II SA/Go 902/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi B.Ś. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Decyzją z [...] maja 2015r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik BP ARiMR) przyznał B.Ś. jednolitą płatność obszarową na rok 2014 w wysokości 7. 059,24 zł. Decyzję tę doręczono (jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia jej odbioru) dorosłemu domownikowi - synowi B.Ś. – P.Ś. w dniu 7 maja 2015 r. Pismem z [...] maja 2015 r. B.Ś. odwołał się od ww. decyzji Kierownika BP ARiMR. Przesyłkę zawierającą odwołanie odwołujący nadał w urzędzie pocztowym 23 maja 2015 r. Postanowieniem z [...] czerwca 2015r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika BP ARiMR. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor OR ARiMR wskazał, że odwołujący składając odwołanie nie zachował czternastodniowego terminu do jego złożenia - określonego w art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: K.p.a) - bowiem decyzja doręczona została stronie (zgodnie z art. 40 § 1 i art. 42 § 1 K.p.a) w dniu 7 maja 2015 r. o odwołanie złożono w dniu 23 maja 2015r. Jednocześnie, jak zaznaczył organ, strona nie złożyła prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 58 K.p.a. Wnioskiem z [...] lipca 2015 r. B.Ś. zwrócił się do Dyrektora OR ARiMR o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W jego uzasadnieniu wnioskodawca podał, że aktualnie przewlekle choruje po dwóch wypadkach, w związku z którymi był w szpitalu. Wyjaśnił, że będąc chory widocznie źle zapamiętał, kiedy odebrał decyzję i kiedy powinien wnieść odwołanie. Dodatkowo podał, że mieszka sam i miejscu zamieszkania - [...] - nie ma poczty, co dodatkowo utrudniło zachowanie terminu. Pismem z [...] lipca 2015 r. (doręczonym 29 lipca 2015 r.) Dyrektor OR ARiMR informując o treści art. 58 § 1 i 2 K.p.a, wezwał B.Ś. o uprawdopodobnienie, przedłożenie dowodów potwierdzających, w sposób ciągły, okoliczności uniemożliwiających wniesienie odwołania w przewidzianym przepisami prawa terminie. W piśmie z [...] sierpnia 2015 r. B.Ś. wyjaśnił, że nadal przewlekle choruje po dwóch wypadkach w związku z którymi przebywał w szpitalu. Wskazał, że był w szpitalu po urazie żeber, a potem w [...] po odniesieniu ran podudzia. Do pisma B.Ś. dołączył: 1) zaświadczenie lekarskie lekarza medycyny specjalisty medycyny sądowej M.S. z [...] maja 2014 r. nr [...] o niemożności stawienia się na wezwanie Sądu Rejonowego w dniu [...] maja 2014 r., 2) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział z [...] marca 2015 r. o częściowej niezdolności do pracy od 25 lipca 2013 r. do 31 marca 2016 r. (w związku ze stanem narządu ruchu), 3) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział z [...] marca 2014 r. ustalające, że w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, na okres 7 miesięcy, licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego. Postanowieniem z [...] września 2015 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając postanowienie organ wskazał, że B.Ś. nie dochował pierwszego z obowiązków wynikających z art. 58 § 1 i 2 K.p.a, mianowicie nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem organu dołączone do pisma z [...] sierpnia 2015 r. dokumenty w kontekście całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie mogą być uznane jako uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Wynika to z faktu, że pomimo przedstawienia powyższych dokumentów oraz wyjaśnień strony, że choruje, to choroba ta nie miała wpływu na złożenie osobiście w dniu 23 kwietnia 2014 r. w BP ARiMR wniosku o przyznanie płatności na rok 2014, uczestniczenie w kontroli na miejscu w dniu [...] lutego 2015 r. oraz prowadzenie działalności rolniczej na gruntach zadeklarowanych we wniosku. Organ wskazał także, iż korespondencje od organów ARiMR w imieniu strony odbierał również syn P.Ś., który zgodnie z danymi posiadanymi przez Agencje, na podstawie ewidencji gospodarstw, mieszka pod tym samym adresem, tj. [...]. W świetle powyższych ustaleń - ocenie organu - powołane przez stronę okoliczności nie wskazują przeszkody nie do przezwyciężenia tj. przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nadto Dyrektor OR ARiMR wskazał, że decyzja z [...] maja 2015 r. nr [...] została doręczona stronie 7 maja 2015r., natomiast B.Ś. prośbę o przywrócenie terminu do złożenia odwołania złożył 6 lipca 2015 r. (data nadania za pośrednictwem Poczty Polskiej) czyli po 60 dniach. Wobec powyższego B.Ś. nie spełnił przesłanek wynikających w art. 58 § 1 i 2 K.p.a, a mianowicie nie został zachowany termin na wniesienie prośby o przywrócenie terminu, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, a zgodnie z art., 58 § 3 K.p.a przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Skoro zatem przyczyna uchybienia terminu ustała zgodnie z wyjaśnieniami strony w dniu uzyskania przesyłki, to prośba o przywrócenie terminu powinna zostać złożona najpóźniej wraz z odwołaniem co jak wynika z dokumentów w niniejszej sprawie przez stronę również nie zostało dopełnione. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi B.Ś. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Dyrektor OR ARiMR faktycznie zakwestionował przedłożone orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o jego stanie zdrowia a zatem wkroczył w problematykę wymagającą wiadomości specjalnych. Stąd też uzasadniony jest zarzut, że organ w sposób dowolny przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podobnie - zdaniem skarżącego - organ odniósł się do jego syna, który faktycznie z nim nie mieszka i nie przebywa pod jego adresem. Przyjęcie natomiast, że wniosek o przywrócenie terminu skarżący złożył po 60 dniach licząc te dni od daty doręczenia skarżącemu decyzji z [...] maja 2015 r. nr [...], jest dowodem na to, że wniosek skarżącego nie został rozpoznany. Odpowiadając na skargę Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm, dalej: P.p.s.a), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 P.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, P.p.s.a) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonego postanowienia, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W ocenie Sądu, organ administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów K.p.a. Zdaniem Sądu, uzasadnienie postanowienia Dyrektora OR ARiMR spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 K.p.a. Z treści tego uzasadnienia wynikają motywy podjętego rozstrzygnięcia. