II SA/Go 931/17

Dnia 14 listopada 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru rozbudowy ganku i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych, 2. w pozostałym zakresie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, 3. ustanowić radcę prawnego. J.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru rozbudowy ganku i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Dnia 6 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku, a także wcześniejszym piśmie włączonym do akt sprawy w dniu 9 października 2017 r. skarżący podał, iż wraz z małżonką są na emeryturze (wysokość świadczenia skarżącego to 2.374,98 zł netto, jego małżonki – 888,55 zł), z uwagi na podeszły wiek często chorują, więc leczenie pochłania istotną część ich dochodów. Mieszkają w starym budynku z 1898 r. wymagającym okresowych napraw, do tego w ciągu roku muszą oszczędzać na ogrzewanie zimą i ubrania. Poza kosztami swego codziennego utrzymania oraz utrzymania mieszkania spłacają zaciągniętą pożyczkę (wysokość raty to ok. 500 zł miesięcznie). Ponadto mają czworo wnuków, które od czasu do czasu wspomagają finansowo. Skarżący wraz z małżonką posiada mieszkanie o powierzchni 72,6 m² oraz samochód marki [...] z 1992 r. Według własnego oświadczenia nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. Załączone do formularza PPF dokumenty w postaci wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki potwierdzają wskazane wyżej okoliczności. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji prowadzi do konkluzji, że spełnia on przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący wraz z małżonką otrzymują emerytury w łącznej wysokości 3.263,53 zł miesięcznie. Wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i ścieki, telefony itp.) wynoszą ponad 700 zł miesięcznie. Należności za leki oraz konsultacje lekarskie pochłaniają kwoty rzędu kilkuset złotych miesięcznie (do wniosku załączono trzy faktury z września i października 2017 r., dotyczące tego rodzaju należności na kwoty 403,22 zł, 262,96 zł oraz 250 zł). Na koniec października 2017 r. skarżący i jego małżonka posiadali na ujawnionych rachunkach bankowych zasoby pieniężne w wysokości odpowiednio 1.300,72 zł oraz 508,21 zł. Skarżący nie wykazał jednakże okoliczności nadzwyczajnych, świadczących o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za okoliczność tego rodzaju nie mogła zostać uznana spłata zaciągniętej pożyczki (ok. 500 zł miesięcznie), albowiem spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana priorytetowo względem obowiązku ponoszenia opłat publicznoprawnych, do których zalicza się koszty sądowe. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podobnie za okoliczność przemawiającą za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych nie może zostać uznane wsparcie finansowe udzielane przez skarżącego i jego małżonkę wnukom, mimo iż jest to postawa zasługująca na szacunek. Główny ciężar finansowy utrzymania i wychowania dzieci (o ile nie są jeszcze dorosłe i samodzielne) spoczywa bowiem co do zasady na ich rodzicach. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) należny w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł. W sytuacji ustalonej wyżej sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki uznać należało, iż obciążenie pełną wysokością tego wpisu byłoby nadmierne i trudne do zrealizowania przez skarżącego, zwłaszcza z uwagi na zróżnicowaną wysokość comiesięcznych kosztów leczenia. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącemu możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie skarżącego w niniejszej sprawie z wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 złotych. Jednocześnie uznano, że ustalona sytuacja majątkowa pozwala skarżącemu na poniesienie częściowego ciężaru finansowego niniejszego postępowania i uiszczenie tytułem wpisu od skargi kwoty 250 zł, w wyniku czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie został oddalony. Orzeczenie zawarte w pkt 1 i 2 niniejszego postanowienia oznacza zatem, że skarżący będzie obowiązany do uiszczenia części wpisu od skargi w kwocie 250 zł oraz innych ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie – o ile obowiązek poniesienia takowych powstanie. Dodatkowo stwierdzić należało, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego, osiągającego dochód w ustalonej wyżej wysokości. Z tego względu zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.