II SA/Go 93/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Asesor sądowy Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 marca 2008 r. w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oraz piwa postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w 1/2 części, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A.P., po wezwaniu przez Sąd do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % zawartości alkoholu oraz piwa, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 19 marca 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. przyznał skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 250 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż sytuacja majątkowa skarżącej, z uwzględnieniem ponoszonych przez nią wydatków służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz przeznaczanych na spłatę kredytów umożliwia jej z uzyskiwanych dochodów poczynienie pewnych oszczędności, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podkreślono również, że koszty postępowania sądowego przez stronę zajmującą się zarobkowo działalnością gospodarczą powinny być traktowane na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Ustalając wysokość zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania uwzględniono również fakt, iż A.P. złożyła do sądu dwie skargi, od których łączny wpis wynosi 1.000 zł. A.P. w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne przyjęcie, iż jest w stanie ponieść koszty sądowe w części tj. ponad kwotę 250 zł, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w całości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż wniesienie opłaty od skargi wiąże się dla niej z poważnym uszczerbkiem finansowym, a uiszczenie nawet części wpisu od dwóch skarg w łącznej wysokości 500 zł, znacznie przekracza jej aktualne możliwości finansowe. Mąż skarżącej jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, Jedynym źródłem utrzymania są dochody z prowadzonego przez skarżącą pubu, a wniesiona skarga dotyczy cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia z kosztów postępowania, zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 z późn.zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskujący wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z 24.09.1984r. II CZ 104/84). Należy podkreślić, iż ciężar dowodu wykazania, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie przez Sąd prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby obiektywnie nie była w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu sądowego od skargi, w wysokości 500 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny. Oceniając okoliczności faktyczne sprawy Sąd uwzględnił okoliczność, iż na skarżącej ciąży obowiązek poniesienia kosztów dwóch zainicjowanych równocześnie spraw sądowoadministracyjnych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w kwocie 3.000 zł, który stanowi wyłączny dochód jej rodziny albowiem mąż jest osoba bezrobotną. Skarżąca wskazała również, iż posiada dom o pow. 200 m2 oraz mieszkanie o pow. 63 m2 A.P. podała, iż koszty związane z eksploatacją domu wynoszą około 600 zł. miesięcznie, ponadto spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 450 zł miesięcznie, kredyt związany z działalnością gospodarczą w wysokości 320 zł, a także zadłużenie męża wobec ZUS-u w kwocie 300 zł miesięcznie. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżąca przedstawiła rachunki związane z eksploatacją domu oraz inne dokumenty dotyczące jej sytuacji majątkowej (harmonogram spłat kredytu, umowę kredytową, umowę z ZUS-em, wyciąg z rachunku bankowego). Na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż strona nie wykazała izby jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w całości. W ocenie Sądu bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej dwuosobowej rodziny skarżąca ma możliwość poczynienia oszczędności umożliwiających uiszczenie wpisu od przedmiotowej skargi w 1/2 części, czyli kwoty 250 zł. jak również systematycznego gromadzenia środków w celu uiszczania ewentualnych dalszych kosztów sądowych. Należy zauważyć, że A.P. dysponuje stałym dochodem w wysokości 3.000 zł. Nadto zważyć trzeba, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek. Z faktów podanych przez skarżącą wynika, iż posiada ona majątek w postaci nieruchomości - domu oraz mieszkania. Istnieje zatem możliwość uzyskania przez skarżącą dodatkowego dochodu np. poprzez wynajęcie mieszkania. Ustosunkowując się do wezwania Sądu skarżąca wskazała, iż jej mąż nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Skoro mąż skarżącej nie jest osobą bezrobotną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, póz. 1001 z późn.zm.), niezrozumiałym jest zatem powoływanie się na okoliczność braku prawa do zasiłku. Oznacza to, iż rzeczywista sytuacja majątkowa rodziny, wbrew twierdzeniom skarżącej umożliwia dobrowolne pozostawanie jej męża bez zatrudnienia, oraz zaniechanie podejmowania innych zajęć zarobkowych, w przeciwnym razie mąż podjąłby chociażby minimalne starania w celu uzyskania statusu osoby bezrobotnej celem poszukiwania pracy. Dodatkowo należy podkreślić, iż strona w oświadczeniu z dnia [...] marca 2008 r. wskazała że "mąż obecnie nie pracuje ponieważ zajmuje się remontem naszego domu". Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, iż rzeczywista sytuacja majątkowa rodziny skarżącej nie tylko jest wystarczająca dla bieżącego utrzymania, z uwzględnieniem nawet obciążeń kredytowych, ale również pokrycia kosztów związanych z remontem 200 m domu. Ponadto, co wymaga podkreślenia w kontekście oceny zasadności ubiegania się przez skarżącą o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nazywanego często w doktrynie "prawem ubogich", także przedłożone dokumenty wskazują, iż sytuacja majątkowa strony uniemożliwia jej poniesienie kosztów w wysokości 500 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W tym zakresie należy wskazać, iż z treści umowy kredytu hipotecznego zawartej w dniu [...] marca 2007 r. (k.33) wynika, iż skarżąca wraz z mężem zakupiła nieruchomość za cenę 317 000,00 zł, przy wpłacie własnej 279 000,00 zł (zgodnie z § 3 umowy koszty kredytu wyniosły łącznie 1558 zł) Nie można także tracić z pola widzenia, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Nie negując zatem ponoszonych przez A.P. wydatków służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz przeznaczanych na spłatę kredytów, należy uznać, iż jest ona w stanie poczynić pewne oszczędności, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Może także wykorzystać swój majątek w celu uzyskania dochodu (np. najem mieszkania). W tym kontekście należy podkreślić, że koszty postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Niezrozumiałe jest bowiem uzasadnianie braku możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego, koniecznością regulowania innych zobowiązań z tytułu zakupu domu, czy spłaty zaległości męża wobec ZUS, które winien on regulować samodzielnie. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, iż jej sytuacja majątkowa nie umożliwia jej uiszczenia kosztów sądowych w pełnym zakresie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania jej rodziny. Zasadniczo Sąd uznał zatem brak podstaw do całkowitego zwolnienia A.P. od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Uwzględniając jednak okoliczność, iż aktualnie skarżąca winna uiścić wpisy od dwóch skarg po 500 zł każdy, Sąd zważył, iż jednorazowy wydatek w wysokości 1000 zł, mógłby wywołać uszczerbek koniecznego utrzymania rodziny skarżącej. Należało zatem przyznać prawo pomocy w części tj. zwolnić od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części. Z uwagi na powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.