II SA/Go 914/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant st. sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata P.M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Uzasadnienie. Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2010 r. Z.G. zwróciła się do Starostwa Powiatowego w Gorzowie Wlkp. o przyznanie jej na własność działki gruntu nr [...]. Wnioskodawczyni wskazała, że działka gruntu nr [...], w wyniku zmian danych w ewidencji gruntów otrzymała numer [...]. Nieruchomość ta, na podstawie aktu nadania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stanowiła własność W.R. - dziadka Wnioskodawczyni. Od 1962 r. do chwili złożenia wniosku, Wnioskodawczyni użytkuje działkę nr [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Starosta, powołując się na przepis art. 105 § 1 k.p.a., postępowanie w sprawie przyznania Z.G. prawa własności działki nr [...] o powierzchni O, 2605 ha, położonej w [...], umorzył jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że działka o numerze ewidencyjnym [...] należała do gospodarstwa rolnego L. i W. małżonków R. - dziadków Wnioskodawczyni. Przed przeprowadzeniem zmian ewidencyjnych gruntu, nieruchomość gruntowa oznaczona była numerem [...], następnie w 1975 roku otrzymała numer [...], natomiast w wyniku kolejnych podziałów wyodrębniono działkę numer [...] o powierzchni O, 2605 ha , na której posadowione są budynki. Decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1975 r. nr [...], L. i W.R. przekazali gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne, z wyłączeniem budynków. Decyzją Naczelnika Gminy z 1990 r. nr [...] prawo własności działki o numerze ewidencyjny [...] o powierzchni O, 2605 ha, przeniesiono na rzecz W.R.. Wobec tego, że prawo własności działki pod budynkami zostało uregulowane, zdaniem organu, postępowanie wszczęte z wniosku Z.G. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji Z.G. wniosła odwołanie. Strona zarzuciła, iż E.S. i Z.Ś. posługują się fałszywymi dokumentami, a przedmiotowa działka znajduje się w posiadaniu Skarbu Państwa. W.R. nie żyje od dwudziestu pięciu lat, a wszystkie dokumenty dotyczące działki wyszły bez jego wiedzy i po jego śmierci. Do odwołania skarżąca dołączyła odpisy skrócone aktów zgonu L.R. i W.R.. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na treść art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (DZ.U. z 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r, przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Na mocy decyzji Naczelnika Gminy nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. przejęto w zamian za rentę na własność Państwa gospodarstwo rolne z wyłączeniem zabudowań, o powierzchni 10, 24 ha, położone we wsi [...], składające się z działek o numerach ewidencyjnych [...], stanowiące współwłasność ustawową małżeńską W.R. i L.R.. Na skutek zmiany numeracji działek, nieruchomość oznaczona dotychczas jako działka o numerze ewid. [...], w 1975 r. otrzymała nowy numer -[...]. Następnie na skutek zmian podziału działek z dotychczasowej działki nr [...] powstały działki o numerach: [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 1990 r, w oparciu o przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, przeniesiona została własność działki numerze [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz W.R.. Organ wskazał, że tego samego przedmiotu, to jest przeniesienia własności działki numer [...], dotyczy wniosek złożony przez Z.G.. W tej sytuacji nie można orzec ponownie w przedmiocie przyznania prawa własności działki nr [...], albowiem decyzja taka naruszałaby przepis art. 16 § 1 k.p.a. i wypełniałaby przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Dalej organ wskazał, że wydanie decyzji w zakresie przyznania uprawnień właścicielskich do nieruchomości osobie zmarłej, może wypełniać przesłankę rażącego naruszenia prawa i stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Okoliczność ta nie powoduje jednak sama z siebie możliwości pominięcia przez organy administracji publicznej takiej decyzji i wnikającego z niej rozstrzygnięcia, albowiem korzysta ona z ochrony jej trwałości, przewidzianej w art. 16 k.p.a. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z.G. wniosła skargę twierdząc, iż decyzja ta jest krzywdząca. Na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie nafeży wskazać, że stosownie do treści art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola administracji publicznej wykonywana przez sądy administracyjne, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. Nr 152 poz, 1270) zwana dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, gdy stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W analizowanej przez Sąd sprawie, skarga wniesiona została na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku przyczyn, które można podzielić na przedmiotowe i podmiotowe. W rozpatrywanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa własności działki nr [...]