I SA/Ke 195/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 10 sierpnia 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia 21 stycznia 2016 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą kasacyjna sporządzoną i wniesioną przez pełnomocnika skarżącej A. M. adwokata M.Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 195/16 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia 21 stycznia 2016 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwojgiem dzieci w wieku 7 i 11 lat. Dochód jej rodziny stanowi wynagrodzenie skarżącej ze stosunku pracy w kwocie 4400 zł netto miesięcznie. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała dom wielkości 190 m² wartości 500.000 zł, gospodarstwo rolne o pow. 13,7 ha o wartości 40.000,00 zł, grunty leśne 2,90 ha, bydło 6 sztuk, samochód osobowy volkswagen passat rok prod. 2007 o wartości 22 tys. oraz samochód osobowy volkswagen golf IV rok prod. 2002 o wartości 6 tys. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wskazała kredyt – 850 zł rata, koszty utrzymania domu i rodziny – 2500 zł, rata pożyczki z funduszu socjalnego - 500 zł. Nadto wskazała na duże obciążenia związane ze sprawą i wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa, które w bieżącym roku strona oszacowała na kwotę 28000 zł. Postanowieniem z 10 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek, podnosząc, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy uznał, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest bowiem wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W sprzeciwie od ww. postanowienia, zatytułowanym jako skarga na postanowienie referendarza sądowego, skarżąca zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie polegającym na przyjęciu, że jest w stanie ponieść koszty sądowe. Zdaniem skarżącej, posiadanie comiesięcznych dochodów nie oznacza, że dysponuje ona środkami na pokrycie kosztów sądowych bowiem, biorąc pod uwagę wysokość wydatków całej rodziny pozostaje niewielka kwota na podstawowe potrzeby. Dalej wskazała, że wydatek w postaci wpisu od skargi kasacyjnej był wydatkiem nieprzewidzianym i nie jest w stanie poczynić oszczędności, z których mogłaby go pokryć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącej nie wskazuje na to, by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca posiada stały dochód znacznie przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę oraz majątek w postaci domu o powierzchni 190 m 2 i dwóch samochodów. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Po pierwsze skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada dwa samochody oraz nieruchomości znacznej wartości ( dom o wartości 500.000 zł; gospodarstwo rolne o wartości 40.000 zł; grunty leśne z budynkiem mieszkalnym o wartości 10.000 zł). Miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny skarżąca określiła na kwotę 2500 zł. W ocenie Sądu, miesięczny dochód jaki uzyskuje strona, i kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżąca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że po opłaceniu stałych miesięcznych wydatków skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi, które pozwalają na pokrywanie wydatków przekraczających znacznie osiągany dochód. Jak wynika bowiem, z przedstawionych przez skarżącą informacji, poniosła ona w bieżącym roku wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa w wysokości 28.000 zł. Powyższe okoliczności oraz duży obszar posiadanych przez rodzinę nieruchomości rolnych wskazują, że grunty te wykorzystywane są na działalność rolniczą i stanowią dodatkowe źródło utrzymania rodziny. Skarżąca nie wykazała również, aby posiadała zobowiązania kredytowe, których nie jest w stanie spłacić. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącej jest stabilna i że posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji. Podobnie argumentacja strony, że wydatek związany z uiszczeniem wpisu od skargi kasacyjnej był dla niej nieprzewidziany, nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, co najmniej od tego czasu, kiedy to skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zakwestionowała decyzję Dyrektora ARIMR w Kielcach a jej pierwotny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został oddalony, winna ona liczyć się z kosztami ewentualnego postępowania kasacyjnego i przewidywać je w przyszłych wydatkach. Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu z 10 sierpnia 2016 r., że wnioskodawczyni dysponuje środkami finansowymi, z których może uzyskać środki na pokrycie kosztów niniejszego postępowania w całości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.