I SA/Ke 168/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. W. [...] sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.) na rzecz adwokat A. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt I SA/Ke [...] Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 7 marca 2022 r. nr SKO.PO [...]/945/2021 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. z 16 września 2021 r. nr Fn [...] w sprawie odmowy H. K. umorzenia zaległości w podatku rolnym, dotyczącym upomnienia [...] w kwocie 179 zł. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem H. K. z 8 stycznia 2021 r. Wnioskodawca podniósł, że ma niską emeryturę, w części jeszcze zabraną, która nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wyjaśnił, że ma 71 lat i jest niezdolny do pracy. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, organ I instancji decyzją z 30 marca 2021 r. odmówił umorzenia zaległości podatkowych. Po rozpoznaniu odwołania strony Kolegium decyzją z 21 lipca 2021 r. uchyliło w całości ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi z określonymi wskazaniami. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ I instancji obecnie kwestionowaną decyzją orzekł o odmowie umorzenia zaległości w podatku rolnym uznając w oparciu o art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, że nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Kolegium omówiło te przesłanki oraz wskazało na uznaniowy charakter decyzji. Wypełniając zalecenia Kolegium sformułowane w decyzji z 21 lipca 2021 r. organ I instancji wezwał H. K. do przedstawienia dowodów w sprawie obrazujących jego aktualną sytuację materialno - bytową. Do akt sprawy wnioskodawca złożył oświadczenie o stanie majątkowym z 9 sierpnia 2021 r., dwie faktury za leki z 1 kwietnia 2021 r. oraz z 12 lutego 2021 r. na łączną kwotę 279, 88 zł. oraz odcinek emerytury na kwotę 916, 07 zł. Z danych oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że wnioskodawca posiada dom w miejscowości W. o powierzchni 200 m˛, podlegający zajęciu egzekucyjnemu. Jest także właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,14 ha, na terenie gminy S.. Z gospodarstwa tego, jak podał, nie osiąga dochodów. Ponadto wnioskodawca wskazał, że posiada zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości i opłat za gospodarowanie odpadami, ok. 50 tys. zł. Z przedłożonego do akt sprawy wypisu z rejestru gruntów wynika, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1388 ha fizycznego, co stanowi 1, 5873 ha przeliczeniowego. Z ustaleń organu wiadomo ponadto, że odwołujący nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organ zwrócił uwagę na fakt biernej postawy podatnika, który o czym organ ma wiedzę z urzędu, nie dokonał nigdy żadnej dobrowolnej wpłaty tytułem zobowiązań podatkowych, w tym także zaległych. Składa jedynie systematycznie wnioski o umorzenie zaległości podatkowych. W ocenie organu powstanie zaległości podatkowych nie miało charakteru wyjątkowego i nieprzewidywalnego, a wynika z postawy podatnika. Zaległości podatkowe nie powstały na skutek czynników, na które podatnik nie miał wpływu. Sam notoryczny brak środków pieniężnych, zwłaszcza w sytuacji w której strona posiada określony majątek - gospodarstwo rolne o powierzchni 1, 5873ha przeliczeniowego, którym może rozporządzać, pobierając z niego np. korzyści, i przez wiele lat z tego nie korzysta, nie stanowi o ważnym interesie podatnika. Sytuacja finansowa odwołującego jest trudna, o czym świadczy fakt pobierania niskiej emerytury, jednak nie wyróżnia się na tle innych podatników. Stałe choć niewielkie źródło dochodu nie pozwala uznać, że w sprawie zachodzi ważny interes podatnika w spłacie zobowiązań podatkowych. W warunkach rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że argumenty mające zdaniem strony przemawiać za umorzeniem zaległości podatkowej, tj. wiek i niezdolność do pracy, choroby, niska emerytura, wydatki na życie (które zostały tylko szczątkowo udokumentowane - faktury za leki), nie stanowią wystarczającej podstawy do uznania, że wystąpiła przesłanka " ważnego interesu podatnika". Organ wskazał, że wnioskodawca, mimo wezwania organu podatkowego, i będąc uprzedzony, że w jego interesie leży pełne przedstawienie i udokumentowanie swojej sytuacji życiowej przedstawił znikome dowody ją obrazujące. W szczególności nie przedstawił, ani też nie udokumentował jakie wydatki i w jakiej wysokości comiesięcznie obciążają jego budżet domowy. Przedstawił jedynie dwie faktury na leki. Postępowanie w sprawie umorzenia zobowiązań podatkowych zostało tymczasem wszczęte na wniosek samego zainteresowanego. Kolegium dodało, że zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 22 września 2021 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2020 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2020 r. 3819 zł. Zatem należy przyjąć, że szacunkowy dochód odwołującego uzyskany z gospodarstwa rolnego wyniósł 6061,89 zł rocznie, tj. 505,16 zł miesięcznie. Okoliczność ta, zdaniem Kolegium, również powinna zostać uwzględniona w sprawie. Nawet bowiem dla celów pomocy