II SA/Go 871/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi małoletnich K.C., M.C., N.C. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego – A.J. – F. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego małoletnich dzieci N., M. i K.C. z lokalu mieszkalnego położonego we [...]. Organ wskazał, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że R.C. będący właścicielem posesji przy ul. [...] wystąpił w dniu [...] kwietnia 2010 r. z wnioskiem do Burmistrza Miasta i Gminy o wymeldowanie z pobytu stałego z ww. lokalu jego małoletnich dzieci. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, iż od 2005 r. jego dzieci zamieszkują wraz z matką A.J.-F. i jej mężem w posesji przy ul. [...]. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2003 r. (sygn. akt I.2C.458/02), na mocy którego Sąd, poza kwestią rozwiązania małżeństwa A. i R.C., orzekł, iż miejscem pobytu małoletnich N., M. i K.C. będzie miejsce zamieszkania matki. Ponadto A.J.– F. (wówczas A.F.) decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy została wymeldowana z posesji przy ul. [...]. Z wyjaśnieniami wnioskodawcy nie zgodziła się A.J.-F., twierdząc, iż w 2005 r. została zmuszona wraz z dziećmi do opuszczenia spornej posesji, gdzie pozostały m.in. rzeczy i zabawki dzieci. W lokalu przy ul. [...] zamieszkują tymczasowo i nie mogą być w nim zameldowane na pobyt stały, gdyż właścicielem posesji jest jej obecny mąż A.J. i jego córka, którzy nie wyrażają zgody na zameldowanie dzieci w tym lokalu. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, iż fakt nieprzebywania małoletnich dzieci w lokalu przy ul. [...] został potwierdzony zarówno przez Komendę Powiatową Policji (na podstawie wywiadu meldunkowego), jak i z obserwacji świadka – A.R.. Zdaniem organu I instancji, to w lokalu przy ul. [...] koncentrują się obecnie czynności życiowe małoletnich N., M. i K.C., w rezultacie czego nastąpiła zmiana miejsca ich stałego pobytu. A.J.-F. pismem z dnia [...] lipca 2010 r. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż od 2005 r. dzieci, pomimo tego, że były zameldowane przy ul. [...] nie miały wstępu do rodzinnego domu i zostały stamtąd wypędzone przez własnego ojca. Według niej wymeldowanie dzieci przez ojca stanowi zemstę za ich zeznania przeciwko niemu w Sądzie i tym samym dzieci będą bezdomne. Ponadto również i na ojcu ciąży obowiązek ich wychowania. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., Nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda powołał się na przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w szczególności na art. 15 ust. 2, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organy administracyjne badają sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Wymeldowanie zaś jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania w przypadku jego opuszczenia. Przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Organ odwoławczy wskazał, iż jego zadaniem w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy dzieci skarżącej opuściły sporny lokal i czy nastąpiło to w sposób dobrowolny i trwały. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie stanowił podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Wojewody organ I instancji ustalił w sposób prawidłowy, że dzieci skarżącej opuściły trwale przedmiotowy lokal, gdyż nie przebywają w nim już od kilku lat, opuszczając go wraz z matką i zamieszkując w posesji przy ul. [...]. Twierdzenia skarżącej, iż nie istnieje możliwość zameldowania w lokalu należącym do jej obecnego męża, nie jest zdaniem organu odwoławczego przeszkodą w podjęciu decyzji o wymeldowaniu dzieci ze spornej posesji. Ponadto tocząca się sprawa między byłymi małżonkami o podział majątku (w tym spornej posesji) nie ma wpływu i nie może być brana pod uwagę przez organy administracyjne w podjęciu decyzji o wymeldowaniu dzieci, gdyż nie zostaną one pozbawione prawa do niej. Organ odwoławczy stwierdził, iż centrum życiowe dzieci znajduje się przy ul. [...], gdzie nocują, śpią, spożywają posiłki. Opuszczenie przez dzieci spornej posesji w 2005 r. w następstwie decyzji ich faktycznego opiekuna A.J.- F., należy rozpatrywać jako równoznaczne z opuszczeniem lokalu w sposób trwały. Odnosząc się do kwestii, czy opuszczenie przez małoletnich miejsca stałego pobytu miało charakter dobrowolny, Wojewoda powołał się w tej materii na instytucję tzw. pochodnego miejsca zamieszkania, z której wynika, iż miejscem zamieszkania dzieci pozostających pod władzą rodzicielską lub osób pozostających pod opieką jest odpowiednio miejsce zamieszkania rodziców i opiekuna (art. 26 i 27 Kodeksu cywilnego). W niniejszej sprawie osobą sprawującą faktyczną opiekę nad małoletnimi jest ich matka, która zdecydowała o wyprowadzce ze spornej posesji, zatem małoletni N., K. i M.C. dobrowolne opuścili sporny lokal. Skargę na powyższą decyzję Wojewody złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim A.J.