I SA/Ke 114/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 5 września 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 114/16 w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.z [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2008 r. Wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.400 zł złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z 9 marca 2016 r. zwolnił skarżącą od wpisu od skargi w kwocie powyżej 500 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę wyrokiem z 25 maja 2016 r., od którego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Złożyła też wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Jako posiadany majątek wykazała dom o powierzchni 145 m² wartości około 167.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 4,10 ha wartości około 70.000 zł oraz działkę rolną o powierzchni 0,736 ha należącą do syna. Jako przedmioty wartościowe o wartości powyżej 5.000 zł wskazała samochód osobowy z 2005 r. oraz pojazdy wykorzystywane w działalności gospodarczej – dwa samochody ciężarowe z 1994 r. i 1998 r. oraz koparko-ładowarkę z 2002 r. Źródłem utrzymania skarżącej i jej rodziny jest dochód uzyskiwany przez małżonka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.665,85 zł netto miesięcznie, dochód uzyskiwany przez skarżącą z tytułu wykonywanej pracy w kwocie 1.250,32 zł netto miesięcznie oraz łączny dochód z gospodarstwa rolnego uzyskiwany przez małżonków w kwocie 62,08 zł miesięcznie netto. Wykazała również kwotę 500 zł z programu Rodzina 500 plus. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżąca wykazała ratę do urzędu skarbowego w łącznej kwocie 2.000 zł (po 1.000 zł od każdego z małżonków), podatek od nieruchomości, rolny, leśny 30,75 zł, opłaty za media około 300 zł, ubezpieczenie mienia około 26 zł, wywóz nieczystości 24 zł, wydatki na żywność, środki czystości i inne bieżące potrzeby rodziny około 1.100 zł oraz koszty leczenia dziecka w ciągu ostatnich 3 miesięcy – 900 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzona przez męża działalność gospodarcza w dużej mierze jest działalnością sezonową, popyt w okresie zimowo-wiosennym jest znikomy, dochód nie jest stały. Dochód z uprawy truskawek w 2016 r. skarżąca oszacowała na kwotę 744,93 zł. Dużym obciążeniem dla budżetu rodzinnego są miesięczne raty do urzędu skarbowego w łącznej kwocie 2.000 zł. Skarżąca nie posiada oszczędności, a mienie wykorzystywane jest do prowadzenia działalności gospodarczej i jego zbycie oznaczałoby jej likwidację. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 5 września 2016 r. zwolnił skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie powyżej 500 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Podniósł, że strona uiściła opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem oraz wpis od wniesionej skargi w kwocie 500 zł, z czego można wnioskować, że opłata sądowa w wysokości 500 zł nie stanowi dla skarżącej nadmiernego obciążenia. Tym bardziej, że mimo wskazywania na problemy finansowe aktualnie rodzina skarżącej dysponuje miesięcznie środkami w łącznej kwocie 4.478,25 zł, przy czym składając oświadczenia i wyjaśnienia na etapie rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wykazała miesięczny dochód rodziny w kwocie 3.992,81 zł. Ponadto wykazane miesięczne wydatki rodziny skarżącej nie przewyższają kwoty miesięcznych dochodów rodziny. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że obciążenia finansowe w postaci spłaty rat do urzędu skarbowego oraz koszty związane z zapewnieniem minimum socjalnego rodziny nie pozwalają na dokonanie wpisu sądowego w kwocie nawet 500 zł. Ponownie podkreśliła, że dochody jego rodziny nie są stałe i związane są z działalnością sezonową. Zwiększenie dochodu z kwoty 3.992 zł do 4.478 zł spowodowane jest otrzymywaniem środków z programu Rodzina 500 plus. Środki te, zgodnie z założeniem związane są z zaspokajaniem potrzeb dzieci, nie są więc dochodem rodziny podlegającym swobodnemu wydatkowaniu. Kwota, jaką małżonkowie wydają na bieżące potrzeby rodziny jest kwotą bardzo niską i nie ma już możliwości wygospodarowania z niej kwoty na wpis od skargi. Poniesienie następnej kwoty 500 zł jest obciążeniem przekraczającym sytuację majątkową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na to, by nie była ona w stanie ponieść części kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca posiada majątek w postaci domu, nieruchomości rolnej, samochodu osobowego, oraz dwóch samochodów ciężarowych i ładowarko-koparki wykorzystywanych do działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka. Małoletni syn skarżącej jest właścicielem działki rolnej. Skarżąca uzyskuje comiesięczne wynagrodzenie z pracy, również działalność gospodarcza męża przynosi dochody. Należy przypomnieć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącą, która ma majątek i stałe dochody nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych we wnioskowanym przez nią zakresie. Dochody rodziny pozwalają na ponoszenie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem dzieci i domu oraz opłacaniem zadłużenia w organie podatkowym. Przy podanej we wniosku okoliczności, że skarżąca ponosiła koszty leczenia dziecka w wysokości 900 zł miesięcznie nie można nie zauważyć, że wsparciem ku temu jest otrzymywane świadczenia wychowawcze w kwocie 500 zł. Odnosząc się natomiast do twierdzeń sprzeciwu, że skarżąca po uiszczeniu dotychczasowych kosztów sądowych nie jest w stanie wygospodarować kwoty koniecznej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej należy zauważyć, że wyrok Sądu oddalający skargę wydany został 25 maja 2016 r. Co najmniej od tego momentu skarżąca winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kolejnych – po wpisie od skargi i opłacie kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem - kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nawet jeśli dochody uzyskiwane przez małżonków są nieregularne, to ich łączna średniomiesięczna kwota uzyskiwana od czerwca 2016 r. do chwili obecnej pozwalała na wygospodarowanie kwoty wpisu od skargi kasacyjnej. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu starszego referendarza sądowego, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi, z których może opłacić część wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 500 zł. Zdaniem Sądu, skarżąca posiada taką możliwość finansową także przy uwzględnieniu konieczności ponoszenia kosztów sądowych przez jej małżonka w sprawie I SA/Ke 115/16. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.