I SA/Ke 157/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. I SA/Ke 157/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. nr [...]odmawiającą M. F. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres kwiecień 2005r. – marzec 2006r., maj 2006r. – maj 2007r., lipiec 2007r. – marzec 2008r. w łącznej kwocie 21.430,34 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres wrzesień 2005r. – kwiecień 2006r., czerwiec 2006r. – czerwiec 2008r. w łącznej kwocie 4.152,98 zł; Fundusz Pracy za okres styczeń – marzec 2007r., maj 2007r. – marzec 2008r. w łącznej kwocie 469,67 zł. Organ drugiej instancji ustalił, iż M. F. od 1990 roku do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami spożywczymi. Od 2003 roku prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek organ powołał się na art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r. (Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74), zgodnie z którym Prezes ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek w razie całkowitej ich nieściągalności, z zastrzeżeniem iż należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zacytował przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ powołał § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym Prezes ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie uregulować zadłużenia bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Organ wskazał, iż podjęcie pozytywnego dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcia pozostawione zostało uznaniu organu podejmującego decyzję w przedmiocie umorzenia. Powyższe oznacza jego zdaniem, iż nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie, Prezes ZUS może wydać decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych. Organ podniósł, iż rozpatrując wniosek M.F. z dnia 7 lipca 2006r. o umorzenie należności, decyzją z dnia 11 października 2006r. umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres II, VI, VII, IX, X, XI 2003r., II 2004r. do III 2005r. w kwocie łącznej 11.882,64 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres VI 2003r., II - IX 2004r., V- VI 2005r., VIII 2005r. w kwocie łącznej 2.327,23 zł, na Fundusz Pracy za okres II 2004r. do VIII 2006r. w kwocie 1 197,11 zł. Jednocześnie odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne za okres IV 2005r. do VIII 2006r. w kwocie łącznej 9.207,84 zł i na ubezpieczenie zdrowotne za okres IX 2005r. do VIII 2006r. w kwocie łącznej 2.053,43 zł. Organ wskazał, iż M. F.w dniu 22 września 2008r. złożyła wniosek o dobrowolną spłatę zadłużenia oraz wycofanie egzekucji z Urzędu Skarbowego i o umorzenie odsetek. Następnie pismem z dnia 1 października 2008r. wniosła o wyrażenie zgody na spłatę istniejącego zadłużenia w postaci układu ratalnego i w dniu 20 listopada 2008r. uzyskała zgodę Oddziału ZUS na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym z następującą ilością rat: FUS- 48 rat, FUZ-24 raty, FP-12rat. M. F. nie podpisała jednak umowy o rozłożeniu zaległości na raty i pismem z dnia 2 grudnia 2008r. zwróciła się o umorzenie części należności z tytułu składek. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową oraz faktem, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia według umowy o rozłożeniu spłaty należności z tytułu składek w układzie ratalnym. W dniu 10 grudnia 2008r. rozszerzyła swój wniosek o umorzenie całości zadłużenia, motywując to tym, że musi zaprzestać prowadzenia działalności, ponieważ w pobliżu powstały 3 nowe markety, a ponadto stan zdrowia je 82-letniej matki, jak i jej samej nie pozwala na wytężoną pracę. Poza tym podniosła, iż został okradziona. Powołując się na trudną sytuacją finansową, materialną i rodzinną, M. F. stwierdziła, iż nie jest w stanie spłacać zadłużenia w układzie ratalnym. Przedstawiła faktury: za energię elektryczną z dnia 12.02.2009r. na kwotę 367,04 zł, za energię cieplną z dnia 31.01.2009r. na kwotę 736,08 zł, za leki wystawioną na Panią Z. Ż. (matkę zobowiązanej) na kwoty 43,48 zł i na 196,70 zł oraz decyzję w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2009r. na kwotę 1 320,36 zł. Organ dokonując oceny przedłożonych przez M. F. dowodów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej ustalił, iż zrealizowano część znajdujących się w Urzędzie Skarbowym tytułów egzekucyjnych: FUS na kwotę 3.351,38 zł w okresie IV 2004r. do IV 2006r., FUZ na kwotę 3.330,37 zł w okresie II 2005r. - XI 2007r., Fundusz Pracy na kwotę 517,42 zł w okresie XII 2003r. - XI 2007r. W 2008r. z egzekucji wpłynęły kwoty: na FUS-1.538,00 zł, na FUZ- 1.487,00 zł i FP - 268.30 zł. Wpłynęły również kwoty