I SA/Ke 131/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [..] r. [....] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi z dnia 26 stycznia 2016 r. w kwocie powyżej 2.500,00 (dwa tysiące pięćset) zł; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 51.259,00 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. w przedmiocie podatku akcyzowego S. K. reprezentowany przez doradcę podatkowego P. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz synem w wieku 25 lat. Skarżący oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie posiadają majątku. Jako majątek posiadany przez syna skarżący wykazał trzy mieszkania, dom rodzinny (bez wskazania ich wielkości oraz wartości) oraz dwa samochody (bez wskazania ich marki, roku produkcji oraz wartości). Skarżący wskazał, że jego oszczędności w kwocie 58.612,85 zł zostały zajęte w całości przez organy podatkowe. Skarżący oświadczył, że uzyskiwany przez niego zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 769,45 zł netto miesięcznie zajmowany jest na poczet zaległości podatkowych. Żona skarżącego z wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę 3.000,00 zł netto miesięcznie, syn z wynagrodzenia za pracę i prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje w łącznie kwotę 2500,00 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że aktualnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie jest formalnie zatrudniony, posiada status osoby bezrobotnej, mieszka u osoby znajomej z zapewnionym wyżywieniem w zamian za pomoc w gospodarstwie rolnym. Skarżący wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową.Oświadczył, że koszty pełnomocnika zostały poniesione w całości z góry przed dokonaniem zajęcia jego środków finansowych, tym samym pomoc prawna nie generuje żadnych kosztów. Ponadto strona nie ma kredytów, pożyczek, rat leasingowych, alimentów, nie ponosi kosztów czynszu najmu lub dzierżawy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego przedstawioną w złożonym wniosku oraz wynikającą z akt administracyjnych nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżący nie jest wstanie ponieść, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem mimo wskazywania na problemy finansowe i brak dochodów skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz wyżywienie. Ponadto syn i żona skarżącego uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej kwocie 5.500,00 zł , syn jest właścicielem majątku - trzy mieszkania, dom oraz dwa samochody. Podkreślić należy, że przy ocenie przesłanek prawa pomocy orzekający zobowiązany jest rozważyć przedstawioną przez skarżącego sytuację finansową osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Przy czym nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest w stanie uiścić część wpisu od skargi tj. w kwocie 2.500 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, w kwocie 51.259 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącego i jego rodziny. Zdaniem orzekającego, skarżący z pomocą rodziny – syna i żony, którzy uzyskują stałe miesięczne dochody oraz są w posiadaniu majątku ruchomego oraz nieruchomości - jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi w kwocie 2.500 zł. Kwota ta stanowi niespełna 5% kwoty, którą skarżący musiałby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostałby całkowicie oddalony. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem finansowym budżetu rodziny, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.