II SO/Go 12/18

Dnia 8 listopada 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi H.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a : 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. Dnia 24 października 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek H.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Uzasadniając wniosek wnioskodawca podał, iż ma 86 lat, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z chorą żoną – inwalidką I grupy po udarze niedokrwiennym. Posiadają lokal mieszkalny o powierzchni 50.9 m², utrzymują się ze świadczeń emerytalnych wnioskodawcy w wysokości 2.838,17 zł oraz jego małżonki w wysokości 1.366,87 zł. Wśród wydatków wymienił m.in. czynsz – 630 zł, opłaty za energię elektryczną – 1.400 zł, media – 279 zł, leki – 500 zł, ubezpieczenie i paliwo – 400 zł, telefon – 100 zł, masażystę – 400 zł. Nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, według złożonego oświadczenia nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, wnioskodawca nadesłał wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] sierpnia 2018 r. do [...] października 2018 r., umowę najmu łóżka rehabilitacyjnego, faktury za usługi opiekuńcze, rachunek za telefon, rozliczenia za zużycie wody, energii elektrycznej, fakturę za zużyty gaz oraz fakturę za wymianę sprzęgła w samochodzie. Nadto podał, że wysokość opłaty za eksploatację mieszkania wynosi 630 zł miesięcznie oraz że nie posiada rachunków za leki. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji prowadzi do konkluzji, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Wnioskodawca wraz z małżonką utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości ok. 4.200 zł. Miesięczne wydatki, które zostały udokumentowane nadesłanymi fakturami i rachunkami to: wynajem łóżka rehabilitacyjnego – 130 zł, usługi opiekuńcze – od 557 do 696 zł, telefon – 18,82 zł, energia elektryczna – 231,47 za I półrocze (ok. 38,50 zł miesięcznie), gaz – 128,16 zł za dwa miesiące (ok. 64 zł miesięcznie), woda – 928,30 zł za i półrocze (ok. 155 zł miesięcznie). Suma udokumentowanych stałych wydatków to ok. 1102 zł miesięcznie. Wydatki na leki nie zostały potwierdzone rachunkami, jednak z uwagi na wiek wnioskodawcy oraz jego małżonki, a także powszechną niekwestionowaną wiedzę na temat obecnych cen leków, miesięczne wydatki na ten cel w zadeklarowanej kwocie ok. 500 zł na dwie osoby w podeszłym wieku należy uznać za wiarygodne. Nie zostały również udokumentowane wydatki na mieszkanie w kwocie 630 zł miesięcznie (określane przez wnioskodawcę jako czynsz opłacany na podstawie książeczki mieszkaniowej), jednak pomimo niewykazania tej okoliczności zasadne jest przyjęcie, że wynoszą one kilkaset złotych. Po odliczeniu wszystkich tych wydatków z łącznych dochodów skarżących pozostaje kwota ok. 2.000-2.200 zł miesięcznie. Z kwoty tej wnioskodawca powinien wygospodarować środki na pokrycie ewentualnego wpisu sądowego od skargi (którego wysokość – o ile obowiązek uiszczenia go powstanie – wyniesie 200 zł), a także innych ewentualnych kosztów sądowych (których wysokość nie przekroczy jednorazowo kwoty 100 zł). W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, iż strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności na ten cel do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Koszt wymiany sprzęgła w samochodzie nie mógł zostać uwzględniony w powyższym obliczeniu, gdyż nie wykazano, aby był to wydatek służący koniecznemu, codziennemu utrzymaniu. Z kolei w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata stwierdzić należało, iż w ustalonej sytuacji majątkowej wnioskodawcy wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe. Z tego względu zasadne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.