I SA/Ke 100/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 marca 2012r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 października 2011r.; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z [...]. nr [...]utrzymał w mocy decyzję z [...]nr [...] którą odmówił J. S. umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 1 795,00 zł za okres od1 kwartału 2006r. do 4 kwartału 2010r. J. S. wystąpił z wnioskiem z 26 lipca 2011r. o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek uzasadnił niską dochodowością prowadzonego gospodarstwa. Dokonując ustaleń co do sytuacji materialnej zobowiązanego organ wskazał, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 5,04 ha, co stanowi 7,36 ha przeliczeniowych, w ramach którego uprawia marchew, kapustę, proso. Szacowany przy użyciu wskaźnika GUS z 2010r. przeciętny miesięczny dochód uzyskiwany z gospodarstwa organ ustalił na kwotę 1.397,15 zł miesięczne. Ponadto ustalił, że skarżący otrzymał w 2010 r. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w kwocie 2.059,51 zł, płatności niskotowarowe w kwocie 5.130,63zł zaś w 2009r. płatności niskotowarowe w kwocie 5.191,88 zł. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, iż jego sytuacja uległa pogorszeniu na skutek strat w wyniku powodzi, organ stwierdził, na podstawie informacji Urzędu Gminy w D., że skarżący nie zgłaszał organom gminy zaistnienia szkód klęskowych w okresie 2010r. i 2011r. Organ przytoczył treść art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008r. Nr 50 poz.291 z późn. zm. ) oraz odwołał się do Rozporządzenia Komisji WE Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej i uznał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę pierwotnej decyzji z [...] Od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 41 a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz Rozporządzenia Komisji WE Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem, to jest o umorzenie odsetek, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że uwzględniając szacunkowy dochód z gospodarstwa jak również uzyskany z płatności w 2010r. uzyskiwane środki wystarczają mu jedynie na zaspokajanie podstawowych potrzeb. W takiej sytuacji nie jest w stanie spłacić zaległości z tytułu odsetek, albowiem kwota 1795 zł jest dla niego kwotą wysoką i praktycznie nieosiągalną. Podniósł, że zawsze sumiennie wypełnia zobowiązania publicznoprawne. Wyjaśnił, że obecna jego sytuacja uległa poważnemu pogorszeniu w związku z zaistniałą powodzią, której skutki odczuwa i będzie jeszcze odczuwał przez kilka lat. Fakt zaniechania zgłoszenia w Urzędzie Gminy szkód klęskowych niczego nie zmienia, robiło tak wielu rolników. Wyjaśnił, że o ile dom nie został zalany, to poniósł szkody w uprawach i w zwiększonych kosztach użytkowania gospodarstwa. Argumentację organu dotyczącą odmowy umorzenia odsetek z uwagi na nie korzystanie z pomocy społecznej określił jako kuriozalną. Wskazał, że zgodnie z powołanymi przez organ przepisami unijnymi należało zaległe odsetki umorzyć. Przepisy te w sposób jednoznaczny stanowią, że jest to ulga stanowiąca indywidualną pomoc. Podkreślił, że rozstrzygniecie organu zmusza go sprzedaży posiadanej ziemi, w celu spłaty należnych odsetek, gdyż nie ma żadnych innych możliwości płatniczych, a pomoc przewidziana w powołanym Rozporządzeniu Komisji WE nie ma służyć takiemu celowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść wydanej decyzji, dlatego uznał że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, co skutkuje koniecznością jej uchylenia. Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz. 291 z późn. zm.), organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej jako k.p.a) wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust 1 ustawy, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategoria obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punku widzenia wymienionych wymogów należy wskazać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływał się na trudną sytuację materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może, uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu rolnika. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 kpa było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów nie tylko skarżącego ale i osób z nim zamieszkałych oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Nie wystarczy wskazać źródło utrzymania czy wielkość przychodu (dochodu) lecz konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy wysokością zaległości a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej skarżącego organ wskazał jako źródło dochodu statystyczne przychody z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,04ha (7,36ha przeliczeniowe) szacowane na kwotę 1397,15zł miesięcznie, płatności niskotowarowe otrzymane w roku 2009 w wysokości 5191,88zł, płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 2059,51zł oraz płatności niskotowarowe 5130,63zł otrzymane w 2010r. Wniosek o umorzenie należności – odsetek został przez skarżącego złożony 26 lipca 2011r. Skarżący w odwołaniu jednoznacznie wskazał, że do 2010r. był beneficjentem płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i niskotowarowych, lecz od 2011r. płatności niskotowarowych nie otrzymuje. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zasada dwuinstancyjności tworzy obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ustalenia stanu faktycznego i wykładni przepisów prawa. Stan faktyczny organ odwoławczy ustala w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w I instancji, uzupełniając o nowe okoliczności, które zaszły lub ujawnione zostały po wydaniu decyzji pierwszo instancyjnej, ewentualnie uległy zmianie. Organ odwoławczy musi zatem uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania przez niego decyzji. Tak rozumiana zasada dwuinstancyjności odnosi się do przewidzianej w art. 127 § 3 k.p.a. instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego jest rozpatrzenie wniosku i zbadanie ważnego interesu i możliwości płatniczych zobowiązanego na datę wydania decyzji. Organ odwoławczy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 15 k.p.a nie dokonał ustaleń co do podniesionego przez zobowiązanego faktu nie otrzymywania w roku 2011 płatności niskotowarowych. Brak odniesienia się przez organ do wskazanej okoliczności oznacza, że organ nie dokonał ustaleń i nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego czym naruszył przepis art. 77 § 1 k.p.a w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy nie dokonały też żadnych ustaleń w zakresie koniecznych wydatków bytowych ponoszonych przez skarżącego oraz członków jego rodziny. W protokole wizytacji jest informacja zobowiązanego, że nie posiada maszyn rolniczych, wynajmuje sprzęt od kolegi. Wysokość koniecznych wydatków bytowych, zasad korzystania ze sprzętu rolniczego, czy są to usługi odpłatne stanowi okoliczności które mogą rzutować na ocenę możliwości płatniczych zobowiązanego. Skarżący we wniosku o umorzenie jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoływał się na straty spowodowane powodzią. Organ odwoławczy zwrócił się o Urzędu Gminy w D. o informację, czy skarżący został poszkodowany na skutek klęsk żywiołowych w 2010 i 2011r. Z odpowiedzi wynika, na co powołał się organ odwoławczy, że J. S. nie posiada sporządzonego protokołu strat w budynkach oraz w uprawach rolnych. Organ pominął jednak zamieszczoną w piśmie informację, że w dokumentacji urzędu znajduje się karta szacowania strat w budynku mieszkalnym położonym w D. przy ulicy K. 7, na nazwisko O. S.. Z protokołu wizytacji wynika, że pod tym adresem zamieszkuje skarżący razem z 82 letnią matką O. S., z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Organ nie wyjaśnił powyższej okoliczności, nie dokonał żadnych ustaleń czy i w jakiej wysokości szkoda w wyniku powodzi powstała, czy odnosi się faktycznie do budynku w którym skarżący zamieszkuje. Szkoda, bez względu na osobę zgłaszającego, jeżeli dotyczy domu w którym zamieszkuje wraz z matką ma wpływ na sytuację zobowiązanego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Jakkolwiek postępowanie w sprawie umorzenia odsetek jest inicjowane wnioskiem zobowiązanego i w jego interesie leży podanie do wiadomości organów rozpatrujących wniosek wszystkich okoliczności sprawy przemawiających za zrezygnowaniem z należności, to organy nie są zwolnione, w sytuacji, kiedy dane przedstawione przez wnioskującego o ich umorzenie są niekompletne, od podjęcia działań zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Inwencja do dokonania ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej skarżącego, winna być wykazana przez organ szczególnie w sytuacji gdy, skarżący powołuje się na okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego sytuację materialną. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego ustalenie dochodów i wydatków, pozwala organowi ocenić czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Takie ustalenia nie zostały dokonane i nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody którym odmówił wiarygodności. Organ powinien w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Została bowiem naruszona zasada przekonywania określona w art. 11 k.p.a, W związku z wnioskiem zawartym w skardze o ewentualne umorzenie należności z tytułu odsetek należy wyjaśnić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga organ administracji i rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd nie stosuje prawa materialnego a tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa może wyeliminować zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego. Z powyższych względów wniosek w tym zakresie nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd. Stosownie do art. 135 ustawy p.p.s.a. Sąd stosuje środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie decyzję organu I instancji podjęto z takim naruszeniem prawa, które nie może być konwalidowane w postępowaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Działanie takie naruszałoby bowiem zasadę dwuinstancyjności postępowania. W związku z powyższym, uchylenie w postępowaniu sądowym również decyzji organu I instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę organy dokonają ustaleń w zakresie czy zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Ustalą, aktualną na datę wydania decyzji jego sytuację materialną i rodzinną, z uwzględnieniem dochodów oraz wydatków, wyjaśnią czy skarżący doznał faktycznie strat w wyniku powodzi i jaki jest ich rozmiar, biorąc pod uwagę informację Urzędu Gminy w D. dotyczącą protokołu strat na nazwisko O. S. jak też twierdzenia zobowiązanego, rozważą wszechstronnie zebrany materiał i dokonają oceny możliwości płatniczych skarżącego przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku