I SA/Ke 246/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz,, Asesor WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2007 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej skargę oddala. Decyzją z dnia [...] nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia[...] nr [...] odmawiającą umorzenia J.D. zaległości podatkowej w kwocie [...] zł z tytułu podatku od środków transportowych za 2004r. za pojazd o nr rej. [...] oraz odsetek za zwłokę od tej zaległości w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na przepis art.233 § 3 Ordynacji podatkowej zaakceptował stanowisko Prezydenta Miasta wskazując, że organ I instancji w sposób wyczerpujący ocenił i rozważył materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Kolegium przywołało przy tym treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej stosownie do której organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zdaniem organu o "ważnym interesie podatnika" można mówić wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub nie mógł zapobiec, natomiast pod pojęciem interesu publicznego należy rozumieć potrzebę, której zaspokojenie powinno służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu. Interes podatnika powinien być przy tym słuszny w rozumieniu obiektywnym, nie może być natomiast wyprowadzony z własnego tylko przekonania opartego na poczuciu krzywdy i nierówności. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie przesłanki te nie zaszły. Kolegium jednocześnie podkreśliło, że nawet jeśli zajdą okoliczności uzasadniające umorzenie podatku to organ podatkowy może, ale nie musi dokonać umorzenia. Analizując sytuację materialną podatnika organ wskazał, że z protokołu o stanie majątkowym z dnia [...] oraz dokumentów w postaci faktury na zakup leków, orzeczenia lekarskiego, zaświadczenia lekarskiego, not odsetkowych oraz odcinka renty Z.D. wynika, że J.D.i jego żona posiadają stałe źródło dochodu; wnioskodawca pobiera rentę w wysokości[...]zł, natomiast jego żona w wysokości [...]zł. J.D. jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 230 m2 przy ul. [...] w K., a wraz z żoną współwłaścicielem lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...]. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Okoliczności te, zdaniem organu, uzasadniają twierdzenie, że podatnik jest w stanie uregulować zaległość podatkową. Inwalidztwo, zakup drogich leków czy też podeszły wiek są okolicznościami utrudniającymi spłatę zaległości, ale z drugiej strony zobowiązany sprzedał pojazd za który została określona zaległość, a uzyskanej ceny (1000zł) nie przeznaczył na spłatę podatku. Wzywany także do udokumentowania wysokości aktualnie pobieranej renty oraz zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2005r., a także tego, czy prowadzi działalność gospodarczą, podatnik żądanej dokumentacji nie przedłożył. Tym samym wnioskodawca podważył wiarygodność swoich twierdzeń o sytuacji uzasadniającej zastosowanie ulgi. Kolegium podkreśliło, że z powodu braku wyczerpujących danych o sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić czy pobór zaległości zagraża egzystencji podatnika. Na powyższe rozstrzygnięcie J.D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia organu zaznaczył, że do Urzędu Miasta zwrócił się o umorzenie podatku od trzydziestoletniego pojazdu marki[...], nie nadającego się do eksploatacji i nieużywanego od 2000r., który został sprzedany za 1000 zł. Skarżący wskazał również na okoliczność, że jest osobą cierpiącą na liczne schorzenia (inwalidztwo I grupy). Podniósł także, że nie jest właścicielem działki o pow. 230 m2 przy ul.[...], co wynika z aktu notarialnego oraz zaprzeczył jakoby utrudniał postępowanie. Ponadto wskazał, na swoje zasługi dla Miasta K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazało nadto, że ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z rejestru gruntów z dnia[...] , nr [...] wynika, że J.D. jest właścicielem działki numer [...] położonej przy ul[...] w K. o pow. 0,0230 ha. W piśmie z dnia [...] złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J.D. ponownie podniósł, że nie jest właścicielem działki przy ul. [...] w K. oraz wskazał na swoją trudną sytuację życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oparte na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oznacza to, iż nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawcy okaże się, że zaistnieją powyższe przesłanki organ może, ale nie musi dokonać umorzenia istniejących zaległości. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym podnosi się, że o istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, sprawiedliwość, itp. Umorzenie jako nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych polega na ostatecznym odstąpieniu przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku po upływie terminu płatności. Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Instytucja umorzenia traktowana jest jako wyjątek od zasady i winna mieć zastosowanie jedynie do sytuacji szczególnych, odbiegających od przyjętych standardów. Zawarty w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej zwrot "może" oznacza, że w każdym przypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Instytucja uznania administracyjnego nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika (por. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 1999r. sygn. akt. I SA/Wr 1344/ 97, LEX nr 37907). