I SA/Ke 171/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Z. od postanowienia referendarza sądowego z 21 stycznia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K.Z.w skardze na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2011 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Uzyskuje dochód w kwocie 1.606 zł netto miesięcznie oraz dopłaty w kwocie 1.798 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał dom wielkości o 80m², gospodarstwo rolne wielkości 19,0700 ha (9.760 ha przeliczeniowego) wraz z zabudowaniami gospodarczymi, oraz 43 sztuki bydła. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżący wykazał spłatę kredytu w kwocie 1.450 zł, energię elektryczną 265 zł, opał 282 zł, paliwo do ciągnika 720 zł, paliwo do samochodu 180 zł, telefon 40 zł, podatki 70 zł, składka na KRUS- 150 zł. Kredyt wynosi 59.800 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 21 marca 2017 r. oddalił wniosek skarżącego. Wyjaśnił, że sytuacja finansowa skarżącego, który uzyskuje stały miesięczny dochód nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Za zasadnością wniosku nie przemawia również powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytu oraz innych zobowiązań publicznoprawnych, ponieważ wydatki te nie mają pierwszeństwa przed kosztami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto wskazana przez skarżącego wysokość środków zaangażowanych w spłatę kredytu i zobowiązań podatkowych świadczy o posiadaniu przez skarżącego zasobów finansowych wystarczających do pokrycia kosztów sądowych. Już te okoliczności uniemożliwiają przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wykazał też, że posiada majątek znacznej wartości, W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił brak rzetelnej analizy jego sytuacji materialnej. Podniósł, że przedstawione dane o dochodach oparte są na najbardziej rzetelnej średniej GUS i kwocie otrzymanych dopłat. Kwoty wydatków też są uśrednione. Wyjaśnił, że w rolnictwie nakłady są dokonywane w długim okresie, a dochody wpływają dużo później. W przypadku zachwiania w przychodów, co miało miejsce w ubiegłym roku z powodu obniżenia zbiorów, dochodzi do konieczności zaciągnięcia kredytu. Celem kredytu jest więc przedłużenie wegetacji gospodarstwa, jego zaciągniecie jest więc elementem racjonalnego gospodarowania. Argument, że koszty sądowe mają pierwszeństwo przed kredytem ma sens jedynie wtedy, gdyby wykazano, że kredyt był wzięty po wydaniu zaskarżonych decyzji a przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sprzedaż sztuki bydła w ciągu siedmiu dni przyniesie dochód w wysokości połowy ceny rynkowej. Skarżący wskazał też na prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. W sprawie I SA/Ke 170/17 dołączył do sprzeciwu kserokopie: zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tytułów wykonawczych, skargi na zajęcie wierzytelności, zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności oraz informacji organu o potrąceniu z przyznanych płatności kwot należnych organowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo referendarz sądowy poczynił wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa. Powszechnie wiadomym jest, że dochody z gospodarstwa rolnego zróżnicowane są w zależności od miesiąca oraz że nakłady dokonywane są w innym okresie niż uzyskiwane z powodu ich poczynienia zyski. Niemniej, okoliczności te nie deprecjonują podanej przez skarżącego dochodowości, opartej jak sam podał w sprzeciwie na danych z Głównego Urzędu Statystycznego. Dane takie dają bowiem ogląd na średnią miesięczną dochodowość gospodarstwa. Skarżący podał, że wynosi ona 1.606 zł. Zdaniem Sądu, strona, która posiada dochody, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącego, który sam wskazał na uzyskiwany dochód, nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Co więcej, skarżący posiada nieruchomości oraz liczne stado bydła. Nie można też pominąć, że skarżący nie posiada żadnych osób na utrzymaniu, co oznacza, że uzyskiwany dochód nie podlega podziałowi. Nie wskazał też na problemy zdrowotne czy ponoszenie kosztów leczenia. Sąd w całości podziela wyrażone przez referendarza poglądy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Słusznie referendarz podniósł, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Punktem wyjścia do takiego stanowiska jest to, że jeśli dana osoba wykazywała zdolność kredytową oraz jest w stanie wygenerować środki na comiesięczna spłatę raty kredytu, to jest również w stanie uiścić kwotę kosztów sądowych. Należy przy tym zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis od skargi winien wynieść 200 zł, stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wpisy w tej samej wysokości winny też wynieść w sprawach I SA/Ke 170/17 i I SA/Ke 172/17. Oceniając zaś zasadność przyznania prawa pomocy, sytuację majątkową wnioskodawcy należy odnieść także do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowe zatem jest zbadanie zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, zestawiając ze sobą wysokość wpisu i stan majątkowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2014 r. II FZ 1130/14). W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w takiej jak podana wyżej wysokości. Wniosku tego nie zmieniają dołączone do sprzeciwu w sprawie I SA/Ke 170/17 dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, gdyż wynika z nich, że realizacja z rachunku bankowego została wstrzymana. Natomiast okoliczność, że z kwoty przyznanych płatności dokonano potrącenia na rzecz organu, nie zmienia ustalenia o dochodowości gospodarstwa. Trafne są też uwagi referendarza sądowego, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Wynika to z treści art. 6 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu z 21 marca 2017 r., że sytuacja materialna wnioskodawcy nie zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.