I SA/Ke 244/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 lutego 2010r. znak (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. postanawia 1. zwolnić S. K. od uiszczenia wpisu od skargi z dnia 17 marca 2010r. ponad kwotę 100 (sto)zł; 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów oddalić; 3. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. S. K.wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika doradcy podatkowego w osobie P.Z. W złożonym wniosku skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną E. K.i dwiema córkami w wieku 6 i 12 lat. Skarżący jako uzyskiwane dochody wykazał wynagrodzenie żony ze stosunku pracy podjętej w grudniu 2009r. w wysokości 1400 zł miesięcznie. Nie wykazał majątku ani oszczędności. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadził przedsiębiorstwo transportowe, obecnie prowadzona jest egzekucja, którą objęto środki trwałe – samochody, naczepy, rachunki bankowe oraz należności u klientów. Z uwagi na niemożność odzyskania należności zlikwidował prowadzoną działalność i pozostaje bezrobotny. Aktualnie wraz z rodziną mieszka w domu rodziców, którzy pokrywają koszty utrzymania domu – media, podatki. Wykonując zarządzenie referendarza sądowego wnioskujący przedłożył kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych dochodów zarówno w roku podatkowym 2008 jak i 2009 PIT-36 złożonych wspólnie z żoną, kserokopię zaświadczenia z Urzędu Pracy w K. z dnia 7 maja 2010 potwierdzającego, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 6 maja 2010r. i pobiera zasiłek dla bezrobotnych od dnia 14 maja 2010r. do dnia 13 maja 2011r., kserokopię zaświadczenia z dnia 6 maja 2010r. o zatrudnieniu i zarobkach żony E. K., wystawionego przez PPUH "R.-M." s.j. w P. ul. C. (...) – właściciel M.K., gdzie jest zatrudniona od dnia 1 grudnia 2009r. z wynagrodzeniem 984,15zł netto miesięcznie oraz kserokopię decyzji z dnia 2 lutego 2010r. o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Ponadto oświadczył, że rodzice nie udostępnili mu dokumentów potwierdzających własność ich budynku, kopii zeznań podatkowych oraz, że nie wie jaką kwotę miesięcznie rodzice przeznaczają na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa domowego. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2010r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi z dnia 17 marca 2010r. powyżej kwoty 500zł, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz oddalił wniosek o ustanowienia doradcy podatkowego. Od orzeczenia referendarza S.K. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Podtrzymując wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika podniósł, iż nie ma znaczenia dla oceny jego sytuacji majątkowej, wysokość kosztów związanych z zamieszkaniem jego rodziny, wobec faktu ponoszenia ich przez rodziców. Podniósł, że możliwość podjęcia przez niego pracy nawet dorywczej może mieć ewentualnie miejsce w przyszłości. Nie zgodził się z zawartą w postanowieniu referendarza argumentacją dotyczącą odmowy przyznania pełnomocnika z urzędu. Podniósł, że brak jest przepisów, które rozróżniają przesłanki ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji. Przepisy nie wskazują też na wyjątkowy charakter ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. W ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno się uwzględnić też okoliczność wniesienia przez skarżącego oprócz przedmiotowej sprawy także spraw I SA/Ke245/10 oraz I SA/Ke 221/10 i 222/10, w których wystąpił on lub żona o przyznanie prawa pomocy. W piśmie złożonym w tut. Sądzie w dniu 1lipca 2010r. wyjaśnił, że jest właścicielem ciągnika siodłowego marki Renault Premium 400, dwóch naczep, samochodu osobowego Renault Laguna, który po wypadku nie nadaje się do naprawy. Ponadto wskazał, że wymienione pojazdy są zajęte przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. i z tego powodu nie przedstawiają wartości zbywczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako ustawa p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według treści art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Wykazanie tych okoliczności daje Sądowi podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, wynika z przyczyn niezależnych od strony. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy strona z uwagi na stan zdrowia, sytuację rodzinną, kwalifikacje nie może podjąć żadnej pracy i nie ma innego źródła dochodów. Nie zachodzi natomiast jeżeli strona nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowania w całości lub części. