I SA/Ke 252/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 18 kwietnia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 25 października 2016 r., oddalającego skargę P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r., P. O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że ze względów zdrowotnych zawiesił działalność gospodarczą, z końcem lutego został zwolniony z pracy, przy czym uzyskiwane dochody i tak nie wystarczały na opłacenie rat kredytowych – łączna rata ponad 10.000 zł. Na poprzednie opłaty skarżący zapożyczył się u rodziny. Obecnie już nie ma takich możliwości, a własnymi środkami nie dysponuje. Skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem w wieku 4 lat. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 3201,58 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał nieruchomość wielkości 48,900 m² o wartości 4500 zł – z zastawem komorniczym. Jako zobowiązania i stałe wydatki podał spłatę kredytów w łącznej wysokości około 430.000 zł. Oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, wystosowane na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej "ustawa p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku skarżący przedłożył formularz wniosku PPF wypełniony przez jego żonę. Wynika z niego, że jest ona właścicielem domu o pow. 160 m² w trakcie budowy pod adresem W. K. ul. W.2a o wartości ok. 230.000 zł obciążony hipoteką, dom o pow. ok. 140 m² pod adresem W. K. ul. W. 2g o wartości ok. 315.000 zł obciążony hipoteką; nieruchomości rolne – działki o pow. ok. 100 m² o wartości ok. 1500 zł oraz o pow. 167 m² o wartości ok. 2000 zł; 25% udziałów w spółce Z. Sp. z o.o. o wartości 1250 zł. Skarżąca uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.857,96 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazała koszty leczenia związane z okresem ciąży ok. 400 zł miesięcznie oraz koszty związane z utrzymaniem domu – media, podatki, wywóz nieczystości ok. 1500-1700 zł. Skarżący przedłożył ponadto kopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej zawartej 11 września 2009 r.; 2 kopie informacji PIT- 11 o dochodach uzyskanych przez żonę skarżącego w 2016 r. kopię podsumowania KPiP za rok 2016 - przychody 55.764,23 zł wydatki 57.676,20 zł, kopię informacji PIT- 11 o dochodach uzyskanych przez skarżącego w 2016 r. w kwocie 34.135,39 zł, kopię podsumowania dochodu w roku obrotowym 2016 – E.-B. P. O.- przychód 42.315,04, koszty uzyskania przychodów 89.011,70 zł, kopię historii rachunku od 31 grudnia 2016 r. do 3 kwietnia 2017 r.; oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu rachunków bankowych, a jedynie konta technicznego służącego do wpłacania rat kredytu, zaświadczenie o zatrudnieniu żony skarżącego na czas nieokreślony na 7/8 etatu z wynagrodzeniem styczeń 2017 r. 4000 zł brutto, luty 2017 r. 4000 zł brutto, marzec 2017 r. 3689,19 zł brutto; zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto styczeń 2017 r. 4200 zł, luty 2017 r. 2953,55 zł, marzec 2017 r. 3849,73 zł; zaświadczenie Starostwa Powiatowego w K. o posiadaniu przez żonę skarżącego samochodu marki Land Rover Freelander wraz z oświadczeniem żony skarżącego oraz fakturą sprzedaży ww. pojazdu w 2010 r. za kwotę 24.500 zł, zaświadczenie Prezydenta Miasta K. o posiadaniu przez skarżącego trzech samochodów ciężarowych oraz przyczepy wraz z oświadczeniem skarżącego oraz o sprzedaży ww. pojazdów 7 października 2016 r. za kwotę 1230 zł, 12 listopada 2013 r. za kwotę 4500 zł, 1 października 2015 r. za kwotę 3075 zł udokumentował, że właścicielem mieszkania w K. przy ul M. Ć. jest jego matka, zaświadczenie PKO Bank Polski o zaciągnięciu przez skarżącego 22 grudnia 2008 r. kredytu w kwocie 900.000 zł, aktualnie do spłaty 95.979,07 zł, rata 2250 zł oraz kredytu w kwocie 920.000 zł zaciągniętego 9 grudnia 2010 r., do spłaty 161.326,95 zł, brak wpłat rat kredytowych, potwierdzenie dokonania wpłat rat kredytowych kredytu mieszkaniowego w okresie od maja 2016 r. do marca 2017 r. na łączna kwotę 12.820 zł; kopię faktury z 30 grudnia 2016 r. na kwotę 4428 zł wystawioną przez Spółkę Doradztwa Podatkowego za reprezentowanie przed WSA w sprawie I SA/Ke 252/16. Starszy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. Podniósł, że sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze, skarżący i jego rodzina są w posiadaniu majątku znacznej wartości, mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają dwa domy wielkości 160 m² oraz 140 m² łącznej wartości ok. 545.000 zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę jego i żony w łącznej kwocie 6059,54 zł netto miesięcznie. Stwierdził, że za zasadnością wniosku nie przemawia powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych. Podkreślił, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W ocenie referendarza niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych opłaca wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W ocenie referendarza, miesięczny dochód jaki skarżący wraz z żoną uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie zwolnienia z kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W ocenie strony ze złożonych przez nią dokumentów wynika, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdziła, że nadużyciem jest stwierdzenie, iż poniosła wydatek na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Należność ta nie została bowiem opłacona i w chwili obecnej powiększa jej zobowiązania. Ponadto wskazała, że jej wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega zajęciu komorniczemu do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, co dodatkowo wpływa na jej sytuację majątkową, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu sprzeciw nie zawiera uzasadnionych podstaw, a orzekający w sprawie referendarz sądowy właściwie ocenił sytuację majątkową wnioskodawcy uznając, że pozwala ona na uczynienie ze środków własnych źródła finansowania swojej sprawy sądowoadministracyjnej. Ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez wnioskodawcę i jego żonę. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny z powodu, których nie uwzględnił żądania spółki. W tym zakresie prawidłowo dokonał zestawienia uzyskiwanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę dochodów stanowiących ich źródło utrzymania (6059,54 zł miesięcznie) z wydatkami rodziny (utrzymanie domu 1500 zł – 1700 zł miesięcznie, koszty leczenia – 400 zł, spłata kredytu od maja 2016 do marca 2017 r. – 12.820 zł, wydatki na zajęcia dodatkowe syna – 42 – 56 zł miesięcznie, usługi telekomunikacyjne i telefoniczne – 628,15 zł miesięcznie, wynagrodzenie pełnomocnika – 4428 zł, zaliczka na wykonanie ogrodzenia – 2000 zł). Referendarz prawidłowo również dokonał oceny ponoszonych wydatków. W konsekwencji należało podzielić stanowisko, że poniesienie kosztów sądowych przez skarżącego (na obecnym etapie postępowania – opłaty od skargi kasacyjnej - 9273 zł) nie będzie skutkowało ograniczeniem wydatków na bieżące, niezbędne potrzeby wnioskodawcy i jego rodziny. Istotne bowiem jest, że dla oceny możliwości finansowych skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). W tym zakresie należy wskazać, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, tj. o zwolnienie od opłaty, która stanowi pewnego rodzaju daninę publiczną, nie można przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym (spłata kredytu). Należy podzielić też stanowisko referendarza, że obowiązkiem skarżącego jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na udział w postępowaniu sądowym, gdyż mają one pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji zatem, gdy skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, może także ponosić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Dodatkowo jako niekonieczne należy uznać wydatki związane z budową domu m.in. zaliczka na budowę ogrodzenia, ponieważ jak ustalono skarżący i jego rodzina mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Nie bez znaczenie dla oceny możliwości płatniczych ubiegającego się o zwolnienie od kosztów, co prawidłowo wyeksponował referendarz, jest posiadany przez skarżącego i jego żonę majątek (dwie nieruchomości o łącznej wartości 545.000 zł oraz nieruchomości rolne, udziały w spółce Z.). Należy przy tym podzielić stanowisko referendarza, że wpływu na tę ocenę nie ma fakt istnienie między małżonkami umowy o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W konsekwencji całościowa ocena sytuacji materialnej skarżącego wymagała również oceny sytuacji materialnej jego żony, która okazała się bardzo dobra. Z tych też względów wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma podnoszona w sprzeciwie okoliczność zajęcia przez komornika wynagrodzenia skarżącego do kwoty minimalnego wynagrodzenia. Z przedstawionej analizy wydatków i uzyskiwanych dochodów wynika, że wnioskodawcy i jego rodzinie nie grozi niedostatek. Skarżący i jego małżonka posiadają stałe źródła utrzymania i majątek znacznej wartości. Zdaniem Sądu natomiast dysponowanie stałym źródłem dochodu umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. W konsekwencji referendarz prawidłowo uznał, że dochody osiągane przez skarżącego i jego rodzinę, zestawione z wysokością ponoszonych wydatków oraz posiadany majątek wykluczają możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.