składek na ubezpieczenie zdrowotne wpłacone przez zobowiązaną za okres IV-X 2008r. Z tego względu organ stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności. Ustalił, iż M. F. utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej i jak wynika z PIT-36 za 2006r. osiągnęła dochód w kwocie 43.356,23 zł, a w 2007r. dochód w kwocie 27.137,13 zł. Pobiera ponadto emeryturę w kwocie 1.488,00 zł brutto, tj. 1.235,08 zł netto. Na dzień wydania niniejszej decyzji świadczenie nie jest zajęte przez żaden organ egzekucyjny. W trakcie kontroli przy poprzednim wniosku o umorzenie należności zobowiązana ZUS ustalił, iż M. F. mieszka wraz matką w mieszkaniu komunalnym, gdzie głównym lokatorem jest matka płatniczki, która otrzymuje emeryturę w kwocie 980 zł (w tym dodatek pielęgnacyjny). M. F. jest osobą rozwiedzioną. Całe wyposażenie mieszkania jest własnością jej matki. Jest właścicielką samochodu osobowego T. z 1997r. wartości około 2-3 tys. zł. Była właścicielką nieruchomości położonej we wsi K. o pow. 1,09 ha, którą w kwietniu 2008r. przekazała córkom w formie darowizny. Darowanie nieruchomości nastąpiło po tym, jak w uzasadnieniu decyzji z dnia 5 lutego 2008r. o odmowie umorzenia stwierdzono, że ZUS wystąpi z wnioskiem do Komornika Sądowego o wszczęcie egzekucji z nieruchomości. Z dostarczonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 grudnia 2008r. wynika, że M. F. pozostaje w stałym leczeniu z powodu chorób układu krążenia oraz wrzodów żołądka. Jak ustalił organ, oprócz należności wobec ZUS dłużniczka posiada zobowiązania wobec L. Bank SA we W. w kwocie 1.650 zł płatne w ratach po 153 zł - ostatnia rata w VIII 2009r., Hurtowni "M." na kwotę 1.707 zł, S." Sp. z o.o. w S. na kwotę 4.712 zł, Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. W. na kwotę 1.000zł, F.H.U. W. W. w S. W. na kwotę 1.500 zł, Hurtowni Artykułów Spożywczych w N. na kwotę 1.400 zł. Organ uznał, iż biorąc pod uwagę wyżej przedstawioną sytuację finansową i materialną zobowiązanej, a zwłaszcza osiągany dochód z prowadzonej działalności w kwocie 27.137,13 zł za 2007r. oraz pobieranie świadczenia emerytalnego w kwocie 1488,00 zł brutto, zainteresowana może spłacić zadłużenie choćby w dogodnym systemie ratalnym i spłata nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej. Podniósł, iż również pozostałe przesłanki wymienione w § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej nie zostały spełnione, tj. zobowiązana nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej; również występowanie przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie może być przesłanką do umorzenia należności, ponieważ zainteresowana pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego, a stan zdrowia nie uniemożliwia jej prowadzenia działalności gospodarczej. Organ podniósł, iż wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2008r (II UK 359/07) na który powołała się M. F., dotyczy umorzenia należności z Funduszu Alimentacyjnego, a więc nie może być brany pod uwagę przy rozpatrywaniu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Według organu trudności finansowe, które uniemożliwiają opłacenie zaległości z tytułu składek nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia. Nie można bowiem oczekiwać od ZUS, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należnych wierzytelności na rzecz regulowania innych zobowiązań. Prezes ZUS w żadnym przypadku nie znalazł okoliczności przemawiających za przyznaniem prymatu zadłużeniu wnioskodawcy względem innych wierzycieli w stosunku do zaległości składkowych oraz za uznaniem pierwszeństwa regulowania np. zaciągniętej pożyczki kosztem zupełnego pominięcia należności Zakładu. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłaceniem należności publicznoprawnych. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła M. F. domagając się podjęcia decyzji uwzględniającej jej racje i interes. Zarzuciła zaskarżonej decyzji, że nie opiera się na rzeczywistym stanie faktycznym, tylko na zmodyfikowanym przez ZUS. Podniosła, iż utworzenie nowych sklepów wielkopowierzchniowych spowodowało zamarcie handlu na s.S.. Fakt ten, obok konieczności opiekowania się chorą matką i zdarzenia losowego w postaci kradzieży towaru ze sklepu, powinien być zdaniem skarżącej wystarczającym powodem do umorzenia zaległości względem ZUS. Skarżąca podniosła nadto, iż ściąganie zadłużenia z emerytury pozbawiłoby ją środków do życia. Podkreśliła, iż sama opłaca czynsz za mieszkanie i opłaty eksploatacyjne. Zaprzeczyła jakoby nieruchomość, której była właścicielem darował córkom aby uniknąć zabezpieczenia na niej