II SAB/Go 120/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.O. o udzielenie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K.O. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie wstrzymania egzekucji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia 23 grudnia 2014r. do tut. Sądu wpłynął wniosek K.O. o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną, źródło dochodu stanowią emerytury w łącznej wysokości brutto 4.035,197 zł. W zakresie posiadanego majątku wskazał nieruchomość budynkową o pow. 158,50 m 2 (określając tytuł prawny do nieruchomości jako ,,dzierżawę wieczystą"). Opłaty związane z utrzymaniem za 2014 r. skarżący określił na łączną kwotę 8.400 zł. Dołączył ponadto dowody uiszczanego podatku od nieruchomości, opłat za wywóz odpadów, gaz, prąd i telefon, a także wyciągi z rachunku bankowego. Nadto skarżący oświadczył, że wraz z żoną ponoszą znaczne wydatki na zakup lekarstw (1.100 zł). Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz podkreślił, iż instytucja pomocy prawnej stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Zdaniem Referendarza sądowego skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Zwrócił także uwagę, iż skarżący nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest ponieść wydatku związanego z ustanowieniem pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz zauważył, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek rachunków świadczących o ponoszeniu wydatków na zakup leków w wysokości 1.110 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. K.O. złożył do tutejszego Sądu sprzeciw od postanowienia Referendarze (mylnie zatytułowany ,,zażalenie"), ponownie wnosząc o ustanowienie radcy prawnego. Skarżący zarzucił błędne wskazanie w postanowieniu kwoty dochodu 4035.197 zł, która netto wynosi w rzeczywistości 3146,28 zł. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę na wysokie koszty ogrzewania jakie ponosi w okresie zimowym – 1460,74 zł (skarżący załączył do sprzeciwu rachunek za dostawę gazu). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.), od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W orzecznictwie wskazuje się, iż skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę ( por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2014 r. I GZ 442/14). Dokonując zatem ponownej analizy i oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego Sąd uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w postanowieniu z dnia 14 października 2014 r., II GZ 628/14 obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest zaś formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których jest co najmniej prawdopodobne, że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 160/08 oraz z dnia 11 września 2014 r. II FZ 1263/14). W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z przedstawionych przez skarżącego okoliczności i dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący wraz z żoną pobiera emeryturę w łącznej wysokości brutto 4035,17 zł (netto 3146,28 zł). Ponadto skarżący oświadczył we wniosku, iż posiada nieruchomość (domek-bliźniak). Roczne koszty utrzymania obejmujące następujące wydatki : wywóz śmieci, woda i kanalizacja, telefon z internetem, podatek od nieruchomości , prąd i gaz wynoszą 8.400, zł rocznie. Dodatkowo skarżący podał, iż ponosi koszty zakupu leków w łącznej kwocie 1100 zł. miesięcznie. Mając na uwadze tak przedstawioną przez skarżącego sytuację materialną Sąd uznał, że brak jest podstaw do zakwalifikowania skarżącego jako osoby uprawnionej do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z dnia 3 września 2014 r. II OZ 845/14 zgodnie z którym instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Podkreślić należy, iż obowiązkiem wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest przy tym wykazanie iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione ( por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012, s. 619 ). Na podstawie tak opisanego stanu majątkowego nie sposób przyjąć, iż skarżący jest osobą znajdującą się w ubóstwie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść wydatku związanego z ustanowieniem radcy prawnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć także należy, iż skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodu, w przeliczeniu na osobę 1573 zł netto, nie mając na utrzymaniu innych osób. Skarżący jest wieczystym użytkownikiem zabudowanej nieruchomości. W piśmiennictwie wskazuje się, iż osiąganie stałego dochodu oraz posiadanie nieruchomości w zasadzie wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Stwierdzić należy, iż wydatki ponoszone przez skarżącego wraz z małżonką stanowią normalne koszty utrzymania. Według oświadczenia skarżącego i złożonych przez niego dokumentów wynika, iż rocznie koszt utrzymania domu wynosi 8400 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę 700 zł. Oznacza to, iż po odliczeniu kosztów utrzymania nieruchomości skarżącemu pozostaje do dyspozycji w gospodarstwie domowym kwota ok. 2400 zł. Załączony do sprzeciwu wysoki rachunek za zużycie gazu nie wpływa na zmianę obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, gdyż wcześniej podał on koszty zużycia w skali roku, a zatem uwzględniające również wyższe rachunki za okres zimowy. Podkreślić należy również, iż w zakresie kosztów ponoszonych na leki skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, zestawień wobec czego wydatki te pozostały nieudokumentowane. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.