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinno przysługiwać jedynie osobom ubogim, pozbawionym środków do życia, lub których środki te są ograniczone. Analiza stanu majątkowego strony wykazana we wniosku pozwala na jego uwzględnienie w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z treści oświadczenia wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną uzyskuje stały dochód, na który składa się kwota 1400zł brutto - wynagrodzenie żony zatrudnionej w PPU R.-M. oraz zasiłek dla bezrobotnych skarżącego, przyznany na okres jednego roku poczynając od dnia 14 maja 2010r., w wysokości 717zł miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku oraz 563zł miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku (art. 72 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Na utrzymaniu mają dwoje dzieci w wieku 12 i 6 lat. Skarżący jest właścicielem ciągnika siodłowego marki Renault Premium 400, dwóch naczep, samochodu osobowego Renault Laguna, który po wypadku nie nadaje się do naprawy, zajętych na poczet zobowiązań podatkowych. Koszty związane z zamieszkaniem oraz opłat bytowych takich woda, światło, gaz w zastępstwie skarżącego i jego rodziny, ponoszą rodzice. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest w pierwszej kolejności od możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej wnioskodawcy i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Strona będąca osoba fizyczną winna ponosić koszty jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, zwłaszcza stały dochód. Zatem skarżącego osiągającego wraz z żoną stałe dochody z umowy o pracę oraz zasiłku dla bezrobotnych trudno uznać za osobę na tyle ubogą, by zachodziła konieczność przyznania prawa pomocy całkowitej. Podnieść ponadto należy, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, a nie ma danych świadczących by zachodziła po jego stronie niemożność podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia, sytuację rodzinną. Oceniając zasadność wniosku Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i jego rodziny, ale także stan majątkowy oraz możliwości zarobkowe. Dopiero, gdy strona nie jest w stanie , wykorzystując w pełni możliwości zarobkowania oraz ograniczając wydatki na niezbędne koszty utrzymania, ponieść kosztów postępowania, winna być udzielona pomoc w postaci zwolnienia (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2005r. sygn. akt II FZ 554/05 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że dokonanie zajęcia środków transportu stanowiących własność skarżącego ogranicza możliwość rozporządzenia nimi – zbycie, ale nie pozbawia podatnika możliwości wykorzystania ich dla celów zarobkowych. Nie znaleziono też przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, co stosownie do żądania strony wiązałoby się z przyznaniem prawa pomocy w całkowitym zakresie. Taki rodzaj zwolnienia ma charakter wyjątkowy i powinien być stosowany w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Całokształt sytuacji finansowej strony oceniany przez pryzmat przesłanek uzasadniających przyznanie oczekiwanej pomocy prawnej w zakresie całkowitym nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Przy czym, dodatkowo można wskazać, że skarżący korzystał na etapie postępowania przed organem podatkowym pierwszej instancji tj w 2009r. z pomocy doradcy podatkowego, a sytuacji dochodowej małżonków w tym czasie, co wynika z kserokopii zeznań o wysokości osiągniętych dochodów w roku podatkowym 2008 jak i 2009 PIT-36 złożonych wspólnie z żoną E. K., nie można uznać za bardziej korzystną. Należy zgodzić się ze skarżącym, iż przepisy p.p.s.a. nie zawierają rozróżnienia pomiędzy przesłankami udzielenia pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, a NSA. Niemniej, uwzględnienie zgłoszonego żądania w pełnym zakresie tj. całkowitego zwolnienia od kosztów i ustanowienia doradcy podatkowego ma charakter wyjątkowy, a wskazane wyżej okoliczności, w szczególności fakt uzyskiwania przez małżonków stałych dochodów, realną pomoc otrzymywaną od rodziców nie pozwalają uznać, że taka sytuacja ma miejsce w przypadku skarżącego. Sąd uwzględnił też fakt udzielenia pomocy i zwolnienia skarżącego przez Sąd od ponoszenia wpisu od skargi wniesionej w sprawie I SA/Ke 221/10 oraz jego żony w sprawie I SA/Ke 245/10 ponad kwotę 100zł. Reasumując w ocenie Sądu strona jest w stanie uiścić wpis sądowy w kwocie 100zł oraz ponieść koszty ewentualnej pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1, 2 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.