II SAB/Go 17/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi K.C.-Z. na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie wydania kopii dokumentów I. zobowiązuje Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do rozpoznania wniosku skarżącej K.C.-Z., złożonego w piśmie z [...] grudnia 2008r. przez jej pełnomocnika D.Z.-U., w terminie 30 dni od dnia otrzymania przez organ odpisu prawomocnego orzeczenia Sądu; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adw. A.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. K.C.- Z. wniosła skargę na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, wnosząc o nakazanie temu organowi wydania kopii z jej akt. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jest pozbawiona wolności i zamknięta w Domu Pomocy Społecznej. Do wyrażenia zgody na umieszczenie jej doszło w wyniku rażących zaniedbań w pracy socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W tej chwili toczy się szereg postępowań w jej sprawie, do prowadzenia tych spraw potrzebuje zapoznać się z aktami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Od kilku miesięcy nie może uzyskać od Kierownika MOPS kopii z akt. Początkowo udzieliła pełnomocnictwo córce, jednak organ wydał decyzję odmowną twierdząc, że pełnomocnictwo jest nieważne. Odwołanie od swojej decyzji skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ załatwił sam. Następnie chcąc skrócić oczekiwanie zwróciła się skarżąca już osobiście do organu o wydanie kopii z akt, wówczas organ przysłał jej wezwanie, w którym zażądał potwierdzenia, że powyższe pismo było własnoręcznie przez nią podpisane. Skarżąca nie wie jednak w jaki sposób ma udowodnić swój podpis. Podniosła, że ma pełną zdolność do czynności prawnych, a organ traktuje ją gorzej niż innych ludzi. Wskazała, iż nieprzestrzeganie procedury administracyjnej przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zostało już stwierdzone przez Urząd Wojewódzki, który wydał w tym zakresie zalecenie. Jednak to nie odniosło żadnego skutku, gdyż organ stosuje własną procedurę. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. D.Z.-U., działając jako pełnomocnik skarżącej K.C.-Z. (córka skarżącej) złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pismo z [...] grudnia 2008r., którym wniosła o doręczenie kopii z akt znajdujących się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej dotyczący skarżącej K.C.–Z. za okres od [...] grudnia 2007r. do dnia umieszczenia jej W DPS. W szczególności: wywiadów środowiskowych, protokołów, opinii lekarskich. Do pisma załączone zostało pełnomocnictwo, w którym K.C.-Z. ustanowiła swoją córkę D.Z.-U. pełnomocnikiem do dokonywania wszelkich czynności prawnych, w tym składania oświadczeń woli, wniosków, skarg, środków zaskarżenia przed organami sądowymi i administracyjnymi, a także dochodzenia i egzekucji odszkodowania za bezpodstawne jej umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej (k. 108,109 akt sądowych). Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w piśmie z [...] grudnia 2008r. kierowanym do córki skarżącej D.Z.-U., udzielającym odpowiedzi na pismo z [...] grudnia 2008r. w sprawie doręczenia kopii akt znajdujących się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej dotyczących matki K.C.-Z. stwierdził, że nie jest możliwe takie zadziałanie, gdyż pełnomocnictwo przez nią przedstawione nie ma mocy prawnej (k.4 akt sądowych). W piśmie z [...] grudnia 2008r., D.Z.-U. wniosła odwołanie od nazwanej przez nią jako decyzja, pismo z dnia [...] grudnia 2008r., podpisanego przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że jej matka jest jedynie częściowo ubezwłasnowolniona, zatem posiada zdolność do czynności prawnych. Jej zdolność jest jedynie ograniczona, ograniczenie polega na tym, że do zaciągania zobowiązań lub rozporządzania swoim prawem potrzebna jest zgoda kuratora. Mówią o tym przepisy Kodeksu Cywilnego ( art. 17). Składając wniosek o doręczenie jej kopii z akt nie rozporządza prawami ani nie zaciąga zobowiązań. Zgoda kuratora jest zatem niepotrzebna. Z uwagi na ograniczenie możliwości swobodnego działania spowodowane umieszczeniem w DPS, ustanowiła pełnomocnika do dochodzenia swoich roszczeń. Ma prawo ustanawiać pełnomocnika w zakresie prowadzenia spraw, w których można działać samodzielnie (k.47 akt sądowych). Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w piśmie z dnia [...] stycznia 2009r., skierowanym do pełnomocnika skarżącej, stwierdził, że jej pismo z dnia [...] grudnia 2008r., które nosi pozory odwołania nie zostanie przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ponieważ nie spełnia ono wymogów odwołania, gdyż nie dotyczy żadnej decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Rozdział 10 kodeksu postępowania administracyjnego mówi o odwołaniu od decyzji administracyjnej, a skoro taka decyzja nie została wydana nie możemy nadawać biegu Pani odwołaniu (k.5 akt sądowych). Pełnomocnik skarżącej D.Z.