I SA/Ke 140/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2006r. postanawia 1.oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. D. B. reprezentowany przez doradcę podatkowego P. Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W złożonym wniosku skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwoma synami w wieku 7 i 3 lata, jako posiadany majątek skarżący wykazał dom wielkości 170 m², samochód osobowy Audi A4 rok prod. 2005 o wartości 30.000 zł zakupiony na kredyt oraz 50% udziałów w spółce jawnej N. B. o wartości nominalnej 604.000 zł. Jako źródło utrzymania rodziny skarżący wykazał dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu zasiłku rodzinnego w wysokości 156 zł miesięcznie. Pismem z dnia 24 marca 2011r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia w/w wniosku poprzez: - udokumentowanie dochodów uzyskanych w 2010r. przez skarżącego i jego żonę; - przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2009 skarżącego oraz jego żony; - przedłożenie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich 6 miesięcy; - udokumentowanie zaciągnięcia kredytu na zakup samochodu Audi A4 rok prod. 2005 oraz wykazanie daty udzielenia kredytu, jego wysokości i wysokości rat kredytu; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie rodzina skarżącego przeznacza na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu np. energia, ogrzewanie, media, telefon. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył: - kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2010, w którym wykazał z działalności gospodarczej przychód w kwocie 801.428,48 zł, koszty w kwocie 809.958,74 zł, oraz stratę w kwocie 8.534,26 zł, z innych źródeł skarżący wykazał dochód w kwocie 7.591,70 zł oraz nadpłatę podatku w kwocie 1.367 zł; - kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 żony za rok 2010, w którym nie wykazała żadnego dochodu; - kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2009, w którym skarżący wykazał z działalności gospodarczej przychód w kwocie 149.690,26 zł, koszty w kwocie 167.067,13 zł, oraz stratę w kwocie 17.376,87 zł, z innych źródeł skarżący wykazał dochód w kwocie 5.516,39 zł oraz nadpłatę podatku w kwocie 997 zł; żona nie wykazała żadnego dochodu - kserokopię umowy o kredyt na zakup środka transportu z dnia 6 lipca 2009r.; - kserokopię wyciągów z rachunku bankowego za okres od 1 sierpnia 2010r. do 30 listopada 2010r. Ponadto skarżący oświadczył, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny stanowią kwotę ok. 1500 zł, dalszych wyciągów z rachunku w banku Polbank nie posiada, bo rachunek jest zajęty przez komornika. Postanowieniem z dnia 12 kwietni 2011r. sygn. akt I SA/Ke140/11 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Od orzeczenia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że Sąd odmawiając zwolnienia nie uwzględnił, że skarżący wniósł kilka skarg, co powoduje że jednocześnie zobowiązany jest zapłacić nie kilkaset złotych, a kilka tysięcy złotych. Skarżący uznał za błędną sugestię Sądu odnośnie pierwszeństwa kosztów sądowych nad spłatą kredytu. Odnośnie zaś posiadana majątku ruchomego jak i nieruchomego oraz ewentualnego zbycia tego majątku lub zaciągnięcia kredytu w ocenie skarżącego siedmiodniowy termin zakreślony przez Sąd w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego jest zbyt krótki, aby w jego rzeczywistej sytuacji finansowej zdobyć środki na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako ustawa p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., tj. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych oraz ewentualnych kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, akt administracyjnych oraz złożonych na wezwanie Sądu dokumentów wykazała, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika nie zasługują na uwzględnienie, bowiem skarżący bez wątpienia jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, bowiem zauważyć należy, że posiada dom wielkości 170 m², samochód osobowy marki Audi A4 rok prod. 2005 o wartości 30000 zł oraz 50% udziałów w spółce jawnej N. B. o wartości nominalnej 604.000 zł. Posiadanie przez skarżącego wykazanego majątku wyklucza możliwość uznania go za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwoma synami w wieku 7 i 3 lata, a jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w wysokości 156 zł miesięcznie, po czym odpowiadając na wezwanie Sądu oświadczył, że koszty utrzymania rodziny stanowią kwotę ok. 1500 zł miesięcznie, nie wskazując przy tym innego źródła dochodu. Z powyższego wynika, iż mimo że jako jedyny stały dochód rodziny skarżący deklaruje zasiłek rodzinny, to jest on w stanie zdobyć środki na utrzymanie rodziny w kwocie znacznie przekraczające kwotę tego dochodu. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt zaciągnięcia kredytu na zakup środka transportu. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., I OZ 83/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O braku możliwości poniesienia kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania nie przesądza również fakt, iż prowadzona przez skarżącego działalność wygenerowała za rok 2010 stratę w kwocie 8.534,26 zł (przy przychodzie w wysokości 801.428,48 zł). Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. W tym kontekście należy także zwrócić uwagę na obroty, jakie osiąga skarżący prowadząc działalność gospodarczą. Natomiast za 2009r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zeznaniu podatkowym PIT-36 wykazał przychód w kwocie 149.690,26 zł, koszty uzyskania przychodów 167.067,13 zł oraz stratę 17.376,87 zł. Powyższe wskazuje, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów i pomimo występujących trudności nie wykazuje zadłużenia i nie podejmuje, kroków zmierzających do likwidacji prowadzonej działalności. Powyższe okoliczności dowodzą niezasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając bowiem na uwadze globalną sytuację majątkową skarżącego, dysponuje on niewątpliwie dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Przy czym, podkreślić należy, że koszty sądowe konieczne na obecnym etapie postępowania sądowego, tj. wpis od skargi w wysokości 204 zł (wpisy od 8 wniesionych spraw w łącznej wysokości 2.227 zł) są niewspółmiernie niskie w porównaniu do zgromadzonego przez skarżącego majątku oraz środków finansowych jakimi skarżący obraca. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego podkreślić ponadto należy, iż art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. przewiduje możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego jedynie wówczas, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Okoliczność ta wyklucza bowiem jego ustanowienie w ramach instytucji prawa pomocy. Podkreślenia przy tym wymaga użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym", albowiem wskazuje on na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została ona wprowadzona. Tymczasem jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarżący reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika doradcę podatkowego P.Z., któremu udzielił już stosownego pełnomocnictwa procesowego w dniu 9 sierpnia 2010r. i który to pełnomocnik reprezentował skarżącego również w postępowaniu administracyjnym. Okoliczność ta – jak wynika z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a.- wyklucza ustanowienie drugiego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, stąd złożony przez skarżącego w tym zakresie wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1,2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.