. Swoje roszczenie skarżąca wywiodła z przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (DZ.U. z 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.). Zgodnie z treścią tegoż przepisu właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na mocy decyzji Naczelnika Gminy Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. małżonkowie L. i W.R. przekazali na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne - bez zabudowań - w skład którego wchodziła m.in. działka gruntu o numerze ewidencyjnym [...]. Następnie na mocy decyzji Naczelnika Gminy Nr [...] z dnia [...] stycznia 1990 r. W.R. nabył prawo własności działki nr [...] o powierzchni O, 2605 ha, położonej we wsi [...]. Przeniesienie prawa własności tejże nieruchomości na rzecz W.R. nastąpiło na podstawie przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (DZ.U. z 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.). Wymieniona w powyższej decyzji działka gruntu o numerze ewidencyjnym [...], to wydzielona nieruchomość pod budynkami, stanowiąca część działki posiadająca poprzednio numer - [...]. Z wypisu z rejestru gruntów sporządzonego na dzień [...] sierpnia 2010 r, wynika że właścicielem działki o numerze ewidencyjnym [...] jest W.R.. Z dołączonego do odwołania odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że W.R. zmarł w dniu [...] czerwca 1985r. Powyższe wskazuje, że prawo własności działki nr [...], którego dotyczy wymieniona powyżej decyzja Naczelnika Gminy Nr [...] z dnia [...] stycznia 1990 r., przyznane zostało na rzecz osoby nieżyjącej, co prowadzi do wniosku, że może być ona dotknięta kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 k.p.a. Jednakże, jak wynika z akt sprawy, decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, co oznacza że wywołuje skutki prawne w niej określone. W myśl art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Zasada ogólna trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wydanie nowej decyzji jest więc jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji ostatecznej jej mocy obowiązującej (Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, str. 123). Tym samym, dopóki decyzja Naczelnika Gminy Nr [...] z dnia [...] stycznia 1990 r. z obrotu prawnego nie zostanie wyeliminowana, dopóty ma ona moc obowiązującą, a co za tym idzie treść jej rozstrzygnięcia w sytuacjach prawnych jest wiążąca. Wynikające z przytoczonego powyżej przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, prawo do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki gruntu podlega spadkobraniu (por. przykładowo: wyrok NSA z dnia 13 marca 1990 r. sygn. II SA/90 Lex 36677, wyrok NSA z 30 sierpnia 2006 r. sygn. II OSK 1136/05 Lex 267149). W rozpatrywanej sprawie prawo własności działki nr [...], na podstawie przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, zostało nieodpłatnie przekazane W.R.. Oznacza, to że uprawnienie wynikające ze wskazanego przepisu, w stosunku do danej nieruchomości, zostało "skonsumowane". Ponieważ prawo własności działki gruntu zostało przekazane bezpośrednio rolnikowi (który przekazał uprzednio gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa), dlatego też prawo to nie podlegało już spadkobraniu. W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Następcy prawni wstępują dokładnie w taką samą sytuację prawną i faktyczną, która istniała w chwili śmierci spadkodawcy, dotyczy to zasadniczo każdego stosunku prawnego, w jakim pozostawała osoba zmarła (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2008 r. sygn. II SA/Kr 926/07, Lex nr 467798). Z ustaleń stanu faktycznego sprawy, które nie są sporne, wynika że działka gruntu nr [...] podlegała spadkobraniu przez następców prawnych W.R., w tym - również przez skarżącą. Mając powyższe okoliczności na uwadze, uprawniona jest konstatacja, iż w rozpatrywanej sprawie administracyjnej brak jest przedmiotu postępowania. Uprawnienie wynikające z przytoczonego powyżej art. 6 ustawy, zostało "skonsumowane" poprzez przyznanie prawa własności W.R., wobec czego w stanie obecnym brak jest podstaw do tego aby skarżąca, jako spadkobierczyni W.R. mogła występować o przyznanie jej prawa własności działki nr [...], w oparciu o wskazany przepis. Sytuacja prawna przedmiotowej nieruchomości jest uregulowana, w tym znaczeniu, że jak wynika z akt sprawy, nie stanowi ona już własności Skarbu Państwa. Okoliczności wskazane przez skarżącą we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, a dotyczące okresu zamieszkiwania i użytkowania przedmiotowej nieruchomości, dla rozpatrywanej sprawy nie mają znaczenia prawnego. Przeprowadzona przez Sąd analiza sprawy pod kątem zachowania wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a. zasady zapewnienia prawa czynnego udziału w toczącym się postępowaniu wszystkim stronom postępowania, nie doprowadziła do stwierdzenia uchybień procesowych w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 ustawy.