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora OR ARiMR z [...] września 2015 r. nr [...] wydane na podstawie art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 59 § 2 K.p.a. Zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a, odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu. Odwołanie należy wnieść w terminie czternastu dni od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie. Przepisy szczególne mogą ustanawiać inne terminy do wnoszenia odwołania. Termin czternastodniowy liczy się od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie. Przez doręczenie (ogłoszenie) decyzji należy rozumieć doręczenie lub ogłoszenie w sposób unormowany w art. 39 - 40. Przy obliczaniu czternastodniowego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym doręczono (ogłoszono) decyzję (art. 57 § 1). Strona może bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu składając prośbę o przywrócenie terminu (art. 58 K.p.a). Według art. 58 § 1 K.p.a, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywrócenie terminu należy do instytucji procesowych, których celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (strony) lub uczestników postępowania. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2). Zgodnie z art. 58 § 3 K.p.a, przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Artykuł 58 § 1 przyznaje legitymację do wystąpienia o przywrócenie terminu zainteresowanemu. W art. 58 § 1 i 2 K.p.a ustawodawca ustanowił cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie. Pierwszą przesłanką jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uchybienie terminu może być poczytane jako zawinione przez stronę, jeżeli pragnęła ona wydarzenia albo godziła się na nie, jakkolwiek mogła mu zapobiec. Uchybienie terminu może też być stronie poczytane jako zawinione przez nią, jeśli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć. W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienie jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku, np. zagrażającego jej zdrowiu lub życiu albo narażającego ją na poważne straty. Powyższe stanowisko przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 maja 1998 r., I SA/KA 1718/96, według którego "Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku". Z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę zainteresowanego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (zob. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2000 r., I SA 1072/2000, z 13 października 1999 r., I SA 459/99, z 20 kwietnia 1999 r., I SA/Ka 1609/ - dostępne na stronie internetowej:www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny braku winy dokonuje organ administracji publicznej. W tym zakresie przepisy K.p.a nie wprowadziły żadnych ograniczeń. Przy ocenie winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W niniejszej sprawie, dołączone przez skarżącego do pisma z [...] sierpnia 2015 r. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział z [...] marca 2015 r. o częściowej niezdolności do pracy od 25 lipca 2013 r. do 31 marca 2016 r. (w związku ze stanem narządu ruchu) i z [...] marca 2014 r. ustalające, że w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, na okres 7 miesięcy, licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego, nie stanowią - jak słusznie przyjął Dyrektor OR ARiMR - potwierdzenia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Sama niezdolność do pracy, tym bardziej częściowa, nie oznacza bowiem wyłączenia możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę (sporządzenia odwołania) i nadania pisma przez pocztę osobiście lub korzystając z pomocy syna, który decyzję Kierownika BP ARiMR z [...] maja 2015 r. nr [...] odebrał jako dorosły domownik. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, według którego "Sam fakt występowania schorzeń - nawet ciężkich - u zainteresowanego przywróceniem terminu, nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, za stwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Fakt choroby, czy podeszły wiek, nie są równoznaczne z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego. Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste dokonanie czynności procesowej, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności". (zob. wyrok NSA z 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2011/13). W rozpoznawanej sprawie - jak słusznie wskazał organ - choroba skarżącego nie miała wpływu na osobiste złożenie w dniu 23 kwietnia 2014 r. w BP ARiMR wniosku o przyznanie płatności oraz uczestniczenie w kontroli na miejscu w dniu [...] lutego 2015 r. Wniosek o przywrócenie terminu musi spełniać wszystkie warunki wskazane w art. 58 K.p.a, to jest po pierwsze wniosek musi zostać wniesiony w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, po drugie powinien zawierać okoliczności uprawdopodobniające, że do uchybienia doszło bez winy strony oraz po trzecie, wraz z tym wnioskiem strona powinna dopełnić czynności dla której określony był termin. W rozpoznawanej sprawie niezależnie od nie wykazania braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania skarżący nie wykazał także - jak zasadnie to ocenił organ - zachowania 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (art. 58 § 2 K.p.a.). Skarżący jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania wskazał chorobę. Przesyłkę zawierającą odwołanie z [...] maja 2015 r. od decyzji organu pierwszej instancji skarżący nadał jednak 23 maja 2015 r. Zatem najwcześniej przyczyna uchybienia terminu ustała 16 maja 2015 r. a najpóźniej 1 czerwca 2015 r. Tymczasem przesyłkę zawierającą prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący nadał 6 lipca 2015 r. Stanowisko Dyrektora OR ARiMR odnoście braku podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Kierownika BP ARiMR z [...] maja 2015 r. nr [...] w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2014 jest zatem zgodne z unormowaniem art. 58 § 1 K.p.a. W konsekwencji Sąd, nie stwierdzając naruszeń przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.