I SA/Ke 230/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z 14 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 230/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę I.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2013 r. Pismem z 26 września 2017 r. I. S. wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Kielcach, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym z małoletnim synem B.M., nie wykazała majątku. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżąca wskazała koszty leczenia i rehabilitacji w kwocie – 600 zł, koszty utrzymania 700 zł, zakup leków – 250 zł. Nie wykazała dochodów. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię orzeczenia o niepełnosprawności syna B.M. z 10 maja 2017 r. wydanego do 30 czerwca 2018 r., kopię decyzji Burmistrza Gminy i Miasta C. z 10 sierpnia 2017 r. orzekającej o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej na B.M. w kwocie 1.406 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. oraz kopię decyzji Burmistrza Gminy i Miasta C. z 10 sierpnia 2017 r. orzekającej o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na B.M. w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 10 maja 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za rok 2016, w przypadku nie złożenia ww. zeznania przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego potwierdzające powyższą okoliczność; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącą samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącej jako właściciela lub współwłaściciela; udokumentowanie stanu cywilnego skarżącej – poprzez złożenie aktualnego skróconego odpisu aktu stanu cywilnego; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania tj. K. 79B, 26-060 C.; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazała jako adres zameldowania w akcie notarialnym z 6 czerwca 2013 r. tj. Z. ul. G. 2; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazała w akcie notarialnym z 6 czerwca 2013 r. jako tymczasowy adres zamieszkania tj. K. 3, gmina C.; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości adres - ul. K. 293 25-826 K., udokumentowanie czy skarżąca uzyskuje świadczenie z programu "Rodzina 500+" jeżeli tak - wskazać w jakiej wysokości, jeżeli nie - wskazać przyczynę nie uzyskiwania świadczenia; wskazanie i udokumentowanie, czy skarżąca uzyskuje alimenty lub inne świadczenia (pomoc finansową) na syna B.M. od ojca dziecka, w przypadku nie otrzymywania alimentów lub innych świadczeń (pomocy finansowej) należy wskazać przyczynę wskazanego stanu; wskazanie pod czyją opieka pozostaje syn skarżącej W.S. i kto ponosi koszty utrzymania syna W.. Skarżąca przedłożyła kopię zeznania podatkowego za 2016 r., zestawienie transakcji bankowych za okres od 2 września 2017 do 2 listopada 2017 r., odpis skrócony aktu małżeństwa z adnotacją o ustaniu małżeństwa skarżącej poprzez orzeczenie o rozwodzie wyrokiem z 16 czerwca 2014 r., wyciągi z ksiąg wieczystych dla nieruchomości położonych w Korzecku, umowę najmu nieruchomości położonej w K.. Plik przedłożonych dokumentów nie zawiera wydruku z KW dla nieruchomości położonej w Z.. Ponadto skarżąca oświadczyła, że od października 2017 r. nie uzyskuje świadczenia z programu "Rodzina 500+" z uwagi na niedostarczenie do MGOPS w C. orzeczenia sądowego o alimentach, gdyż takiego orzeczenia jeszcze nie posiada, nie uzyskuje też alimentów na syna B.M., z uwagi na brak na chwilę obecną orzeczenia co do takiego świadczenia. Ojciec dziecka przekazuje pomoc finansową wedle swoich możliwości ok. 50-100 zł tygodniowo. W odpowiedzi na zobowiązanie do wskazania pod czyją opieka pozostaje syn skarżącej W.S. i kto ponosi koszty utrzymania syna W. skarżąca poinformowała, że nie ma syna W.S. tylko W.M., jednocześnie nie wskazując pod czyją opieka pozostaje syn i kto ponosi koszty jego utrzymania. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację finansową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Podkreślić w pierwszej kolejności należy, że na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej, który stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 568 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego w kosztach sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca jak wynika z przedłożonych przez nią oświadczeń i dokumentów miesięcznie z zasiłków oraz środków przekazywanych przez ojca syna B.M. uzyskuje łączną kwotę od 1859 zł do 2259 zł. Skarżąca do października 2017 r. uzyskiwała świadczenie z programu "Rodzina 500+", przejściowo świadczenia tego nie uzyskuje do czasu wydania orzeczenia o alimentach. Również świadczenie alimentacyjne otrzyma po wydaniu ww. orzeczenia. Ponadto skarżąca nie wykazała, że jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości, której koszty utrzymania musi ponosić, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, przy czym nie jest również właścicielem domu, w którym mieszka. Ponadto jak wynika z przedłożonych przez skarżącą zestawień transakcji bankowych dokonała ona w dniu 13 września 2017 r. wypłaty gotówki w kwocie 5.100zł. Z powyższego wynika, że w czasie, gdy przed WSA w K. toczyło się już postępowanie z jej skargi posiadała do dyspozycji środki finansowe kilkakrotnie przewyższające wysokość wpisu od skargi kasacyjnej i miała możliwość zabezpieczenia tych środków na koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W odniesieniu do informacji skarżącej o nieposiadaniu syna W.S. wskazać należy, że skarżąca przedłożyła do akt sprawy za pismem z 4 lipca 2017 r. plik dokumentów, wśród których przedłożyła odpis skrócony aktu urodzenia syna W.S. urodzonego 15 sierpnia 2013 r. W związku z tym, że skarżąca w złożonym wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych nie wskazała, że syn ten pozostaje z nią w gospodarstwie domowym została wezwana do wskazania pod czyją opieka pozostaje syn W.S. i kto ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że nie ma syna W.S. tylko W.M. nie dokumentując powyższych twierdzeń, jak również nie wskazując pod czyją opieką pozostaje syn W. M. i kto ponosi koszty jego utrzymania. Mając na uwadze przedstawiona przez skarżącą sytuację finansową, w szczególności miesięczne środki finansowe jakie skarżąca uzyskuje tj. od 1859 zł do 2259 zł, kwoty jakie miesięcznie wydatkuje tj. 1550 zł, fakt, że nie wskazuje, aby miała jakiekolwiek zaległości, czy zobowiązania, których nie jest w stanie spłacić oraz fakt, że aktualnie koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 568 zł. w ocenie orzekającego nie można dać wiary, że skarżąca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie tych kosztów Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.