II SAB/Go 69/16

Dnia 15 września 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., po rozpoznaniu skargi J.M. na bezczynność Wojewody, zobowiązał ten organ do załatwienia wniosku z dnia [...] września 1998r. o uzyskanie rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stwierdzając jednocześnie, iż powyższa bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącemu dnia 19 lipca 2017 r. W dniu 25 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF (przekazany przez Naczelny Sąd Administracyjny) wniosek J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jest doktorantem na Uniwersytecie, w trakcie roku akademickiego utrzymuje się ze stypendium socjalnego oraz wypłacanego w comiesięcznych ratach kredytu studenckiego. Ewentualne oszczędności przeznacza na pomoc matce A.M. na utrzymanie mieszkania. Od [...] sierpnia 2017 r. rozpoczął odbywanie stażu dla bezrobotnych, wynagrodzenie z tego tytułu przeznacza na bieżące utrzymanie. Zgromadzone oszczędności ulokował w akcjach, jednakże są one de facto zamrożone, gdyż akcje obecnie tracą na wartości i zainteresowanie ich kupnem jest niewielkie. Tym samym skarżący nie jest obecnie w stanie uzyskać za nie gotówki celem pokrycia kosztów sądowych. Liczy jednak, że w końcu uda mu się spieniężyć część akcji, co pozwoli na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Z nadesłanej przez skarżącego dokumentacji wynika, iż na jego dochody składa się otrzymywany kredyt studencki w kwocie 581,70 zł miesięcznie, stypendium socjalne wypłacane w okresie trwania roku akademickiego (od października do czerwca) w kwocie 1.530 zł miesięcznie, zaś od sierpnia 2017 r. skarżący odbywa staż dla bezrobotnych i z tego tytułu otrzymuje stypendium w kwocie 997,40 zł miesięcznie. We [...] wynajmuje pokój za czynsz (wraz z opłatą za internet) w wysokości 720 zł miesięcznie, który jednak w okresie od [...] lipca do [...] września 2017 r. oddał w podnajem za miesięczny czynsz w wysokości 720 zł. Pozostałe środki pieniężne przeznacza na swoje bieżące utrzymanie we [...], a resztę na pomoc finansową matce. Wartość akcji posiadanych przez skarżącego, na dzień sporządzenia wydruku przedstawionego do akt sprawy, wyniosła 33.658,29 zł. Nadto skarżący, nabywając spadek po swoim dziadku S.S., stał się właścicielem lokalu mieszkalnego w [...], jednakże jak dotąd nie złożył stosownego wniosku o wpis w księdze wieczystej z uwagi na brak środków finansowych na uiszczenie opłaty sądowej. Ponosi jednak koszty utrzymania tego lokalu. Z kolei wysokość emerytury matki skarżącego wynosi 722,55 zł netto. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Analiza sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala uznać go za osobę ubogą, wymagającą ze strony państwa wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zwłaszcza, że ewentualny wpis od skargi kasacyjnej (pod warunkiem jej dopuszczalności) wyniósłby 100 zł (§ 2 ust. 6 w związku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a więc najniższą możliwą kwotę. Przede wszystkim skarżący, mimo iż obecnie odbywa studia doktoranckie, posiada źródła stałego dochodu. Jest to kredyt studencki w kwocie 581,70 zł miesięcznie, stypendium w okresie roku akademickiego w kwocie 1.530 zł miesięcznie, które wprawdzie nie zostało wypłacone w lipcu i sierpniu, jednakże od sierpnia skarżący odbywa staż dla bezrobotnych i z tego tytułu otrzymuje stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie. Skarżący uiszcza tytułem wynajmu pokoju we [...] czynsz w wysokości 720 zł miesięcznie, przy czym kosztu tego nie poniósł w okresie od [...] lipca do [...] września 2017 r., gdyż w tym czasie oddał pokój w podnajem. Ponadto, co istotne, skarżący posiada oszczędności ulokowane w akcjach o aktualnej wartości 33.658,29 zł. Fakt okresowego spadku ich wartości czy też deklarowane trudności z ich zbyciem nie mogły stanowić okoliczności przemawiającej za zwolnieniem od kosztów sądowych, gdyż nawet pomijając okoliczność, iż jest to cecha charakterystyczna dla tego rodzaju papierów wartościowych, mogą one posłużyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki zaciągniętej celem pokrycia ewentualnych kosztów sądowych. Jednakże kwota ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie byłaby na tyle niska (jak wyżej wspomniano – 100 zł), że skarżący powinien pokryć taką kwotę ze swoich bieżących dochodów, nawet pomimo, iż wedle swojego oświadczenia z poczynionych oszczędności wspomaga on finansowo swoją matkę. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna bowiem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z kolei koszty związane z utrzymaniem i eksploatacją lokalu mieszkalnego nabytego przez skarżącego w drodze dziedziczenia, są kosztami ściśle związanymi z prawem własności tego rodzaju nieruchomości, przy czym nie zmienia tego fakt, iż skarżący nie złożył jak dotąd wniosku o ujawnienie aktualnego stanu prawnego lokalu w księdze wieczystej. Ponadto nie sposób przyjąć, aby wydatki skarżącego związane ze zwiększeniem się jego majątku (nabyciem własności nieruchomości) miały stanowić okoliczność przemawiającą za przyznaniem mu zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.