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że jeżeli decyzja została wydana zgodnie z prawem, to choćby w ocenie Sądu administracyjnego była niesłuszna, nie podlega uchyleniu, ponieważ Sąd ten nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji. Ta reguła ma zastosowanie zarówno wtedy, gdy decyzja ma charakter związany, jak i gdy przepis prawa materialnego nie określa wiążąco sposobu załatwienia sprawy, dając organowi administracyjnemu możliwość wyboru sposobu jej załatwienia (por. wyrok SN z 19 marca 1985 r. III ARN 18/83, NP 1987r., nr 2, s.119, a także – J. Orłowski, Uznanie administracyjne w prawie podatkowym, Gdańsk 2005, s. 158 i nast.). Zakres sądowej kontroli decyzji o charakterze uznaniowym jest zawężony do kryterium zgodności z prawem, a jak wyżej wskazano, kontroli nie podlegają kryteria słuszności czy celowości. Sąd zatem nie jest uprawniony do zastępowania organów podatkowych w działaniu przez ocenę celowości ich decyzji (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000r. III SA 941/99, niepubl.). Ocena czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art.191 Ordynacji podatkowej), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego w sprawie (art.187 § 1 Ordynacji podatkowej), jak również dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 Ordynacji podatkowej). Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy podatkowe obu instancji uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanych wyżej przepisów. Zbadały bowiem sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonały odpowiadającej wymogom prawnym oceny materiału dowodowego. Z ustaleń organów podatkowych wynika, że skarżący J.D. wnioskiem z dnia [...] zwrócił się do Prezydenta Miasta o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu środka transportowego w łącznej kwocie[...] zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie [...] zł. Jako uzasadnienie wniosku podał swoją trudną sytuację materialną (konieczność przeznaczenia renty w wysokości [...] zł na opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz oraz wykupienie leków) oraz fakt, że pojazd z którego wynika zaległość był bardzo stary, nie nadawał się do eksploatacji i został sprzedany w 2004r. Wnioskodawca jako inwalida I grupy nie mógł go też użytkować. Skarżący nie kwestionował wysokości zaległości podatkowych. Na chwilę rozpoznania wniosku otrzymywał rentę w wysokości [...] zł netto miesięcznie, jego żona natomiast emeryturę w wysokości [...] zł netto, był właścicielem nieruchomości o powierzchni 230 m2 przy ul. [...] w K., a wraz z żoną współwłaścicielem lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul.[...] . Nie miał na utrzymaniu żadnego członka rodziny. W ocenie organów podatkowych okoliczności wskazane przez wnioskodawcę nie mają takiego charakteru, który mógłby stanowić podstawę do umorzenia zaległości podatkowych. Nie nastąpiły wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu. Zdaniem organu nie stanowią takich wyjątkowych okoliczności niska renta, wiek samochodu, a także niepełnosprawność wnioskodawcy. Okoliczności takie jak inwalidztwo wnioskodawcy, zakup drogich leków czy podeszły wiek utrudniają spłatę zaległości, jednakże J.D. wraz z małżonką otrzymują stały dochód. Organ podkreślił również, że pojazd, za który powstała zaległość podatkowa, został sprzedany za 1.000 zł, a uzyskanej kwoty wnioskodawca nie przeznaczył na spłatę zobowiązania. Ponadto wnioskodawca nie dostarczył organowi wszystkich dokumentów, o które organ prosił, co uniemożliwiło organowi stwierdzenie, czy egzekwowanie zaległości podatkowej wraz z odsetkami zagraża egzystencji podatnika. Zdaniem Sądu ocena powyższych okoliczności, dokonana przez organy podatkowe w aspekcie przyznania ulgi podatkowej (umorzenia), nie wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Oceny tej organy dokonały opierając się na sytuacji majątkowej wnioskodawcy ustalonej na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w ramach przeprowadzonego postępowania. Także wypis z rejestru gruntów z dnia[...] , nr [...] na etapie postępowania przed organem II instancji wskazywał, że J.D. jest właścicielem działki numer [...] położonej przy ul. [...] w K. o pow. 0,0230 ha. W chwili orzekania organy administracyjne nie były zaś w posiadaniu dowodu w postaci aktu notarialnego, z którego wynika, że J.D. nie jest już właścicielem przedmiotowej nieruchomości (utrata uprawnień właścicielskich nastąpiła w dniu 9 listopada 2006r., tj. po wydaniu decyzji przez organ I instancji). Podkreślić należy, że strona na etapie postępowania odwoławczego mogła i powinna powołać tą okoliczność. W takiej sytuacji, jeśli tego nie uczyniła w postępowaniu przed organami, trudno jest uzasadnić jej pogląd, że organy administracyjne naruszyły prawo. Przepis art. 122 Ordynacji podatkowej, stanowiący, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, nie oznacza obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2003 r., I SA/Gd 1658/2000, niepubl.). Nie jest rzeczą organu administracji wzywanie strony do przedłożenia konkretnych dowodów (aktu notarialnego w niniejszej sprawie), o których istnieniu wobec bierności strony w tym zakresie, przypuszczać nie może. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika. Do niego należy inicjatywa dowodowa, choć organ podatkowy powinien dokonać weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym podatnik powinien współprzyczyniać się do gromadzenia dowodów i nie może czuć się zwolniony od współdziałania z organem podatkowym w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza jeśli nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyrok NSA z dnia 22 maja 2000 r., I SA/Lu 249/99, lex nr 45373 ). Zatem skoro skarżący, istotny dla oceny jego sytuacji majątkowej fakt przekazania własności nieruchomości podnosi dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, to w takiej sytuacji nie może czynić zarzutu organom, że okoliczności tej nie wzięły pod uwagę i przez to naruszyły prawo. Jak już wyżej podniesiono, organy orzekły na podstawie zgromadzonego przez nie materiału dowodowego, który w takiej postaci dał im podstawę do odmowy umorzenia zaległości. Powyższe okoliczności, w kontekście normy art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, dają podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy podatkowe podjęły czynności zmierzające do szczegółowego ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej skarżącego. Odniosły się do wszystkich podnoszonych przez J.D. argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. W procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.