I SA/Ke 193/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.Ś. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [..] r. nr [..] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi z dnia 15 lutego 2016 r. w kwocie powyżej 200,00 (dwieście) zł; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.942,00 zł od skargi na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej H.Ś.reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. O.-R. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem. Skarżąca nie wykazała majątku, ma ustanowiony dożywotnio pokój i kuchnię wspólną z córką. Wskazała, że źródłem utrzymania jej i męża są świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 2.194,23 zł miesięcznie netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wykazała: koszty leków i leczenia skarżącej i jej męża łącznie – 900 zł miesięcznie, opłata za prąd i gaz 200 zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej przedstawioną w złożonym wniosku oraz wynikającą z akt administracyjnych nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – ustanowiona dożywotnia służebność w budynku mieszkalnym należącym do córki, przekazanym jej umową darowizny 23 stycznia 2008 r. przez skarżącą i jej męża ( kopia aktu notarialnego k. 36 akt administracyjnych), ponadto wraz z mężem uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie 1.194,23 zł netto miesięcznie. Skarżąca nie wykazuje również, aby ponosiła nadzwyczajne wydatki, posiadała jakiekolwiek zadłużenia lub zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić, czy też miał jakiekolwiek trudności z regulowaniem bieżących wydatków. Powyższe świadczy o tym, sytuacja materialna skarżącej jest stabilna i posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi (1.942 zł) uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w część. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącej i jej rodziny. Zdaniem orzekającego, skarżąca jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 200 zł. Kwota ta stanowi niewiele ponad 10% kwoty, którą skarżąca musiałaby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostałby całkowicie oddalony. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w całości, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem finansowym budżetu rodziny, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.