społecznej, taki dochód jest ryczałtowo przyjmowany w sprawie. W ocenie organu za umorzeniem przedmiotowej należności nie przemawia również interes publiczny. Umorzenie wnioskowanej kwoty nie wpłynie zasadniczo na zmianę sytuacji materialno – bytowej strony, a ewentualny brak umorzenia nie zagrozi jego egzystencji i nie spowoduje potrzeby objęcia go pomocą społeczną z uwagi na uzyskiwany dochód. Ponadto nie leży w interesie społecznym przeznaczanie środków gminy na korzyść podatnika, który przez wiele lat zaniedbuje swoje obowiązki podatkowe. Takie działanie było sprzeczne z zasadami równego traktowania podatników wobec prawa i oznaczałoby przerzucenie odpowiedzialności i ciężaru związanego z biernością podatnika, na gminę. Jakkolwiek zatem w świetle zebranego materiału dowodowego uznać należy, że możliwości płatnicze strony są ograniczone z uwagi na niewysoki dochód, to jednak należy mieć na uwadze fakt, że stałe źródło dochodu choćby niewielkie oraz potencjalne możliwości związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego, nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca w ogóle nie jest w stanie spłacić, jeśli nie obecnie, to w niedalekiej przyszłości ciążące na nim zaległości podatkowe poprzez rozłożenie ich na niewysokie raty. Na powyższą decyzję H. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, kwestionując prawidłowość i zasadność obciążenia go podatkiem z 24 hektarów. Wyjaśnił, że część emerytury organ zabiera mu na pokrycie zadłużenia, pozostaje mu kwota 915 zł, która nie wystarcza na życie i leki oraz opłaty, jak również kary sądowe. Burmistrz [...] niesłusznie naliczał mu podatek z 12 hektarów i obecnie nie chce zastosować umorzenia. Ponadto wskazał, że Burmistrz naliczył mu podatek z 1,5 ha, na które nie posiada tytułu własności i których nie użytkuje z powodu choroby. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 26 kwietnia 2022 r. skarżący kwestionuje legalność nałożenia na niego podatku. Wskazał, że nie stać go na zapłatę "wymyślonych" długów. Na rozprawie 7 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że koszty te w żadnej części nie zostały pokryte przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. [...]) dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Kolegium w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości w podatku rolnym w kwocie 179 zł. Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg podatkowych, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie wszelkich należności publicznoprawnych. Ulgi podatkowe są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. Kontrolowane rozstrzygnięcie zostało podjęte w warunkach art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołaną regulacją organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Organ prawidłowo wskazał, że podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Kryterium "ważnego interesu podatnika" co do zasady wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Pojęcia ważnego interesu nie można jednak ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych. Pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków związanych z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). Należy przy tym zauważyć, że o istnieniu ważnego interesu podatnika muszą decydować kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, wśród których szczególne znaczenie mają zdrowie, zagrożenie egzystencji, możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków. Nie bez znaczenia pozostają także okoliczności związane z powstaniem przedmiotowej zaległości podatkowej, które są istotnymi z punktu widzenia omawianej ulgi. Stwierdzenie jest uprawnione choćby z tego względu, że nie może budzić wątpliwości, że to, czy zaległości powstały na skutek działań podejmowanych przez podatnika, czy też na skutek czynników od niego niezależnych, ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy zaistniały przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania zgodnie, z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa. Z treści art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Prawo to istnieje jedynie w sytuacji wystąpienia przesłanki umorzenia. W sytuacji braku przesłanek organ zobowiązany jest do odmowy udzielenia ulgi. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto, oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne, a dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie, sąd stwierdził, że organ podatkowy przeprowadził postępowanie w sposób zgodny ze wskazanymi wyżej przepisami Ordynacji podatkowej. Działania organów podatkowych i wyprowadzone z nich wnioski mieszczą się w zakresie powołanych przepisów i nie wykraczają poza ramy swobodnej oceny dowodów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w skład którego wchodziły dokumenty zgromadzone przez organ podatkowy i informacje dostarczone przez stronę skarżącą, pozwalał na podjęcie ostatecznego rozstrzygnięcia. Treść wydanych decyzji potwierdza także niewątpliwie, że organy podatkowe poddały analizie i ocenie całość materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Powyższe działania prawidłowo doprowadziły organ do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły przesłanki udzielenia wnioskowanej przez skarżącego ulgi. W związku z tym, że wniosek o umorzenie zaległości podatkowej skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną, wiekiem i niezdolnością do pracy obowiązkiem organu było wyjaśnienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, m.in. ustalenie dochodów oraz koniecznych wydatków, relacji między nimi, posiadanego majątku. Z tych względów organ wezwał skarżącego do przedstawienia dowodów obrazujących jego aktualną sytuację materialną. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył oświadczenie o stanie majątkowym, dwie faktury na leki na kwotę ok. 280 zł oraz odcinek emerytury na kwotę 916,07 zł. Organ ustalił, że jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy jest emerytura (916,07 zł). Skarżący nie sprecyzował natomiast wysokości wszystkich ponoszonych wydatków. Istotnym jest i wymaga podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o udzielenie ulgi podatkowej, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. On sam najlepiej zna swoją sytuację i dysponuje dowodami, które mogą tego dowodzić. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał i nie udokumentował wszystkich poniesionych wydatków. Organ prawidłowo jednak ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna. Jednocześnie należy podzielić stanowisko organu, że niekorzystna sytuacja finansowa nie daje jeszcze podstaw do przyznania ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Skarżący posiada bowiem majątek w postaci domu w miejscowości W. o powierzchni 200 m˛, podlegający zajęciu egzekucyjnemu. Jest także właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,14 ha, na terenie gminy S.. Oznacza to, że przynajmniej część gospodarstwa może być przedmiotem sprzedaży lub dzierżawy, przynosząc skarżącemu dodatkowy dochód. Jest to ważne w kontekście wieku, problemów zdrowotnych i niezdolności do pracy skarżącego. Ustalono bowiem, że obecnie szacunkowy dochód z gospodarstwa wyniósłby 505,16 zł miesięcznie. Ponadto, majątek ten może być przedmiotem zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem sądu, powyższe okoliczności nie wskazują na całkowity brak możliwości zapłaty przedmiotowej zaległości podatkowej, biorąc pod uwagę posiadany przez skarżącego majątek oraz wysokość zaległości podatkowej - 179 zł. Podkreślenia wymaga, że ustawowym obowiązkiem organów podatkowych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków odzyskiwania zaległości podatkowych. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega takie możliwości, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że stałe źródło dochodu choćby niewielkie oraz potencjalne możliwości związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego, nie pozwalają na uznanie, że wnioskodawca w ogóle nie jest w stanie ich spłacić. Sytuację finansową skarżącego może polepszyć spłata należności w układzie ratalnym. Organ prawidłowo także nie dostrzegł istnienia przesłanki interesu publicznego, z którą mamy do czynienia wówczas, gdy odmowa przyznania zawnioskowanej ulgi w spłacie spowodowałaby naruszenie wartości i norm o znaczeniu ogólnospołecznym, lecz też spowodowałaby konieczność sięgania po pomoc ze środków publicznych. Podkreślił, że strona nie korzysta z form takiej pomocy i z pewnością odmowa udzielenia ulgi nie wpłynie na zmianę sytuacji w tym względzie. Udzielenie ulgi, w związku z postawą samej strony polegającą na wieloletnim zaniedbywaniu obowiązków podatkowych i systematycznym składaniem wniosków o umorzenie zaległości podatkowych byłoby wprost sprzeczne z interesem publicznym. Zarzuty skargi koncentrują się na kwestii prawidłowości wymiaru podatku oraz związanym z nim prawem własności nieruchomości. Zarzuty te nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wykraczają bowiem poza zakres postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. Należy jedynie wskazać, że z urzędu sądowi wiadomo, że skarga na decyzję Kolegium dotyczącą wymiaru podatku rolnego na 2020 r. została oddalona prawomocnym wyrokiem z 3 września 2020 r. sygn. akt I SA/Ke [...]. Zdaniem sądu nie można stwierdzić, że organy podatkowe nie podjęły niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przeciwnie, zgodnie z normami wynikającymi z art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej rozpatrzyły materiał dowodowy, którym dysponowały, a dokonana ocena dowodów nie nosi cech dowolności. Organy dokonały także prawidłowej wykładni przepisów art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz prawidłowo je zastosowały. Dodatkowo, stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Tym samym, sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej skarżącego, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości. Wniosek w tym zakresie może być bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w punkcie 2 wyroku, sąd przyznał na podstawie art. 250 § 2 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. [...]).