-F. jako przedstawiciel ustawowy małoletnich N., M. i K.C., wnosząc o jej uchylenie. W jej uzasadnieniu powtórzyła zarzuty odwołania, w szczególności fakt, iż nie opuściła wraz z dziećmi dobrowolnie lokalu przy ul. [...], a poprzez wymeldowanie ich z domu rodzinnego stały się one bezdomne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację oraz stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w razie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku takich uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a, skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzona w niniejszej sprawie, z uwzględnieniem powyższych zasad, kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż w obowiązującym stanie prawnym, jak zasadnie akcentują to organy administracji publicznej, ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego. Ponadto ma ona dostarczać organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Jest wręcz odwrotnie, gdyż zameldowanie jest wyłącznie skutkiem (następstwem) zamieszkiwania w lokalu. Stanowisko takie jednoznacznie wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/1, OTK-A 2002/3/34). Trzeba stwierdzić, iż mechanizm wymeldowania jest nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (teza 2 wyroku NSA z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 561/05, Lex nr 194344). Z pewnością nie jest zatem celem ustawodawcy, aby kwestia meldunku mogła wpływać na możliwość dochodzenia roszczeń materialnych, czy też realizacji przyszłych ewentualnych zamierzeń, co do koncentracji centrum zamieszkania. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia "opuszczenia lokalu bez wymeldowania" w rozumieniu art. 15 ust. 2 nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce stałego pobytu towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Powyższe oznacza, że dana osoba nie przebywa fizycznie w określonym lokalu, a jej wolą jest koncentracja w nowym miejscu swoich spraw życiowych, w tym interesów osobistych i majątkowych. Oczywiste jest przy tym, że ocena charakteru pobytu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli wnioskodawcy, co do jego zamiarów. Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy, najistotniejszą kwestią było ustalenie, czy małoletnie dzieci R.C. i A.J.-F. rzeczywiście trwale i dobrowolnie – w rozumieniu art. 15 ust. 2 powyższej ustawy - opuściły miejsce dotychczasowego stałego pobytu – we [...]. W skardze podniesiony został argument, iż nie została spełniona jedna z przesłanek koniecznych do wymeldowania, tj. opuszczenie lokalu przez dzieci, zdaniem matki A.J.-F., nie miało charakteru dobrowolności z uwagi na to, iż zostały stamtąd wypędzone przez własnego ojca, przy pomocy policjanta. W ocenie Sądu powyższy zarzut skargi jest niezasadny. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. określił, iż miejscem pobytu małoletnich dzieci N., M. i K.C. ma być miejsce zamieszkania ich matki. W myśl art. 9a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych miejscem zamieszkania małoletniego dziecka, za którego obowiązek meldunkowy wykonują rodzice jest miejsce zamieszkania rodziców, albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 ustawy z dnia 18 maja 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm. - zwanej dalej k.c.) Wykonanie obowiązku meldunkowego służy wyłącznie celom ewidencji ludności, nie rodzi żadnych praw do lokalu i ma na celu stwierdzenie faktu rzeczywistego pobytu osoby pod wskazanym adresem. Dlatego w sytuacji, gdy dziecko mieszka pod konkretnym adresem ustalonym wg wskazanych wyżej zasad, powinno być tam też zameldowane. Do zameldowania nie jest więc potrzebna zgoda obojga rodziców, gdyż fakt meldunku stwierdza tylko miejsce zamieszkania dziecka, na które to miejsce rodzice mają bezpośredni wpływ (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 597/07, Lex nr 496242). Zamiar opuszczenia lokalu przez osoby nie posiadające pełnej zdolności do czynności prawnych należy oceniać głównie poprzez ocenę zachowania ich przedstawicieli ustawowych, ewentualnie osób, które sprawują nad nimi faktyczną opiekę. Osoby te są bowiem zobowiązane do wykonania obowiązku meldunkowego za osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnej. W tej kwestii Wojewoda zwrócił uwagę na przepisy art. 26 i 27 k.c. regulujących instytucję tzw. pochodnego miejsca zamieszkania (domicilium necessarium). Wynika z nich, że miejscem zamieszkania dzieci pozostających pod władzą rodzicielską lub osób pozostających pod opieką jest odpowiednio miejsce zamieszkania rodziców lub opiekuna. Dziecko rozwiedzionych rodziców, mieszkających nadal w tej samej miejscowości, będzie zatem miało domicilium necessarium tylko u tego rodziców, którego wskaże sąd. W niniejszej sprawie osobą sprawującą faktyczną opiekę nad małoletnimi, mocą wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2003 r., jest ich matka, która zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] i to ona zdecydowała o wyprowadzce ze spornego lokalu. Fakt ten potwierdza sama A.J.