roszczeń ZUS. W piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2009r. M. F. poinformowała, iż z uwagi na pogorszenie się zdrowia matki i konieczność całodobowej opieki zmuszona jest zawiesić a docelowo zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sklepu. Wskazała, iż po tym okresie jej jedynym źródłem dochodu będzie emerytura. Podtrzymała twierdzenia i wnioski zawarte w skardze do Sądu a do pisma załączyła dwa artykuły prasowe dotyczące umarzania zadłużenia z tytułu składek na ZUS oraz alimentów. W odpowiedzi na skargę organ Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznawana skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Paragraf 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej i innego nadzwyczajnego wydarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Kontrola decyzji wydanych takim trybie obejmuje zbadanie czy wydanie rozstrzygnięcia przez organ poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozważył materiał dowodowy. W sprawie niniejszej organ obowiązkom tym sprostał. Wnikliwie przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wziął pod uwagę wysokość zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, osiągany przez skarżącą dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz fakt pobierania przez nią emerytury. Uwzględnił w swojej analizie stan zdrowia, fakt zadłużenia skarżącej w banku i u kontrahentów oraz udokumentowane przez nią kwoty wydatkowane na utrzymanie (energia, ogrzewanie, leki dla matki, podatek od nieruchomości). Organ stwierdził, że choć sytuacja materialna zobowiązanej i jej rodziny jest trudna to jednak nie na tyle aby nie mogła spłacić swoich zobowiązań. Podnieść w tym miejscu należy, iż to na ubiegającym się o ulgę spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie ulgi. Stanowisko takie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu III SA/Wa 2449/06 (LEX) gdzie nadto wskazał, że "nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste." Podkreślić należy, iż choć ustawodawca nie wyjaśnił co oznacza zwrot "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" to należy przyjąć w tym kontekście, że chodzi o zaspokojenie potrzeb na poziomie niezbędnego minimum, a nie na poziomie średnim. Pogląd taki wyraził również WSA w Warszawie w sprawie IIISA/Wa 2450/06 (LEX). Nie są zatem prawdziwe zarzuty skargi, że organ nie oparł się na rzeczywistym stanie faktycznym. Sąd administracyjny, jak wskazano powyżej, bada legalność zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że ocenia jej zgodność z prawem na dzień, w którym została wydana. Bierze zatem pod uwagę stan faktyczny, który istniał w dacie wydawania decyzji. Powoływanie się zatem przez skarżącą w piśmie do Sądu z dnia 17 czerwca 2009r. na fakt pogorszenia się zdrowia matki i konieczność całodobowej nad nią opieki oraz zawieszenia i w kilkumiesięcznej perspektywie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie może być podstawą do podważania wydanej uprzednio decyzji. Okoliczność ta może prowadzić do ewentualnego złożenia kolejnego wniosku o umorzenie przedmiotowych zaległości. W ocenie Sądu organ analizując dochód skarżącej z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej za 2007r. (27.137,13 zł), wysokość emerytury jej (1.488 zł) oraz pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym matki (980 zł), zasadnie uznał, iż zainteresowana może spłacić zadłużenie choćby w dogodnym systemie ratalnym a spłata nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej jej rodziny. Organ zasadnie stwierdził, iż nie zostały spełnione również pozostałe przesłanki wymienione w § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej, tj. zobowiązana nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej; również występowanie przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie mogło być w dacie decyzji przesłanką do umorzenia należności, ponieważ zainteresowana pobierała świadczenie z ubezpieczenia społecznego, a stan zdrowia nie uniemożliwiał jej prowadzenia działalności gospodarczej. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż organ nie wziął pod uwagę faktu wybudowania nowych sklepów wielkopowierzchniowych, który spowodował zamarcie handlu na s. S., ani faktu kradzieży towaru ze sklepu, stwierdzić należy, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Sąd podziela stanowisko organu, iż nie można zadłużeniu względem banku lub innych osób prywatnych przyznawać prymatu w stosunku do zaległości wobec ZUS. Z podanych wyżej względów skarga jako bezzasadna, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlegała oddaleniu.