II SA/Go 940/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r., skierowanym do Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, M.M. wniósł o ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym M.S., nad którym pełni opiekę prawną. Do wniosku, złożonego na formularzu, załączył kopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M.S. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2021 r., kopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt. [...] o ustanowieniu go opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego M.S. oraz zaświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podał, że sprawuje wyłączną opieki nad M.S., którego żyjące rodzeństwo jest w znacznym stopniu niepełnosprawne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyjmując za podstawę art. 17 ust.1 i1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.) wskazując, że M.M. nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji M.S., który posiada troje rodzeństwa, w tym siostrę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 2. Od tej decyzji odwołanie złożył pełnomocnik wnioskodawcy podnosząc, że sprawuje on wyłączną i stałą opiekę nad M.S., zamieszkuje z nim, został ustanowiony opiekunem prawnym, gdyż jego rodzeństwo, posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, nie jest w stanie mu tej opieki zapewnić. 3. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. stanowiących o osobach uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wyjaśniło, że kwestią sporną w sprawie jest przysługiwanie skarżącemu prawa do świadczenia ponieważ nie obciąża go obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. oraz dlatego, że pobiera on rentę (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.). Kolegium przyjęło, że stan faktyczny ustalony przez organ I instancji jest prawidłowy i że wnioskodawca, będący opiekunem prawnym i rzeczywiście opiekujący się M.S. nie jest jednak osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz M.S.. Wskazało, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z tych względów, zdaniem Kolegium, organ I instancji właściwie dokonał subsumpcji prawnej, zgodnie z którą przyznanie omawianego świadczenia uwarunkował spełnieniem przesłanki negatywnej, tj. byciem osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, czyli warunków określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Podkreślono, że intencją ustawy nie jest objęcie tą regulacją osób w ogóle nie zobowiązanych do alimentacji. Przyjęcie innego byłoby contra legem. Kolegium wskazało również, że wśród osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M.S. czyli jego trojga żyjącego rodzeństwa – siostra G.M. nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej Kolegium odniosło się również do przeszkody, o której mowa w art. 17 ust 5 pkt 1 u.ś.r. wskazując, że wnioskujący pobiera rentę rolniczą. Jednak jak podkreślono dywagacje w tym zakresie nie są konieczne, gdyż wnioskujący nie spełnia wymogu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik M.M. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, 2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez siostrę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia tych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzję Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] czerwca 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wraz ze zwrotem kosztów postępowania. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub stwierdza jej nieważność, gdy jest ona dotknięta naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Sprawa została rozpoznana, zgodnie z wolą stron, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 7. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną podopieczną stanowił przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, według art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 8. Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki. Skład orzekający w pełni podziela pogląd wyrażony wielokrotnie w orzecznictwie, że w kwestii ustalenia kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a więc objętych zakresem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, przepis ten odsyła do regulacji zamieszczonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W Dziale III Kodeksu został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następnych k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków, powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a ustawa nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby tam niewymienione. Kwintesencją tego reprezentatywnego poglądu jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13 (CBOSA), w której sąd ten stwierdził, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma potrzeby cytowania uzasadnienia tej uchwały wystarczy tylko wskazać, że jest w pełni aktualna i honorowana przez późniejsze orzecznictwo, mimo tego, że została podjęta na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r. Wynika to z tego, że rozważany zapis, uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, znajduje się obecnie w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego też względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym (por wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., I OSK 491/21 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 września 2021 r., II SA/Rz 842/21, CBOSA). 9. Poglądy (orzecznictwo), które cytuje pełnomocnik skarżącego nie dotyczą takiej sytuacji. Istotą sprawy jest bowiem to, że przyznanie wnioskującemu świadczenia oznaczałoby przyznanie prawa osobie, które w ogóle, w jakiejkolwiek kolejności i przypadku, nie jest zobowiązana do alimentacji. Takiej wykładni nie da się zaakceptować. Prowadziłaby ona do rozszerzenia prawa ponad zakres osadzony w instytucji alimentacji od dawna utrwalonej i stabilnej w prawie krajowym. To, że M.S. ma troje rodzeństwa, w tym siostrę G.M. nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tylko uzupełniająco wspiera rozstrzygnięcie organów wskazując, że w sprawie istnieje potencjalnie możliwość przyznania świadczenia jednemu z rodzeństwa, jeśli podejmie się on opieki. 10. Skoro konieczną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie jest zaliczenie wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, która w sprawie oczywiście nie zachodzi, bez znaczenia jest już znacznie bardziej kontrowersyjna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. To, że jej pełnomocnik skarżącego poświęcają najwięcej uwagi w odwołaniu i skardze nie ma dla sprawy istotnego znaczenia, gdyż, jak trafnie wskazało Kolegium, bez spełnienia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie jest możliwe nabycie prawa do wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.