-F., która zeznała, iż w 2005 r. wyprowadziła się wraz z dziećmi z lokalu przy ul. [...] i zamieszkała u konkubenta przy ul. [...], gdzie obecnie mieści się jej centrum spraw życiowych. Głównym powodem opuszczenia spornego lokalu były warunki ekonomiczne, gdyż były mąż nie łożył na utrzymanie domu. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy tj. z treści odwołania A.J.-F. z dnia [...] lipca 2010 r., wywiadu meldunkowego przeprowadzonego przez funkcjonariusza Policji, jak i z zeznań świadka A.R. opuszczenie spornego lokalu przez dzieci miało charakter trwały. Z treści pisma Komendy Powiatowej Policji z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że małoletnie dzieci od 3 lat zamieszkują z matką i jej obecnym mężem w lokalu mieszczącym się we [...]. Również świadek A.R. zeznała, iż centrum spraw życiowych małoletnich dzieci znajduje się przy ul. [...], będącego częścią "bliźniaka", w którym zamieszkuje ona z rodziną (pismo z dnia [...] maja 2010 r.). O trwałości opuszczenia spornego lokalu przez małoletnie dzieci świadczy długi okres czasu, jaki upłynął od opuszczenia mieszkania (ok. 5 lat) oraz brak obecnie obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu. W sytuacji, gdy osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu przez długi okres czasu nie mieszka w nim, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi znamiona trwałości (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 174/08, Lex nr 518467). W rozpoznawanej sprawie A.J.-F. wyprowadziła się wraz z dziećmi ze spornego lokalu w 2005 r. Tak długi okres zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] wskazuje, że opuszczenie spornego mieszkania posiadało cechy trwałości. Również podnoszona przez matkę A.J.-F. okoliczność, iż w spornym lokalu pozostały rzeczy i zabawki dzieci nie może stanowić dowodu, że stale tam zamieszkują. Fakt pozostawienia w lokalu rzeczy stanowiących własność dzieci nie świadczy o tym, że nie opuściły tego lokalu, ponieważ opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem z rzeczy należących do opuszczających lokal. Wobec tego fakt pozostawieni rzeczy osobistych w spornym lokalu nie świadczy o skoncentrowaniu w nim spraw życiowych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 360/08, Lex nr 484172). Nie budzi zatem wątpliwości, iż małoletnie dzieci N., M. i K.C. w lokalu przy ul. [...], mieszczącym się we [...] nie przebywały, ani też w żadnym zakresie nie koncentrowały w nim swego centrum życiowego w czasie orzekania organów administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie (tj. decyzja organu I instancji – [...].06.2010 r., decyzja organu II instancji – [...].10.2010 r.). Z orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych wywodzi się, iż poprzez pojęcie "centrum życiowe" należy rozumieć konkretny adres, pod którym osoba funkcjonuje, czyli przebywa w lokalu regularnie, prowadzi w nim gospodarstwo domowe, na co dzień korzysta z urządzeń domowych, zajmuje w nim odrębne pomieszczenia, posiada swoje rzeczy, odbiera korespondencję i wiele innych okoliczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2001 r., sygn. akt V CKN 1827/00, Lex nr 52401, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r. V SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wymienione okoliczności sprawy, skład orzekający stwierdził, że organy w niniejszej sprawie słusznie przyjęły, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające wymeldowanie małoletnich N., M. i K.C.. Podsumowując stwierdzić należy, iż zameldowanie jest jedynie czynnością materialno-techniczną organów administracji publicznej, mającą na celu zebranie informacji o tym, kto i gdzie zamieszkuje. Wobec tego wszelkie sprawy związane z ustaleniem uprawnień strony do przedmiotowego lokalu, nie należą do właściwości sądu administracyjnego i winny być rozstrzygane w sądzie powszechnym. Tocząca się w sądzie sprawa miedzy byłymi małżonkami o podział majątku, w tym spornej posesji nie ma wpływu i nie może być brana pod uwagę przez organy administracji publicznej w podjęciu decyzji o wymeldowaniu dzieci. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.