący w chwili sporządzania wniosku dysponował już dokumentacją medyczną na jej temat), to celem dochowania należytej staranności i dbałości o własne interesy skarżący powinien cofnąć udzielone J.D. pełnomocnictwo pocztowe do odbioru korespondencji. Zaniechanie polegające na niecofnięciu tego pełnomocnictwa nie pozwala na uznanie, iż skarżący dochował należytej staranności i dopełnił wszelkich czynności celem zapobieżenia sytuacjom tego rodzaju, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie. Przechodząc natomiast do drugiej ze wskazanych we wniosku przyczyn uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, polegających na błędnym zrozumieniu przez skarżącego wezwania z dnia 19 października 2016 r. do dokonania tej czynności (k. 13 akt sądowych) należy zwrócić uwagę, iż treść tego wezwania stała się skarżącemu znana najpóźniej w dniu 7 listopada 2016 r. Świadczy o tym treść pisma skarżącego z dnia [...] listopada 2016 r. (k. 21 akt sądowych) zawierającego m.in. wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także informację o załączeniu do tego pisma ośmiu odpisów skargi. Tymczasem zamiast odpisów skargi zostały do niego załączone odpisy tego właśnie pisma z dnia [...] listopada 2016 r. Natomiast odpisy skargi z dnia [...] września 2016 r. zostały w istocie nadesłane dopiero drogą pocztową w dniu 19 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego na kopercie), tj. po 42 dniach od daty, w której skarżący niewątpliwie znał treść wezwania sądowego z dnia 19 października 2016 r. Uchybienie to było niezależne od opóźnienia w przekazaniu skarżącemu korespondencji sądowej i wynikało, jak podaje skarżący, z błędnego zrozumienia treści wezwania. Jednakże również ta okoliczność nie mogła zostać uznana za usprawiedliwioną przyczynę uchybienia terminu. Nawet bowiem w razie wątpliwości co do treści pisma sądowego strona może je usunąć kontaktując się z sekretariatem sądowym. Skoro strona tego nie uczyniła, brak jest podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminowi do usunięcia wskazanego braku skargi, nie nastąpiło bez winy skarżącego (podobny pogląd wyraził NSA w postanowieniu z dnia 27 lipca 2004 r., FZ 176/04). Dodatkowo należy zaznaczyć, iż wraz z wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi skarżącemu przesłano jej kserokopię, celem wykonania wezwania. Wystarczyło zatem przy pomocy owej kserokopii skargi sporządzić odpowiednią liczbę jej odpisów (czyli osiem) i przesłać do Sądu. W tej sytuacji trudno wskazać jakikolwiek usprawiedliwiony i racjonalny powód, aby pod pojęciem "odpisy skargi" rozumieć odpisy pisma zawierającego wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego. Zwłaszcza że kierując do skarżącego wezwanie z dnia 19 października 2016 r. Sądowi nie było wiadome, iż skarżący w dniu 7 listopada 2016 r. wystąpi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zatem wezwanie o nadesłanie odpisów w żadnym wypadku nie mogło dotyczyć tego wniosku. W tej sytuacji, nawet gdyby pierwsza opisana wyżej przyczyna uchybienia terminu nie zaistniała lub okazała się usprawiedliwiona (jednakże do takiego uznania nie było podstaw), drugą przyczynę uchybienia terminu należy uznać za zawinioną przez skarżącego i uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku o jego przywrócenie. Zawinienie to polegało na błędnym zrozumieniu treści wezwania sądowego z dnia 19 października 2016 r. oraz niewłaściwym wykonaniu go, przy czym uchybienie to, z uwagi na treść wezwania i załączenie do niego kserokopii skargi, było absolutnie nieusprawiedliwione i wynikało z braku należytej staranności w zapoznaniu się z treścią skierowanej do skarżącego korespondencji sądowej. W świetle powyższych okoliczności, z uwagi na brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.