I SA/Ke 195/16

Dnia 10 sierpnia 2016 roku POSTANOWIENIE Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą kasacyjna sporządzoną i wniesioną przez pełnomocnika skarżącej A. M. adwokata M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 195/16 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Ś.Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.z dnia [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwojgiem dzieci w wieku 7 i 11 lat. Dochód jej rodziny stanowi wynagrodzenie skarżącej ze stosunku pracy w kwocie 4400 zł netto miesięcznie. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała dom wielkości 190m² wartości 500.000 zł, gospodarstwo rolne o pow. 13,7 ha o wartości 40.000,00 zł, grunty leśne 2,90 ha, bydło 6 sztuk, samochód osobowy volkswagen passat rok prod. 2007 o wartości 22 tys. oraz samochód osobowy volkswagen golf IV rok prod. 2002 o wartości 6 tys. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wskazała kredyt – 850 zł rata, koszty utrzymania domu i rodziny – 2500 zł, rata pożyczki z funduszu socjalnego - 500 zł. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, na duże obciążenie związane ze sprawą i wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa p.p.s.a. ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zatem wniosek skarżącej należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ( postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn, akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz.8). Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpatruje się w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Oceniając sytuację materialną i życiową wnioskodawcy bierze się pod uwagę również sposób w jaki wnioskodawca gospodarował swoim majątkiem do chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwe i ta okoliczność wpływa, i kształtuje obecną sytuację materialną wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie po dokonaniu analizy informacji wynikających z wniosku skarżącej oraz akt administracyjnych i sądowych orzekający uznał, że nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. . pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z przedstawionych informacji rodzina skarżącej dysponuje nieruchomościami i majątkiem ruchomym znacznej wartości oraz miesięcznym dochodem w kwocie 4.400 zł netto, który z uwzględnieniem wskazanych wydatków pozwala na zadośćuczynienie obowiązkowi pokrycia kosztów postępowania sądowego, bez wywoływania uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Należy zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącej z jej majątkiem i miesięcznymi dochodami. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.), również ta sytuacja nie odnosi się do skarżącej. W tym miejscu należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sadowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą fizyczną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie kosztów sądowych. Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej, który stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 671,00 zł, tj. w kwocie niższej niż miesięczna rata spłacanego przez skarżącą kredytu. A przecież za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytu, bowiem fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Podkreślić należy, że skarżąca nie wskazuje, aby miała jakiekolwiek problemy ze spłatą zaciągniętych zobowiązań, bądź posiadała z tego tytułu zaległości. Zauważyć również należy, że rodzina skarżącej od 10 kwietnia 2016 r. tj. od dnia złożenia oświadczeń w poprzednio wniesionym wniosku o przyznanie prawa pomocy przed WSA w Kielcach powiększyła swój majątek o kolejny samochód osobowy tj. volkswagen golf IV z 2002 r. o wartości 6 tys. zł. Takiego wydatku również nie można zakwalifikować jako niezbędnego dla koniecznego utrzymania, przy czym uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji ponoszenia wydatków na zakup samochodu – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki rodziny skarżącej są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 orzeczono jak w sentencji.