-U. pismem z dnia [...] stycznia 2009r., wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podniosła, że organ odmawia przesłania odwołania nazywając je "pozornym". Mimo tego, że ponoć jest to tylko "pozór" odwołania, organ rozstrzyga merytorycznie, wchodząc w kompetencję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W związku z tym, odwołuje się również od tej decyzji. Równocześnie strona poinformowała, że z tym pismem przesyła odwołanie z [...] grudnia 2008r. do rozstrzygnięcia. Nie może bowiem znaleźć w przepisach prawa, co strona może zrobić w takim przypadku jak niniejszy (k.49 akt sadowych). Następnie pełnomocnik skarżącej złożył jeszcze pisma z [...] stycznia 2009r. oraz [...] lutego 2009r. ( k.52, 50 akt sądowych). Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się między innymi z pismami pełnomocnika skarżącej z [...] stycznia 2009r., [...] stycznia 2009r., a także pismem z [...] lutego 2009r., wyjaśniło, że nie jest rzeczowo właściwe do rozpatrzenia okoliczności podniesionych w tych pismach. Stwierdzając także, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie posiada uprawnień do nakazania Kierownikowi MOPS udostępnienia pełnomocnikowi skarżącej do wglądu dokumentów związanych z umieszczeniem Pani K.C.- Z. w domu pomocy społecznej (k. 45 akt sądowych). W piśmie z [...] lutego 2009r. sama skarżąca złożyła wniosek o wydanie jej kopii całych akt Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczących jej osoby, gdyż chce się z nimi zapoznać. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w piśmie z [...] marca 2009r., skierowanym do skarżącej, odnosząc się do złożonego przez nią pisma z [...] lutego 2009r., zwrócił się do niej o potwierdzenie, czy wyżej wskazane pismo było przez skarżącą podpisane, gdyż podpis widniejący na piśmie budzi wiele wątpliwości (k.31,33 akt sądowych). W udzielonej odpowiedzi na skargę, organ wniósł o odrzucenie skargi ewentualnie o jej oddalenie. W uzasadnieniu podnosząc, że nabrał wątpliwości czy pismo skarżącej z [...] lutego 2009r. zostało przez nią podpisane, gdyż zostało ono nadane, a skarżąca przebywa. Stanowisko takie było także podyktowane tym, że córka skarżącej D.Z.–U. próbowała bez stosownych umocowań uzyskać kopie dotyczące skarżącej. Zaznaczył także, że złożona do Sądu skarga podpisana jest również w sposób odmienny od podpisów, które były składane przez skarżącą w obecności pracowników socjalnych. Zdaniem MOPS, skarga powinna być odrzucona, albowiem skarżąca nie posiada zdolności procesowej, postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z dnia [...] marca 1981r., sygn. I Ns 210/80 została częściowo ubezwłasnowolniona i w związku z tym nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych. Opiekunem prawnym jest w chwili obecnej R.D.. W tej sytuacji czynności prawne w imieniu skarżącej powinny być wykonywane przez jej opiekuna prawnego. Zdaniem organu skarga nie zasługuje również na uwzględnienie z przyczyn merytorycznych. Zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a., strona może żądać uwierzytelnionych sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie żądała uwierzytelnionych odpisów lecz jedynie wydania kopii. Zasadniczą kwestia jest fakt, że skarżąca nie wykazała ważnego swojego interesu. Z treści skargi wynika, że dokumenty te mogły by służyć dla potrzeb jej córki w toczącym się postępowaniach. Ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik adwokat A.K. w piśmie z [...] sierpnia 2009r., wniósł o uwzględnienie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153 poz. 1270 z późn. zm.) - w dalszej części zwanej p.p.s.a., możliwe jest wniesienie skargi na bezczynność organów w przypadkach określonych w tej ustawie. Zakres przedmiotowy skargi na bezczynność wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt.1-4a. Tak więc zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na mocy przyznanych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Uwzględnienie skargi w tym przypadku w myśl art. 149 p.p.s.a., oznacza wydanie przez sąd administracyjny rozstrzygnięcia zobowiązującego organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie doszło do bezczynności organu. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy w sprawie dotyczącej udostępnienia akt czy też wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt przysługuje skarga do sądu. Otóż udostępnienie akt lub wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy następuje w formie czynności materialno–technicznej natomiast odmowa wydania lub udostępnienia następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie - art. 74 § 2 k.p.a. Zatem spełniony jest warunek z art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Ustosunkowując się do wniosku organu o odrzucenie skargi, z uwagi na to, że skarżąca nie posiada zdolności procesowej, z uwagi na częściowe ubezwłasnowolnienie, należy stwierdzić że nie jest on zasadny. Zgodnie z treścią art. 26 § 2 p.p.s.a. osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Oznacza to, że taka osoba posiada zdolność procesową w pełnym zakresie, ale jedynie w sprawach wynikających z czynności prawnych, które taka osoba może dokonywać samodzielnie. Nie budzi wątpliwości, że czynność polegająca na złożeniu wniosku dotyczącego wydania kopii z akt prowadzonego wobec skarżącej postępowania, jest czynnością, która nie jest związana z nałożeniem na stronę określonego obowiązku, skierowania do niej nakazu lub zakazu, ale dotyczy bieżącej drobnej sprawy. Organ także w trakcie postępowania kwestionował, że skarżąca nie może samodzielnie bez udziału kuratora, złożyć wniosku o nadesłanie kopii z akt prowadzonego z jej udziałem postępowania. Jedynie zakwestionował przedłożone przez jej córkę pełnomocnictwo, ale z jakiego powodu tego nie wyjaśnił. Skoro osoba nawet ograniczona częściowo ma prawo dokonywać określonej czynności, w tym przypadku złożenia wniosku o nadesłanie kopii, to może także w tym zakresie udzielić pełnomocnictwa. Organ podniósł, że złożona do sądu skarga podpisana jest w sposób odmienny od podpisów, które były składane przez skarżącą w obecności pracowników. Sąd nie mógł się do tego odnieść, gdyż organ nie przedłożył na tę okoliczność żadnych dokumentów, nie było więc podstaw do skorzystania z trybu wskazanego w art. 37 § 1 zdanie ostatnie, zgodnie z którym Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Nie był także zasadny podniesiony w skardze zarzut, naruszenia przez stronę skarżącą art. 52 § 3 p.p.s.a. albowiem ta wskazana przez organ regulacja, ma zastosowanie, gdy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, ponadto musi dojść do wydania aktu lub podjęcia innej czynności, co w tej sprawie nie wystąpiło. Natomiast w sprawie ma zastosowanie art. 52 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organami właściwymi. W tej sprawie takim środkiem zaskarżenia jest zażalenie, wnoszone w trybie art. 37 § 1 k.p.a., który w przypadku, gdy sprawa nie zostanie załatwiona w terminie określonym w art. 35 lub ustalonym w myśl art.36, daje prawo stronie do wniesienia zażalenia do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Strona tak też uczyniła, składając zatytułowane przez nią jako "odwołanie" pismo z [...] grudnia 2008r., oraz kolejne z [...] stycznia 2009r., [...] stycznia 2009r. i [...] lutego 2009r. Jednak to jej pismo uzupełnione kolejnymi pismami Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno potraktować jako zażalenie wniesione w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Wbrew stanowisku organu postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte pismem pełnomocnika skarżącej z [...] grudnia 2008r., a nie pismem skarżącej z [...] lutego 2009r., które było kolejnym, ale dążącym do wykonania wniosku zawartego w piśmie z [...] grudnia 2008r. Przypomnieć należy, że czynności dokonywane przez pełnomocnika wywołują skutki bezpośrednio dla mocodawcy. Natomiast w wyroku z 13 marca 2009r., w sprawie II FSK 2020/08, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ustawowy termin do wniesienia skargi określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. nie dotyczy skargi na bezczynność. W tej sprawie kolejną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było, czy można zażądać odpisu dokumentów w sprawie, która została już zakończona. Za taką możliwością wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 listopada 2006r., w sprawie II SA/Sz 80/06 (Lex nr 296025), jak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2006r. w sprawie I OSK 848/05 (Lex nr 236559). Wyżej wskazane sądy słusznie podkreśliły, że w takiej sytuacji mają zastosowanie regulacje z art. 73 § 1 kpa i art. 74 § 2 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 149 p.p.s.a. zobowiązał Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do rozpoznania wniosku skarżącej, złożonego w piśmie z [...] grudnia 2008r. przez jej pełnomocnika w terminie 30 dni od dnia otrzymania przez organ prawomocnego orzeczenia. Przy tym należy pamiętać, że wyrok uwzględniający skargę na bezczynność organu administracji publicznej nie dotyczy kwestii mających wpływ na merytoryczną treść przyszłego aktu lub czynności. Wynagrodzenie dla ustanowionego dla skarżącej adwokata ustalono na podstawie art. 250 p.p.s.a w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r., w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 z późn. zm.).