II SA/Go 912/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.G. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów p o s t a n a w i a : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 100 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 listopada 2016r. D.G. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Dnia 30 listopada 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku D.G. podał, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie dodatkowych wydatków. Skarżący wskazał, że otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 2.048 zł (netto). Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącego (decyzja/zaświadczenie ZUS), 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 3. przedłożenie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), 4. przedłożenie rachunków dotyczących kosztów zakupu leków (leczenia). Skarżący nie odpowiedział na wezwanie. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. D.G. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. przywrócił termin do złożenia odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sadowego oraz uchylił postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. Dnia 7 marca 2017r. wpłynęły do sądu dokumenty uzupełniające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy (wyciąg z rachunku bankowego oraz rachunki obrazujące ponoszone koszty). D.G. przedstawił ponoszone koszty: usługi telekomunikacyjne – 155 zł, energia elektryczna – 127 zł, woda – 225 zł, opał – 745 zł. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy podnieść, że D.G. prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Skarżący pobiera rentę rodzinną w wysokości 2.048,04 zł (netto), zaś jego matka emeryturę w wysokości 858,12 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Skarżący nie wykazał także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Koszty utrzymania domu nie mają pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych (należności publicznoprawnych). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika jednak, że skarżący dysponuje niewielkimi środkami pieniężnymi (1.753 zł – stan na dzień [...].03.2017r. po wpływie świadczenia rentowego). Nadto zwrócono uwagę na znaczne poniesione koszty zakupu opału (745 zł – [...].01.2017 r.). W rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł. Wysokość comiesięcznych dochodów nie pozwala na zaliczenie skarżącego do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Mając na uwadze powyższe okoliczności uznano, że sytuacja majątkowa D.G. umożliwia mu uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.