II SA/Go 900/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia odmówić przywrócenia terminu. Pismem z dnia [...] października 2011r. J.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2011r. znak [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W konsekwencji złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. zwolniono J.B. od ponoszenia tych kosztów. Następnie zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył w niniejszej sprawie termin rozprawy na dzień 16 lutego 2012r. W wykonaniu tego zarządzenia sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 24 stycznia 2012r. zawiadomił J.B. o wyznaczonym terminie rozprawy, a ponadto pouczył, że: 1. Niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy; 2. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która z powodu pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 140 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."); 3. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.), przy czym oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do Sądu (art. 83 § 2 P.p.s.a.). Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji; 4. W razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron; 5. Stosownie do art. 210 § 1 P.p.s.a. strona traci uprawnienie żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów; 6. Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadomić Sąd o każdej zmianie swego zamieszkania lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest Sądowi znany; 7. Akta są udostępniane stronom w Sekretariacie Informacji o Sprawach. Powyższe zawiadomienie doręczono skarżącemu dnia 27 stycznia 2012 r. Skarżący nie stawił się na rozprawę. Po przeprowadzeniu rozprawy, wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W dniu 6 marca 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 lutego 2012 r. oddalającego jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], celem umożliwienia mu zaskarżenia tego wyroku. Do wniosku o przywrócenie terminu nie dołączył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, iż otrzymał zawiadomienie o terminie rozprawy zaplanowanej na dzień 16 lutego 2012 r., ale zawierało ono pouczenie, że obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa. Co więcej, pouczenie nie wskazywało jednoznacznie, że na planowanej rozprawie zapadnie i będzie ogłoszony wyrok. W pouczeniu brak było informacji w jaki sposób strona zainteresowana ma posiąść wiedzę o tym, czy rozprawa faktycznie się odbyła, oraz czy zapadło na niej orzeczenie. Dodatkowo podniósł, że Sąd nie zawarł w pouczeniu informacji, iż nie zawiadamia o wyżej wskazanych okolicznościach z urzędu. Jednocześnie skarżący podkreślił, że w związku z treścią pkt 4 pouczenia znajdującego się w zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 24 stycznia 2012 r., wskazującego stronie, iż w razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok wraz z uzasadnieniem każdej ze stron - zasugerowano mu, że należy czekać na listowną informację o każdej decyzji Sądu, zarówno korzystnej, jak i niekorzystnej dla strony. Ponadto J.B. zaznaczył, że nie jest prawnikiem i nie zna nawet elementarnych zasad prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, a we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, przy czym uchybienie to musi powodować dla strony negatywne skutki w zakresie postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie skarżący J.B.wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, celem umożliwienia mu dalszego zaskarżenia wyroku Sądu I instancji. Wniosek ten uzasadnił wskazując, że w jego ocenie w zawiadomieniu o terminie rozprawy brak było dostatecznego poinformowania go przez Sąd o tym, czy na planowanej rozprawie zapadnie i będzie ogłoszony wyrok, a ponadto brak było wystarczających informacji na temat procedury sądowej związanej ze sposobem zaskarżenia orzeczenia Sądu. Podał także, że nie jest prawnikiem i nie posiada wiedzy prawniczej. Rozpoznając niniejszy wniosek w pierwszej kolejności należy wskazać, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu tego terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo LEX a Wolters Kluwer bussines. Warszawa 2009, str. 256; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Lexis Nexis. Warszawa 2008, str. 258). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637). Przywrócenie terminu ma więc charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenie skarżącego o niedostatecznym pouczeniu go o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie znajduje potwierdzenia w aktach niniejszej sprawy. Brzmienie pkt 3 pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 24 stycznia 2012 r., doręczonego skarżącemu w dniu 27 stycznia 2012 r., jednoznacznie potwierdza, że skarżący został prawidłowo pouczony o treści art. 141 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że skarżący został właściwie poinformowany, że w sprawach w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Skarżący został również poprawnie pouczony o tym w jakich okolicznościach ma miejsce doręczenie przez sąd sentencji wyroku z urzędu, albowiem w pkt 2 pouczenia zawarto informację, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która z powodu pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 140 § 2 p.p.s.a.). Trzeba tu również dodać, że nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącego dotyczące nieprawidłowego i niedostatecznego zawiadomienia go o rozprawie. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi szczegółowo wskazują jakie elementy powinno zawierać zawiadomienie o terminie rozprawy. Zgodnie z treścią art. 93 p.p.s.a. w zawiadomieniu o terminie rozprawy oznacza się: imię, nazwisko albo nazwę i siedzibę zawiadamianego oraz adres zawiadamianego; sąd oraz miejsce i czas posiedzenia; skarżącego oraz przedmiot sprawy; cel posiedzenia; skutki niestawiennictwa. Skierowane do skarżącego zawiadomienie zawierało wszystkie wyżej wymienione elementy, a ponadto zawierało pouczenie co do postępowania strony po rozpoznaniu sprawy. Skarżący, będąc prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, powinien był liczyć się z tym, że rozprawa się odbędzie, oraz że w dniu rozprawy zapadnie wyrok, który może być zarówno korzystny, jak i niekorzystny dla strony. Miał on przy tym świadomość, że w przypadku wydania na rozprawie wyroku oddalającego skargę od tej daty rozpocznie swój bieg termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z niestawieniem się skarżącego na rozprawie jego obowiązkiem było dochowanie należytej staranności zmierzającej do powzięcia w odpowiednim czasie wiadomości o sposobie załatwienia sprawy, tak aby nie doprowadzić do przekroczenia ustawowo wyznaczonych terminów. Skarżący mógł tego dokonać w dowolny dogodny dla siebie sposób – mógł zwrócić się do Sądu listownie, za pośrednictwem poczty elektronicznej lub telefonicznie. Jednakże skarżący nie podjął stosownych działań w tym zakresie. Bierna postawa skarżącego nie może być okolicznością usprawiedliwiającą uchybienie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Nie ma także usprawiedliwienia argumentacja strony o nieznajomości prawa. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych nieznajomość prawa nie stanowi przesłanki wykluczającej istnienia winy strony (por. postanowienia WSA w Warszawie: z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 620/11; z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1747/11; z dnia 6 marca 2012 r., sygn akt I SA/Wa 555/11). Niemniej, jeżeli skarżący miał wynikające z nieznajomości prawa wątpliwości związane z umiejętnością poradzenia sobie w postępowaniu przed Sądem, to mógł skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym. Zgodnie z dyspozycją art. 243 i 244 p.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Pouczenie w tym zakresie zostało zawarte w piśmie stanowiącym doręczenie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 7 grudnia 2011 r., które skarżący odebrał dnia 12 grudnia 2011 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie wskazał bowiem żadnych konkretnych okoliczności, które uniemożliwiałyby skarżącemu złożenie przedmiotowego wniosku w stosownym terminie. Wobec powyższego na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.