I SA/Ke 245/13

Dnia 22 maja 2013 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak[...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia skarżący Z.K. złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na trudną sytuacje materialną. Oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną i córką w wieku 12 lat, wraz z rodziną mieszka w USA. Żona skarżącego nie pracuje od pół roku, nie ma prawa do zasiłku, skarżący pracuje jako kierowca, otrzymuje wynagrodzenie niższe niż przeciętne w USA. Skarżący jest chory na reumatyzm, od kilku miesięcy jest na intensywnej terapii lekowej, co wiąże się z wydatkami na leki. Jako posiadany majątek wykazał dom wielkości 100m². Jako miesięczne przychody skarżący wskazał kwotę 3.400,00$. Ponadto skarżący wskazał miesięczne rozchody w kwocie 3628,00$, na które składają się następujące wydatki – prąd – 91,93$, gaz – 123,86$, telefon – 63,99$, samochód – 357,00$, pożyczka na dom z podatkiem – 2.217,36$, benzyna 223,00$, ubezpieczenie samochodu – 50,00$/300,00$ na pół roku, woda – 100,96$, zakupy bieżące – 400,00$. Różnicę w między przychodami a rozchodami rodzina skarżącego uzupełnia ze skromnych oszczędności. Skarżący wskazał, że zarobki żony wynosiły 300$ na tydzień. Skarżący wskazał, że niezbędne wydatki planowane z chwilą powrotu żony do pracy stanowią kwotę 1.105,00$ tj. samochód – 250,00$, benzyna 220,00$, ubezpieczenie – 30,00$, telefony komórkowe – 160,00$, Internet – 65,00$, zajęcia pozaszkolne córki (pianino, siatkówka, tenis, basen), polska szkoła – 30,00$, inne koszty (odzież, leczenie, naprawy itd.) – 200,00$. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie domu). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika oraz akt administracyjnych wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący bez wątpienia jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej skarżący nie należy, bowiem uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, który niemal w całości wystarczają na pokrycie wydatków jego rodziny. Przy czym skarżący oświadczył, że różnicę między przychodami a rozchodami uzupełnia z posiadanych oszczędności. Ponadto rodzina skarżącego ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że osiąganie przez skarżącego dochodów w wykazanej wysokości umożliwia planowanie wydatków, a racjonalne gospodarowanie uzyskiwanym przez skarżącego dochodem pozwoli na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymaga również podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty sądowe stanowią wpis od skargi, który wynosi 100 zł, tj. 30,778$ (średni kurs NBP dolara amerykańskiego na dzień 21 maja 2013 r. stanowi kwotę 3,249 zł). W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącego. W tym miejscu należy zauważyć, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 p.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.