I SA/Ke 149/05

Sygnatura akt: I SA/Ke 149/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 08 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Asesor WSA Mirosław Surma, Protokolant: referent stażysta Krzysztof Czarnecki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08.02.2006 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]numer[...] w przedmiocie : odmowy umorzenia zaległości podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego znak [...] z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia K.D. zaległości w podatku od towarów i usług za III, IV, XI, XII 2000r., I-VII, IX, XII 2001r., I-IV, VII, VIII, X, XI 2002r. oraz I, II 2003r. w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że w dniu 19.09.2003r. K. D. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług powstałych w okresie od marca 2000r. do lutego 2003r. Po przeanalizowaniu wniosku Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...]znak [...] odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości. Od powyższej decyzji K. D. złożył odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej. Po przeanalizowaniu zawartych w odwołaniu argumentów dotyczących trudnej sytuacji materialnej podatnika, Dyrektor Izby Skarbowej przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zalecając wnikliwe przeanalizowanie sprawy pod kątem zbadania, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości ze względu na interes publiczny. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją znak [...] z [...] odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości, a podatnik złożył od niej odwołanie. W odwołaniu nie wnosi zarzutów przeciw decyzji, lecz ponownie prosił o umorzenie zaległości. W wyniku analizy akt sprawy Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa regulujący podstawy instytucji umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę jest przepisem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że w wypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, zaległości podatkowe mogą być umarzane w całości lub w części, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju zdarzenia lub okoliczności, które organ administracji podatkowej w tym indywidualnym przypadku uzna za zasadne. Zatem nawet w sytuacji wystąpienia okoliczności uzasadnionych ważnym interesem podatnika, organ ten nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zaległość podatkową lub zastosować innego rodzaju ulgę w spłacie. Przyjmuje się przy tym, że powołany przepis ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie podatków w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej zasady. Poprzez jednolity dla wszystkich sposób i termin płacenia podatków przejawia się bowiem zasada równości podatników i sprawiedliwości podatkowej. Analiza akt sprawy, a zwłaszcza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że podatnik skutecznie nie wykazał, by w jego przypadku zaistniały wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie wskazanej ulgi. W rozpatrywanym przypadku, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji należycie uzasadnił stanowisko, co powoduje, że nie doszło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż K. D. do 21 lutego 2003r. był bezrobotny z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł. miesięcznie. Podatnik otrzymywał także zasiłek z MGOPS w wysokości [...] zł oraz zasiłek rodzinny [...]zł. miesięcznie. Ponadto żona osiąga dochody z działalności gospodarczej na łączną kwotę [...]zł. miesięcznie. Przy rozstrzyganiu sprawy organ pierwszej instancji uwzględnił fakt pozostawania na utrzymaniu podatnika sześciorga dzieci, trudne warunki mieszkaniowe, miał też na uwadze zadłużenie skarżącego wobec ZUS i spółdzielni mieszkaniowej. Jednakże trudna sytuacja finansowa podatnika jak również ponoszenie wydatków na utrzymanie rodziny są zjawiskiem powszechnym w społeczeństwie i nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej do powstania której podatnik przyczynił się osobiście poprzez nieprzestrzeganie przepisów ustawy o VAT. Podkreślił, że zadaniem organów podatkowych jest stanie na straży zasady zgodnie z którą "względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązania podatkowe były realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany". Przywołał przy tym wyrok NSA z dnia 24 września 1998r. Sygn. akt SA/Sz/1913/97). Podniósł również, że organ podatkowy dwukrotnie ułatwiał podatnikowi spłatę zaległych zobowiązań w podatku od towarów i usług. Po raz pierwszy poprzez wyrażenie zgody na restrukturyzację tych zaległości, po raz drugi wydając decyzję o rozłożeniu na raty zrestrukturyzowanej kwoty. Podatnik nie skorzystał jednak z oferowanej mu szansy, likwidując działalność gospodarczą. Dodał, że K. D. podejmował jedynie drobne próby spłaty zaległości narastającej począwszy od 2000r. Zatem nie wykazuje należytej chęci spłaty zaległych kwot, licząc w tym względzie na przychylność organów podatkowych. Świadczy o tym istnienie zaległości nie tylko w Urzędzie Skarbowym, ale także w ZUS i w Spółdzielni Mieszkaniowej. Na powyższe rozstrzygnięcie K. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Wskazuje na trudną sytuację materialną związaną z utrzymaniem ośmioosobowej rodzinny, z jednym niepełnosprawnym dzieckiem. Nie zgadza się ze stanowiskiem organów podatkowych, że skutecznie nie wykazał, by w jego przypadku zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie przedmiotowej ulgi. W ocenie skarżącego za umorzeniem zaległości podatkowej przemawia jego ważny interes. W konsekwencji, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddaleni, podtrzymując motywy zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach przekazane zostały sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na obszarze województwa świętokrzyskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005r. Z uwagi na powyższą regulację prawną, właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych ( w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd nie jest natomiast, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr.153 poz. 1270 ze zm.) związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy tak zakreślonych ramach zakresu kontroli ze strony Sądu stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie zostało dotknięte wadami mogącymi mieć wpływ na jej wynik. Z brzmienia art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, zwanej dalej Ord.pod., wynika, iż organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe w sytuacji zaistnienia powołanych tam przesłanek tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Oznacza to, iż nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawcy okaże się, że zaistnieją powyższe przesłanki organ może ale nie musi dokonać umorzenia istniejących zaległości. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym podnosi się, że o istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, sprawiedliwość, itp. Umorzenie jako nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych polega na ostatecznym odstąpieniu przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku po upływie terminu płatności. Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Instytucja umorzenia traktowana jest jako wyjątek od zasady i winna mieć zastosowanie jedynie do sytuacji szczególnych, odbiegających od przyjętych standardów. Zawarty w art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa zwrot "może" oznacza, że w każdym przypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Oznacza to, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego wyboru. Ważną rolę przy rozpatrywaniu tego rodzaju spraw odgrywa uzasadnienie decyzji. Należyte uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy nie została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ podatkowy nie pominął materiałów dowodowych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Należyte uzasadnienie decyzji pełni również inne funkcje, a mianowicie służy realizacji zasady zaufania stron do organów orzekających jak również przekonywania stron. W rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, iż uzasadnienie decyzji nie spełnia w/w wymogów. Organy podatkowe obu instancji nie odniosły się bowiem do okoliczności dot. niepełnosprawności dziecka skarżącego. W materiałach dowodowych sprawy znajduje się decyzja MGOPS z dnia [...] znak [...] dotycząca przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej , z uzasadnienia której wynika, że skarżący "(..)opiekuje się dzieckiem, wymagającym stałej opieki pielęgnacyjnej i stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, który to fakt potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności dziecka- nr [...]". Stwierdzić zatem należy, że organy podatkowe nie rozważyły czy i ewentualnie w jakim zakresie wskazana okoliczność miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 67 Ord. pod. Ocena czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art.191 Ordynacji podatkowej), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego w sprawie (art.187 § 1 Ordynacji podatkowej), jak również dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych ( art. 122 Ordynacji podatkowej, zwanej dalej Ord. pod.). Przepis art. 122 Ord. pod. statuuje naczelną zasadę postępowania podatkowego- zasadę prawdy obiektywnej. Jej treść oznacza, że obowiązkiem organu podatkowego jest ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Z kolei przepis art. 191 Ord. Pod. wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów, która polega na tym, że organ podatkowy nie jest związany żadnymi regułami dowodowymi, a rozstrzyga sprawę na podstawie przekonania opartego na swobodnym uznaniu niektórych dowodów za wiarygodne, innych natomiast za niewiarygodne. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżone decyzje należało uznać za wydane z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych art. 122, art. 187, art. 191 oraz podjęte z naruszeniem art. 210 § 4 ustawy Ord. pod., przez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a w szczególności tych, które mogły mieć wpływ na ocenę wystąpienia w sprawie przesłanek przewidzianych w art. 67 § 1 tej ustawy. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.–Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- orzekł jak w sentencji.